بابک مستوفی روزنامه نگار هنری

	رخشان بنی اعتماد تنها فيلمسازی بود که به همراه فيلمش در اين برنامه شرکت کرده بود

برنامه با نمايش "گيلانه" ساخته رخشان بنی اعتماد آغاز شد. فيلم که از بازی خوب فاطمه معتمد آريا برخوردار است، به تاثير جنگ در طی آن و پس از پايان آن اختصاص دارد.

رخشان بنی اعتماد تنها فيلمسازی بود که به همراه فيلمش در اين برنامه شرکت کرده بود و در جلسه پرسش و پاسخ پس از نمايش فيلم به سوالات حاضران پاسخ داد.

بنی اعتماد ضمن اشاره به تحقيق شش ماهه اش در ميان خانواده های افرادی که به جنگ رفتند، آنها را از خانواده هايی معمولی دانست که بر خلاف تصور صرفاً افرادی برای شهادت طلبی نبودند. بنی اعتماد فيلمش را فيلم دوره صلح دانست و در جواب پرسشی درباره اين که چرا فقط خانواده های فقير را تصويرکرده گفت:" به نظرم کسی که به سينما می آيد، يک جامعه را با يک فيلم قضاوت نمی کند... من وظيفه ام تصوير کردن اين بخش جامعه بود."

فيلم های بلند باشو غريبه کوچک (بهرام بيضايی)، بازی بزرگان(کامبوزيا پرتوی)، کيميا(احمدرضا درويش)و افسانه عشق(فرهاد مهرانفر) و مستندهای شيفته عشق و پاتک روز چهارم(مرتضی آوينی)، زندگی در ارتفاعات (عزيزالله حميد نژاد)،اسير، انتظار...(محمد احمدی) وهويت(ابراهيم اصغرزاده ) ديگر فيلم هايی بودند که طی اين هفته فيلم به نمايش در آمدند.

مهمترين بخش برنامه، کنفرانس "روايت فتح: جنگ در سينمای مستند بعد از انقلاب ايران" بود که با حضور مايکل آبکاسيس از دانشگاه آکسفورد، پدرام خسرونژاد محقق مرکز خاورميانه در کالج سنت آنتونی آکسفورد، روبرت صافاريان منتقد و مدرس دانشگاه سوره و نادر طالب زاده، مستند ساز برگزار شد.

نادر طالب زاده ، مستند ساز جنگ و همکار مرتضی آوينی در مجموعه "روايت فتح" سخنرانی اش را با عنوان "جنگ فراموش شده " به مرتضی آوينی اختصاص داد.

طالب زاده تفاوت مستندهای آوينی با ديگر مستندهای جنگ را در تشريح يک چيز غيرممکن در آثار او دانست وگفت:"او غرب را می شناخت. بعد از جنگ شروع کرد به نقد فيلم نوشتن و تشريح ايده هايش درباره فيلم و سينما. اين مرد يک سوپر روشنفکر بود، عارف بود، تاريخ شناس بود ..."

در نهايت طالب زاده متن فيلم های آوينی را به آثار مولانا و حافظ و متون کتاب های مقدس تشبيه کرد که اغراقش تعجب حاضران را برانگيخت.

مايکل آبکاسيس، تنها سخنران غير ايرانی سمينار، سخنرانی اش را به آثار ابراهيم حاتمی کيا اختصاص داد. آبکاسيس با اشاره به اين که مضمون جنگ از زمان آغاز آن يعنی سال ۱۹۸۰ تا به امروز در سينمای ايران استفاده شده گفت:"فيلم های ايرانی جنگی، بازاری در خارج از ايران نداشته اند و زيرنويس نشده اند."

او در ابتدای بحث در بخش ويژه ای به بررسی" باشو،غريبه کوچک" ساخته بهرام بيضايی پرداخت و گفت:" باشو تا زمان پايان جنگ اجازه نمايش نيافت، چون تاثير منفی جنگ را به نمايش می گذاشت."

پس از آن آبکاسيس به بحث استعاره در فيلم های حاتمی کيا پرداخت و با نمايش قسمت هايی از فيلم هايی چون "بوی پيرهن يوسف" و "آژانس شيشه ای" به بحث هويت در آثار حاتمی کيا اشاره کرد و نمادهای اسطوره ای و مذهبی فيلم های حاتمی کيا را با کتاب مقدس مقايسه کرد و رنگ سفيد در انتهای فيلم های اوليه او را نمادی از بهشت و شهادت، و کوری را استعاره ای بهشتی و خدايی دانست.

پدرام خسرو نژاد در سخنرانی اش با عنوان"جنگ و شهادت در چشم های مرتضی آوينی"، بحث درباره شخصيت و آثار آوينی را ادامه داد. او به تاريخچه شکل گيری موسسه روايت فتح و مستندهای آوينی اشاره کرد و تعداد آنها را ۷۰ فيلم جنگی عنوان کرد.

	پدرام خسرو نژاد در سخنرانی اش با عنوان"جنگ و شهادت در چشم های مرتضی آوينی "، به بحث درباره شخصيت و آثار آوينی پرداخت

خسرونژاد گفت که درباره ايدئولوژی اين فيلم ها داوری نخواهد کرد، اما با اشاره به مشکلات آوينی برای ساخت و نمايش مستندها گفت:" خيلی از مردم ايران فکر می کنند که فيلم های آوينی تبليغات برای جمهوری اسلامی است؛ اما همان طور که می بينيد آوينی برای ساخت آنها مشکل داشته است."

روبرت صافاريان در ابتدای صحبتش گفت که" اغلب بحث ها تا اينجا صرف چند و چون خود جنگ شد، اما ما اينجا جمع شده ايم که درباره سينمای جنگ حرف بزنيم نه خود جنگ".

صافاريان سعی کرد با نگاهی آکادميک به تاريخچه مستند سازی و مقايسه مستندهای قبل و بعد از انقلاب بپردازد. او گفت:" مستندهای قبل از انقلاب عمدتاً مستندهای هنری بودند، اما مستندهای دوره جنگ نوعی سينما- وريته(سينما- واقعيت) با تاخير بودند که اساساً با نوع مستند هنری متفاوتند و تنها قصد ثبت واقعيت را دارند. آنها خودشان را هنرمند نمی دانستند و دوربين برای آنها چيزی مثل اسلحه بود که با آن بايد کاری انجام دهند."

صافاريان اين فيلم ها را ساخته کسانی بدون پس زمينه هنری دانست و گفت:"آنها فيلمسازی را با انجام دادن آن ياد گرفتند."

در ادامه، سخنرانان به پرسش های حضار پاسخ گفتند. غالب سوالات مخاطبان- که غالباً غير ايرانی بودند- درباره نفس جنگ و علل آن بود و غالب پرسش ها را نادر طالب زاده پاسخ داد. او جنگ ايران و عراق را يک استثنا در جنگ ها دانست. يکی از حضار پرسيد "چرا با مستند سازهای عراقی همکاری نمی کنيد و چرا ساخته های آنها را در کنار مستندهای ايرانی در چنين سميناری نمی بينيم؟" طالب زاده ضمن خوب خواندن اين ايده ، گفت :"عراق اکنون يک کشور نيست، يک چيز آشفته و درهم است."

هفته فيلم سينمای جنگ ايران در لندن پايان يافت اما اين بحث کماکان باقی ماند که چرا در سميناری درباره جنگ از ابراهيم حاتمی کيا فيلمی به نمايش در نمی آيد و او سخنران سمينار نيست، چرا از رسول ملاقلی پور حتی اسمی بر زبان نمی آيد، چرا بيضايی حتی از نمايش فيلمش در لندن بی خبر است و چرا از چهره های شناخته شده تر عرصه نقد و تحليل سينمای ايران خبری نيست.