'ننه حسن'‌ و 'آهوی این کوه منم' در آپارات

این هفته در آپارات دو فیلم 'ننه حسن' ساخته محمدعلی و آرش طالبی و 'آهوی این کوه منم' ساخته حسن رجبی به‌نمایش‌ در‌می‌آیند.

درباره فیلم 'ننه حسن'

هیچ‌وقت برای شروع یک کار تازه دیر نیست، حتی برای شروع تجربه کردن در یک هنر تازه. منور رمضانی معروف به 'ننه حسن ' یک زن روستایی از یک روستای تُرک‌نشین اطراف زنجان است. او زنی سنتی با همه خصوصیات زنان روستایی در ایران است. او یازده تن از فرزندانش را از دست داده اما یک فرق عمده با بقیه دارد. 'ننه حسن ' از هفتاد سالگی به بعد به نقاشی علاقمند شده و کنار پسرش به نقاشی رو‌آورده است. شور نقاشی در او فوران کرده و حالا در طول این سالها و در دهه هشتم زندگی‌اش 'ننه حسن ' که سواد ندارد و تاریخ هنر هم نخوانده و سبک‌های نقاشی را هم نمی‌شناسد، چنان تابلوهایی کشیده که آثارش نه تنها تبدیل به تابلو شده‌اند که تابلوهایش از گالری‌ها و مراکز هنری بزرگ در ایران و جهان سر در آورده‌اند و منور خانم که متولد ۱۳۱۶ است هم‌چنان 'ننه حسن ' مانده است و در روستایش در حشر‌و‌نشر با طبیعت اطراف‌اش است.

درباره کارگردان‌ها

محمدعلی طالبی نویسنده و کارگردان سینمای ایران متولد سال ۱۳۳۷ در تهران است. او در دهه شصت کارش را با ساخت فیلم سینمایی برای کودکان و مجموعه تلویزیونی 'گل پامچال ' کارش را شروع کرد. کارهای او در فستیوالهای داخلی و خارجی به‌نمایش درآمده‌اند و جوایز متعددی را از آن سازنده‌اش کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به جشنواره فیلم سافرانسیسکو، شیکاگو. برلین و بیش از ۵۰ جشنواره جهانی دیگر اشاره کرد. در سال ۲۰۱۴ سه فیلم از محمدعلی طالبی به‌نام‌های 'چکمه ' ، 'کیسه برنج ' و 'بید و باد ' تحت عنوان 'بهترین آثار تاریخ سینمای کودک ونوجوان جهان ' در بریتانیا معرفی و به‌نمایش عمومی در‌آمدند.

آرش طالبی متولد سال ۱۳۶۵ در تهران و در رشته سینما درسش را به پایان برده است. در کارنامه هنری او کارگردانی چند فیلم کوتاه و تدوین چند فیلم بلند سینمایی به چشم می‌خورد. فیلم مستند 'ننه حسن ' حاصل همکاری او و محمد علی طالبی به‌عنوان کارگردان است. او تصویربرداری و تدوین‌ این فیلم را نیز بر عهده داشته است. آرش طالبی در سال ۱۳۹۳ در حال ساخت یک فیلم کوتاه بر اثر سانحه رانندگی جان خود را از دست داد.

نگاه کارگردان

سال ۱۳۹۲ همراه با فرزندم آرش برای ساخت فیلمی در باره یک خانم ۷۶ ساله به نام منور رمضانی به روستایی در زنجان رفتیم و یک فیلم مستند از زندگی او و نقاشی‌های بسیار زیبایش ساختیم. خانم رمضانی برای ما نقاشی کرد .نان پخت ، قصه گفت و موقع خداحافظی یک پرتره کوچک هم از آرش کشید و به ما داد. نقاشی‌های او در حین سادگی و صمیمیت بازتاب زندگی سخت گذشته اوست و در برگیرنده خاطرات ،آیین‌ها و سنت های ایرانی است.

درباره فیلم ''آهوی این کوه منم '

مدتی بعد از ساخت فیلم 'ننه حسن'، حسن رجبی پسر'ننه حسن'، که در طول ساخت فیلم قبلی با فیلم‌سازان همکاری داشت و مسئول آرشیو تصویری فیلم قبل بود، خودش تصمیم می‌گیرد تا در فضایی نزدیک‌تر به مادرش روایت خودش از مادرش را تصویر کند. او اسم این فیلم را می‌گذارد: 'من بوداغین مارالی یام '(آهوی این کوه منم).

ویژگی فیلم

'آهوی این کوه منم 'ساخته حسن رجبی فیلمی درباره مادرش است. دیدن این دو فیلم از جنبه های مختلفی قابل توجه و تعمق هستند. 'ننه حسن 'اولین مادر بزرگ نقاش در ایران نیست، دست‌کم قبل از او درباره دو نفر زن نقاش بدون تحصیلات آکادمیک دیگر هم در ایران فیلم ساخته شده است. 'مکرمه ' ساخته ابراهیم مختاری درباره زنی روستایی و نقاش در اطراف بابل به نام مکرمه و نیز 'بالا رفتن از پله ها ' درباره زنی به نام 'کرم خانم '.

درباره کارگردان

فیلم مستند 'من بوداغین مارالی یام '(آهوی این کوه منم) ساخته حسن رجبی (آخرین فرزند ننه حسن نقاش) است. او متولد ۱۳۵۹ در خدابنده زنجان و دانش‌آموخته ارتباط تصویری از دانشگاه هنر سمنان و نقاشی دانشگاه تهران است.

او بیشتر در زمینه نقاشی و گرافیک فعال است و تاکنون چندین نمایشگاه از آثارش را در کشور برگزار کرده است. آقای رجبی در زمان ساخت فیلم اول، مسئول آرشیو تصاویر این پروژه بوده و با فیلمسازان همکاری کرده است.

فهرست نمایشگاه‌های ننه حسن :

راه یافته در هشتمین دوسالانه ملی نقاشی ایران، سال ۱۳۹۰

نمایشگاه انفرادی درخانه هنرمندان ایران، سال۱۳۹۲

نمایشگاه انفرادی در گالری سیحون لوس آنجلس، سال ۱۳۹۳

نمایشگاه انفرادی در گالری شیرین، سال ۱۳۹۳

نمایشگاه انفرادی در گالری سایان اصفهان، سال ۱۳۹۴

نمایشگاه انفرادی در گالری شیرین، سال ۱۳۹۴

نمایشگاه گروهی درموزه کنستال روتردام هلند، سال ۱۳۹۵

نمایشگاه گروهی نیم دایره با عنوان 'مجاورت ' در گالری برج میلاد تهران، سال ۱۳۹۵

نمایشگاه گروهی ۳۴ زن از ۱۸ کشور در موزه ماگوگ ، کبک کانادا سال ۱۳۹۵

نگاه کارگردان

از آنجایی که موقعیت زندگی و زمینه فعالیت و رشته تحصیلی‌ام به نوعی کاملا مرتبط با فضای زندگی و کاری مادرم بود، از این رو به خاطر کهولت سن ایشان باید در کنار ایشان می‌بودم و همچنین پیگیر کارهایش بودم و احساس کردم این توانایی را دارم که از ایشان مستند بسازم. گر‌چه مستند‌سازهای زیادی پیشنهاد ساخت فیلم از زندگی مادر را داده بودند ولی ننه فقط به دوربین بنده عادت کرده بود و جلوی دوربین من کاملا خودشان بودند و به هیچ وجه معذب نبودند (با توجه به اعتقادات شخصی، ایشان در مقابل دوربین دیگران هم‌چون گزارش‌گران تلویزیون صورت خود را با چادرمی پوشاندند.) در هر صورت تصویرهایم را گرفتم ودر مرحله تدوین با مشورت یکی ازدوستانم این فیلم را تولید کردیم ولی همچنان به تصویربرداری از لحظات و اتفاقهای زندگی ننه ادامه می دهم. امیدوارم در آینده‌ای نزدیک هم بتوانم فیلم بلند ننه را بسازم. جنبه دیگری که بنده را وادار به ساخت مستند 'ننه حسن ' کرد، این بود که تابلوهای آثار نقاشی ننه فقط در گالری‌ها و موزه‌ها به نمایش گذاشته می‌شد و تنها مخاطب‌های خاص می‌توانستند این آثار را ببینند. در حالی که سن و سال وی و نوع زندگی و نگا ه و صداقت ننه کاملا با نقاشی‌هایش آمیخته و در یک سو هستند و آن شور و صداقت و صمیمیتی که در نقاشی‌هایش هست در زندگی‌اش هم وجود دارد و از هم جدا نیستند و این برای مخاطبان عام و خاص و حتی غیرمرتبط با هنر و در هر شرایط سنی هم لذت‌بخش بوده و جذابیت خواهد داشت و این مهم مستلزم آن است که در قالب تصویر نشان داده شود تا بر مخاطبان عام و خاص تاثیر‌گذارتر باشد، پس احساس کردم تنها خودم باید تصویربرداری و ساخت این فیلم را انجام بدهم. فیلم تلاش کرده تا در ضمن روایت زندگی یک هنرمند، ارتباط تنگاتنگ این آثار را با زندگی و فرهنگی که در آن زیسته را بازنمایی کند.

نگاه دوم کارگردان حسن رجبی ( فرزند ننه حسن)

معرفی منور رمضانی

منور رمضانی(ننه حسن) در سال۱۳۱۶ در شهر تاریخی سهرورد از توابع شهرستان خدابنده متولدشد.

اینها درآمدی بر ویژگی‌های هنری و زیباشناختی آثار او هستند.

از دیر باز تصویر به خاطر محدودیت‌های زبانی در بیان حقایق و واقعیت‌ها به صورت نمادین استفاده شده است. به ویژه در نقش‌های قالی که زنان ایرانی بسیاری از اسطوره‌ها و آیین‌های ایرانی را از این طریق حفظ کرده اند. قالی به عنوان یکی از اصلی‌ترین ‌هنرهای ملی ایرانیان از دیر باز بستر مناسبی برای حفظ این مهم بوده است. در اساطیر فرهنگ و هنر ایران باستان علائم و نمادهای فراوانی وجود دارد. در بررسی تطبیقی نقش قالی‌ها و آثار نقاشی 'ننه حسن ' چنین استنباط می‌شود که برخی از نقاشی‌هایش را نقوش قالی در بر گرفته‌اند. ولی نقوشی نمادین با ترکیب و انتخاب رنگ‌های عجیب و سحرآمیز و با جهان‌بینی متفاوت و تکنیکهای خاص خودش که گویای خط فکری شخصی ایشان است که به عنوان امضای خود در آثارشان وارد کرده‌اند. در نقوش حاشیه نقاشی‌ها به صورت عین به عین می‌توان به شباهت با حاشیه‌های قالی‌های وی دست یافت. این در حالی است که در نقاشی‌های ایشان، داستان‌ها، روایت‌ها و اسطوره های کهن ایرانی، آداب و رسوم بومی و نمادهای چندین هزار ساله که به گونه‌ای در قالب فرهنگ شفاهی و یا سینه به سینه در طول سالیان برایشان دریافت شده به شکلی هنرمندانه و خلاقانه با بیانی شخصی بسط و گسترش داده شده‌اند. شاید برخی از این نقش‌ها و شخصیت‌های تصویری، به گونه‌ای یادآور اصالت و نقوش تمدن بین‌النهرین باشد.

همچنین شاید بتوان گفت همین موضوع مهمترین وجه تمایز آثار 'ننه حسن ' با دیگر نقاشان خودآموخته ایران است. نکته جالب توجه دیگر این است که ایشان علاوه بر نقاشی و قالی بافی، استعداد عجیبی به ساختن مجسمه‌های گلی داشتند که چه از جهت فرم و چه از جهت ریشه‌های عمیق فرهنگی قابل تأمل هستند که بخاطر ناتوانی دستهایشان در دوران کهولت؛ تنها دوسال زمان برای ساخت مجموعه‌ای از آنها گذاشتند.

'ننه حسن ' در خلق آثارش یک کنشکر فعال بود و به شدت تأثیر پذیر از وقایع پیرامونش. او دارای یک جهان بینی، هوش زیبایی‌شناختی و بینش خاص بود که موجب آن می‌شد تا در آثارش از هنر و خلق کردن، انسان، طبیعت، اعتقادات، خانواده، جامعه محلی و در یک کلمه زندگی و میل به ساختن و زندگی آفریدن تأثیر شدیدی بگیرد. محتوای این بینش در آثار 'ننه حسن ' را روایات آیینی و دینی، اسطوره های ملی و بومی، مضامین تاریخی و داستانهای کهن و البته خواب‌ها و رویاها، خاطرات کودکی، طبیعت، زندگی روزمره و مناسبت‌ها تشکیل داده‌اند.

'ننه حسن ' در طول این مدت بیش از ده نمایشگاه انفرادی و گروهی درموزه ها و گالری‌ها و آرت‌فرهای کشورهای مختلف داشتند که بازتاب آن در رسانه‌های داخلی و خارجی دیده شد.

روایت حسن از 'ننه حسن ':

حسن رجبی(فرزند ننه حسن) فارغ ا التحصیل رشته ارتباط تصویری و کارشناس ارشد رشته نقاشی است. ایشان مهمترین مشوق، حامی و معرف ننه حسن در سطح ملی وبین المللی بوده است.

از زبان ایشان می‌خوانیم: در زمینه طراحی سیاه قلم و عکاسی و هنر مفهومی و چیدمان فعالیت کردم و از سال ۸۸ به خود وظیفه دانسته و ۱۳ سال عمر و زندگی خود را وقف مادر نمودم. هدف از این کارم این بود تا این داستان‌ها، روایات و اسطوره‌های کهن که مادرم با توجه به شناخت بالای خود از رنگ و تصویر ضمن هوشمندی و ذوق سرشاری که در داستان پردازی ، اشعار و بایاتی‌ها و لالایی‌ها و مرثیه‌ها دارد به صورت مصور برای نسل های بعد حفظ کند. البته ناگفته پیداست استعدادهای زیادی همچون 'ننه حسن ' درهر شهری امکان دارد وجود داشته باشند اما کشف، هدایت و معرفی چنین افرادی به جامعه هنری به گمانم آن چیزیست که من از عهده‌اش به خوبی برآمده‌ام و از این بابت خرسندم. من از سال ۸۷ زمانی که وی ۷۲ سال داشت به مدت ۴ سال برای راه انداختن دست و شناساندن تکنیک و متریال‌های مختلف به مادرم زمان گذاشتم و پس از آن با دادن کادرهای ثابت بزرگتر و اکریلیک، تشویق به کشیدن داستان‌ها و روایت‌ها و اسطوره‌ها و رویاهایشان با جهانبینی خودشان نمودم که با برگزاری اولین نمایشگاه ایشان در خانه هنرمندان ایران بازخورد خوبی در اکثر رسانه های داخلی و خارجی یافت که بیشتر باعث تشویق 'ننه حسن ' برای ادامه کار شد.

با درگذشت ناگهانی پسر بزرگش در سال ۹۴ -که دبیر بازنشسته بودند- مادر خیلی شکسته‌تر و افتاده‌تر شدند و بیشتر وقت خود را صرف نقاشی کشیدن می‌کردند تا بتوانند غم و رنج‌های وارده را فراموش کرده و سرگرم شوند. بنده هم به عنوان پسر کوچک شان بیشتر وقت خود را برای سرگرم کردن و رسیدگی به امورات مادر و پدرم کردم.

مادر در طی سال های اخیر و به ویژه یک سال آخر عمر، بسیار مورد ناسپاسی‌ها و ناملایمتی‌ها بودند.

متاسفانه شهرستان خدابنده امسال شاهد از دست دادن دو ستون فرهنگی هنری خود در زمینه نقاشی و موسیقی فولکلور بود. استاد یار محمد عیسی بیگلو از اساتید به نام موسیقی آشیقی آذربایجان که جزء مفاخر ملی بودند نیز همچون ننه دار فانی را وداع گفتند. که فقدان این دو بزرگ هنرمند ضربه‌ی مهلکی بود بر پیکره‌ی فرهنگ و هنر این خطه. استاد عیسی‌بیگلو در فیلم مستندی به روایت و کارگردانی من درباره ننه حضور داشتند.

یکی از کارهای من در کنار تشویق و معرفی ننه حسن؛ مستند نگاری زندگی و هنر ایشان از ابتدای کشف استعدادش در زمینه نقاشی بود که برایند آن مستند "من بو داغین مارالی یام" تنها بخش کوچکی از تصاویر و اتفاقات ضبط شده‌ام است که در آینده امیدوارم در فرصتی مناسب بتوانم روایت دقیقتر و زیباتر از زندگی و آثارش را در قالب فیلمی دیگر فراهم کنم.

در تلاشم تا در محل آرامگاه 'ننه حسن ' تندیس ایشان نصب گردد و در آینده آرامگاهشان؛ باغ موزه و یا محلی برای مراسمات فرهنگی وهنری باشد.

حسن رجبی۱۴۰۱/۶/۲۱

درباره کارشناسان برنامه

لیلا پازوکی هنرمند ایرانی ساکن بریتانیا متولد ۱۳۵۶ در تهران و دانش‌آموخته هنر از ایران و برلین است. او تجربیات متفاوتی از نقاشی تا مجسمه‌سازی و تا ' آرت این کانتکست '( هنر در پیرامون) را فرا‌گرفته است.

خانم پازوکی در چند سال اخیر پروژه‌های بزرگ و بلند پروازانه‌ای را در چندین نقاط دنیا به‌مرحله اجرا در آورده است: از چین تا اندونزی، از تهران تا برلین و از دبی تا مکزیکو سیتی. یکی از پروژه‌های او با شرکت صدها نقاش ساکن روستایی در چین شکل گرفته است.

بخشی از این پروژه این بود که نقاشان چینی، نسخه‌ای کپی از نقاشی‌های یکی از اتاق‌های نشنال گالری لندن را تولید کنند.

افشین ناغونی نقاش ایرانی‌الاصل ساکن بریتانیا متولد ۱۳۴۸ در اهواز است. او دانش‌آموخته هنر در مقطع کارشناسی‌ارشد دانشگاه متروپولیتن لندن است.

او یکی از هنرمندهای شناخته‌شده ایرانی خارج از ایران است که از سال ۱۹۹۷ تاکنون به‌طور پیوسته در نمایشگاه‌های گروهی و انفرادی در ایران و خارج از ایران شرکت کرده و به موفقیت‌هایی نیز دست یافته‌است.

او زندگی پر فراز و نشیبی داشته است که گوشه‌ای از آن در فیلم مستند تحسین‌شده 'ناواضح ' ساخته شهریار صیامی به‌تصویر کشیده شده است.

کارهای اخیر او عموما در قطع‌های بزرگ و روی بوم هستند. از جمله این نمایشگاه‌ها می‌توان به اینها اشاره کرد: توانایی‌ هنری- ترنر هاوس لندن ( ۲۰۱۶)، کپسول هنر - سالن نمایش مریلبون لندن (۲۰۱۶) ساتیر (انفرادی) هی‌هیل گالری لدن ( ۲۰۱۵)

فرید اسماعیل‌پور فیلم‌ساز، پژوهش‌گر و دانشجوی مقطع دکترای سینما در دانشگاه سوربن فرانسه است. فعالیت سینمایی خود را در نوجوانی با تحصیل در دوره‌های آموزش فیلم‌سازی انجمن سینمای جوانان ایران و ساخت فیلم‌های کوتاه تجربی آغاز کرد. پس از آن او کوشید تا با ساخت سه فیلم مستند درباره موسیقی فولکلور خراسان و یک فیلم درباره شیخ احمد جامی، صوفی و شاعر قرن ششم (مجموعه فرهنگ فولکلوریک خراسان)، سهم خود را در حفظ و انتقال این فرهنگ ایفا کند. وی تا کنون هشت فیلم مستند و چهار فیلم کوتاه داستانی و تجربی در کارنامه خود دارد و در کنار فیلم‌سازی به عنوان مترجم و منتقد با نشریه‌های سینمایی همکاری می‌کند. او عضو هیئت تحریریه مجله سینمایی 'سینما-چشم ' نیز است. بعضی از فیلم‌های او عبارت‌اند از: 'نامه ایرانی ' )۱۳۹۲)، 'آوریل بی رحم ترین ماههاست'(۱۳۹۰) ،'نیمکت سنگی'( ۱۳۸۹) و 'ژنده پیل' (۱۳۸۷).

گفتگوی آپارات

گفتگوی آپارات درباره دو فیلم 'ننه حسن' ساخته محمدعلی و آرش طالبی و 'آهوی این کوه منم' ساخته حسن رجبی را اینجا تماشا کنید.

زمان پخش برنامه آپارات :

جمعه ساعت ۲۱:۰۰ ایران

شنبه ساعت ۱۱:۰۰ ایران

یکشنبه ساعت ۲۴:۰۰ ایران

سه‌شنبه ساعت ۱۵:۳۰ ایران

چهارشنبه ساعت ۲۴:۰۰ ایران

آرشیو برنامه های آپارات

برای دسترسی به صفحات برنامه‌های گذشته آپارات روی اینجاکلیک کنید.

آرشیو صفحه‌های آپارات

مشاهده برنامه از طریق وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

این فیلم در ساعات اعلام شده در جدول فوق از طریق کلیک بر روی اینجا، لینک پخش زنده تلویزیون وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

و یا اینجا، لینک پخش زنده تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی در کانال بی‌بی‌سی فارسی در یو‌تیوب نیز قابل مشاهده است.

آدرس پست الکترونیک برنامه آپارات: [email protected]

آدرس فیس بوک برنامه آپارات: https://www.facebook.com/aparatonbbc

می توانید از طریق پنجره زیر هم با ما تماس بگیرید: