"شب شیدایی" در آپارات

۳ فروردین ۱۳۹۷ - ۲۳ مارس ۲۰۱۸

این هفته در آپارات فیلم "شب شیدایی" ساخته ناصر صفاریان به نمایش در‌می‌آید.

درباره فیلم

ترانه ایرانی تاریخ خیلی جذابی دارد. از گذشته ترانه‌سرایی و ترانه‌خوانی آثار چندانی به جای نمانده است اما به خصوص از زمانی که امکان ضبط ترانه‌ها در ایران فراهم شد تا روزگار درخشان "ترانه نوین" در پیش از انقلاب، می‌توان تصویر زندگی مردمان این دیار را در این ترانه‌ها مشاهده کرد. ترانه‌هایی که از مضامینی ساده از زندگی روستایی شروع می‌شود و به مفاهیم عمیق عاشقانه و آزادی‌خواهانه در روزگار اوج ترانه نوین ایران در دهه طلایی پنجاه خورشیدی می‌رسد. ناصر صفاریان،مستند ساز در فیلم "شب شیدایی" سعی کرده بر بخشی از تاریخ موسیقی ایران در چند دهه گذشته مروری داشته باشد.

ویژگی فیلم

"شب شیدایی" یک آنتولوژی موسیقی و ترانه ایرانی نیست و خود فیلم‌ساز هم چنین ادعایی نمی‌کند. "شب شیدایی" مروری گذرا بر یک دوره از موسیقی ایران است، در صحبت با چند تن از صاحب‌نظران و پژوهش‌گرانی که در دسترس فیلمساز بوده‌اند.

درباره کارگردان

ناصر صفاریان فیلم‌ساز و نویسنده سینمایی متولد تهران و دانش‌آموخته زبان و ادبیات انگلیسی است. او پیش از آن‌که به فیلم‌سازی رو بیاورد به عنوان روزنامه‌نگار و منتقد سینمایی در رسانه‌ها و روزنامه‌های ایران مشغول به کار بوده است. در کارنامه فیلم‌سازی او سه گانه‌ای درباره فروغ فرخزاد، شاعره فقید معاصر وجود دارد. 'جام جان' نخستین اثر او، اختصاص به شعر و داستان فروغ دارد. اثر دیگرش به نام 'سرد سبز' به زندگی و مرگ این شاعره می‌پردازد، و 'اوج موج' سومین قسمت و آخرین بخش این سه‌گانه به کارهای هنری و سینمایی و تئاتری او می‌پردازد. این مجموعه در سال ۱۳۸۲در اختیار علاقه‌مندان به زندگی فروغ فرخزاد قرار گرفته است. از فیلم‌های دیگر او می‌توان به 'آواز آفتاب'، 'وقت خوب مصائب' ،'خاطره‌های خط‌خطی' و فیلم کوتاه 'اتواستاپ ' اشاره کرد.

نگاه کارگردان

Skip پربیننده‌ترین‌ها and continue reading

پربیننده‌ترین‌ها

End of پربیننده‌ترین‌ها

شبِ شیدایی: یک نگاه به ترانه‌های ایرانی

روایتِ کامل، به معنای گفتنِ موبه‌موی یک تاریخ در یک فیلم، هر کاری هم که کنی ناممکن است. گذشته از ناتوانی و حتی بی‌دانشیِ کارگردان و پژوهش‌گر و کل عوامل تولید حتی، هر اتفاقی بیفتد، روایتی مطابقِ علاقۀ همۀ مخاطبانی به گسترۀ موضوع، محال است و بسته به علاقه‌مندیِ مخاطب، یکی از حضورِ فلان چهره خرسند می‌شود و دیگری نسبت به حضور یا عدم حضور چهره‌ای دیگر. طوری که حتی نفسِ حضورِ یکی از حاضران در فیلم، می‌تواند نزد مخاطبی خاص، دافعه‌ای نسبت به کلیت فیلم ایجاد کند. همه دنبال نوستالژی و امرِ دل‌خواه خودند و طبیعی هم هست در مورد چنین موضوعاتی که علایق و سلایق چند نسل را دربرمی‌گیرد. ولی با همۀ این احوال، متاسفانه حتی برای گنجاندن تحقیق‌ها و مواد آرشیوی و تولیدی بسیار و روایتی که در محدودۀ زمانیِ اثر بگنجد، چاره‌ای نیست جز برگزیدن و انتخاب.

تلاش ما هم این بوده که مهم‌ترین فراز وفرودها در فیلم بیاید و مهم‌تر این که مخاطبِ عامِ علاقه‌مند به این موضوع که لزوما دانشِ موسیقیایی هم ندارد و دنبال مباحث تخصصی موسیقی نیست، به تماشای آن بنشیند و از دلِ تماشا، دانسته‌هایش افزون شود. به همین دلیل، از رویکردِ فرهنگ‌نامه‌ای پرهیز کرده‌ایم و سعی‌مان این بوده که با درنظرداشتنِ مخاطبِ غیرتخصصی، نه نام مهمی را جا بیندازیم و نه اتفاق بسیار مهمی را.

با این حال، با توجه به شرایط تولید و دشواری‌های ساختِ چنین موضوعی در داخل ایران، حالا که پس از سال‌ها به فیلم نگاه می‌کنم، هم نبودِ مصاحبه‌ای از شهیار قنبری در بخش مربوط به قبل از انقلاب، کمبودی قابل توجه است و هم عدم اشاره به روزبه بمانی در بخش مربوط به پس از انقلاب یا حتی نبودنِ عکس و صدا و اسمی از مهستی مثلا. این هم در حالی‌ست که خب، روزبه بمانی در زمان فیلم‌برداریِ این فیلم، هنوز ترانه‌های مهمش را نسروده بود؛ ولی نقصانِ حضورِ شهیار قنبری را زمان ساخت هم می‌دانستیم و سعی کردیم با اشاره‌های متعدد به او و کارهایش، کمی از آن بکاهیم؛ همان طور که پتانسیل حضور و نقش مهم اسفندیار منفردزاده بسیار گسترده‌تر از این تکه گفت‌وگوی آرشیویِ استفاده‌شده در فیلم است. از همه هم مهم‌تر این که، حالا در گذر زمان، که آگاهی و دید فیلم‌ساز هم مثل هر آدم دیگری تغییر می‌کند و کمی گسترده‌تر می‌شود، حسرت و افسوسش هم فزونی می‌گیرد.

در ابتدای فیلم هم نوشته‌ای گذاشته‌ایم و «شب شیدایی» را تقدیم کرده‌ایم به بزرگ‌وارانی که نام‌شان در فیلم نیامده، ولی هم در حافظۀ جمعی هستند و هم در بخش‌های تحقیقی و تولیدی اما کنار گذاشتۀ کارِ ما در زمان تدوین و ساخت. مثل دیگر فیلم‌هایم هم تلاش کرده‌ام خودم کنار بایستم و روایت بی مداخله‌ای در بحث‌ها شکل بگیرد. سپاس از احمدرضا احمدیِ نازنین که با بزرگ‌واری و از سرِ لطف، کنارمان بوده و ماهور احمدیِ عزیز که مانند همیشه یاری‌دهنده بوده هم هیچ‌گاه فراموشم نمی‌شود. هم‌چنین ممنونم از علی‌محمد رشیدی و علی‌رضا میرعلی‌نقی، دو بزرگ‌واری که با دانش و اِشرافِ خود، دیگر یاری‌رسانانِ پژوهشِ فیلم بوده‌اند و خیالم را از تشخیصِ سره و ناسره آسوده ساخته‌اند.

درعنوانِ توضیحی فیلم هم مثل عنوانِ توضیحیِ دیگرکارهایم عمل کرده‌ام و نوشته ام: «تاریخ ترانه در ایران: یک نگاه». این «یک نگاه» را همیشه می‌نویسم و از اعتقادم می‌آید. یک نگاهی که مثل همیشه باید در کنار نگاه‌های دیگر قرار گیرد و همه در کنار هم به تکامل برسد.

ناصر صفاریان

کارگردان و تهیه‌کننده فیلم

درباره کارشناسان برنامه

توضیح تصویر، جین لوییسون پژوهش‌گر موسیقی ایرانی

جین لوییسون پژوهش‌گر موسیقی و فرهنگ ایرانی متولد امریکا دانش‌آموخته دانشگاه پهلوی شیراز و مقیم انگلستان است. او در چهار دهه گذشته در زمینه مطالعه، بازیابی، بازشناسی و اشاعه جنبه‌های مختلف فرهنگ فارسی فعالیت‌های گوناگونی کرده است. خانم لویسون از سال ۲۰۰۵ میلادی زیر نظر کتابخانه ملی بریتانیا مدیریت پروژه پژوهشی "گلها" را به عهده داشته و عضو دپارتمان موسیقی دانشگاه سواَس لندن بوده است. پروژه " گلها" یک دائره‌المعارف آنلاین موسیقی و شعر فارسی است که بر اساس برنامه‌ رادیویی "گلها" شکل گرفته است. برنامه "گلها" یکی از برنامه‌های رادیویی ایران بود که از اواسط دهه سی شمسی شروع به‌کار کرد و تا کمی پس از بهمن ۱۳۵۷ تولید و پخش آن ادامه داشت. خانم لوییسون هم‌اکنون مدیر پروژه تحقیقاتی "گلستان" است و با همکاری مرکز ساموئل جُردن در بخش مطالعات فارسی دانشگاه کالیفرنیا مشغول جمع‌آوری منابع چاپی هنرهای نمایشی قرن بیستم در ایران هم‌چون موسیقی، رقص، تاتر و فیلم است.

شهیار قنبری شاعرِ ترانه‌خوان، آهنگ‌ساز، برنامه‌ساز و فیلم‌ساز ایرانی مقیم کالیفرنیا متولد تهران در یک خانواده اهل هنر است. او را پدر ترانه‌سرایی نوین ایران لقب داده‌اند. او از پانزده ساله‌گی شروع به سرودن شعر نمود و پس از آن مدتی برای ادامه تحصیل به لندن رفت. این سفر به گفته خودش تاثیر زیادی بر انتخاب مسیر زندگی‌اش به عنوان یک هنرمند بر جای گذاشت. او در اواسط دهه شصت میلادی به ایران بازگشت. در ابتدا ترانه‌سرا و گوینده برنامه تلویزیونی "زنگوله‌ها" بود و سپس در نوزده ساله‌گی با سرودن ترانه "دو ماهی"برای گوگوش فصل مهمی در تاریخ ترانه‌سرایی نوین ایران گشود. او در بیست‌و‌چهار ساله‌گی در مقام نویسنده و کارگردان با ساخت فیلم "شام آخر" با بازی پرویز فنی‌زاده بازیگر فقید سینمای ایران اولین تجربه فیلم‌سازی خود را کسب کرده است. از فعالیت‌های او قبل از مهاجرت از ایران، علاوه بر ترانه‌خوانی می‌توان به سرودن ترانه‌های بسیاری‌ برای طیف وسیعی از خواننده‌های مطرح موسیقی پاپ ایران هم‌چون گوگوش، ابی، داریوش، لیلا فروهر، گیتی پاشایی و فرهاد اشاره کرد. ترانه‌هایی که هم‌چنان در حافظه جمعی ایرانیان باقی است. آخرین فیلم‌ ساخته شده‌ او برای تلویزیون ایران "پاییز، ایستگاه آخر" است که در سال ۱۳۵۷ ساخته شد و هیچ‌گاه به نمایش عمومی در نیامد، فیلمی که به گفته او اولین فیلم موزیکال پاپ ایرانی است.

منصور تهرانی ترانه‌سرا و فیلم‌ساز متولد ایران و مقیم شهر گوتنبرگ سوئد است. او کارش را از اواخر دهه سی شمسی و با ساخت تک‌پرده‌های نمایشی به سفارش تلویزیون ملی ایران شروع کرده و تا قبل از مهاجرت به سوئد در نیمه‌های دهه شصت در ایران ادامه داده است. در کارنامه هنری او چندین فیلم سینمایی، موسیقی فیلم و ترانه و سرود به چشم می‌خورد ولی ایرانیان بیشتر برای ساخت فیلم سینمایی "از فریاد تا ترور" ( ۱۳۵۹) و سرودن سرود " یار دبستانی" می‌شناسند.

توضیح تصویر، فرید اسماعیل‌پور فیلم‌ساز، پژوهش‌گر فیلم

فرید اسماعیل‌پور فیلم‌ساز، پژوهشگر و دانشجوی مقطع دکترای سینما در دانشگاه سوربن فرانسه است. فعالیت سینمایی خود را در نوجوانی با تحصیل در دوره‌های آموزش فیلم‌سازی انجمن سینمای جوانان ایران و ساخت فیلم‌های کوتاه تجربی آغاز کرد. پس از آن او کوشید تا با ساخت سه فیلم مستند درباره موسیقی فولکلور خراسان و یک فیلم درباره شیخ احمد جامی، صوفی و شاعر قرن ششم (مجموعه فرهنگ فولکلوریک خراسان)، سهم خود را در حفظ و انتقال این فرهنگ ایفا کند. وی تا کنون هشت فیلم مستند و چهار فیلم کوتاه داستانی و تجربی در کارنامه خود دارد. بعضی از فیلمهای او عبارتند از: 'نوایی '، 'ژنده پیل '، 'نیمکت سنگی '، 'آوریل بی رحم ترین ماههاست ' و 'نامه ایرانی '. اسماعیل‌پور در کنار فیلم‌سازی به عنوان نویسنده و مترجم با نشریه‌های سینمایی همکاری می‌کند و به تازگی کتاب 'پیدایش سینمای مولف ایران، ابراهیم گلستان ' از وی به زبان فرانسه در پاریس منتشر شده است.

گفتگوی آپارات

گفتگوی آپارات با شهیار قنبری شاعرِ ترانه‌خوان و فیلم‌ساز، منصور تهرانی ترانه‌سرا و کارگردان، فرید اسماعیل‌پور پژوهش‌گر فیلم و مستندساز و جِین لویسون پژوهش‌گر موسیقی ایرانی درباره فیلم "شب شیدایی" ساخته ناصر صفاریان را اینجا ببینید.