الاکلنگ بازی توقیف فیلم‌ها در سینمای ایران

یک ماه بیشتر به اتمام ضرب‌الاجل رضا صالحی امیری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به سازمان امور سینمایی برای تعیین تکلیف فیلم‌های توقیف شده در دولت دهم و یازدهم باقی نمانده ولی به نظر می‌رسد راه خروجی از بن‌بست توقیف برای برخی فیلم‌ها از جمله «خانه پدری» و «ارادتمند، نازنین، بهاره، تینا» پیدا نشده است.

با اینکه کمیته بررسی فیلم‌های توقیفی برجای مانده از دولت دهم و یازدهم، تاکنون فیلم‌های از جمله «مادر قلب اتمی» و «پریناز» را از محاق توقیف درآورده ولی منتقدان به عملکرد سازمان سینمایی، مواضعی چون «تعیین تکلیف به معنای صدور پروانه نمایش نیست» و بازبینی دوباره فیلم‌های توقیفی در شورای پروانه نمایش را به عقب‌نشینی تعبیر می‌کنند.

صالحی امیری همچنین در واکنش به خواست نمایندگان مجلس به توقیف «مادر قلب اتمی» و «اکسیدان» با اینکه می‌گوید «با یک اعتراض یا یک قضاوت نمی‌توان یک فیلم را از چرخه اکران خارج کرد» ولی تاکید می‌ورزد که وزارت ارشاد در عین حمایت از جامعه بزرگ سینمای ایران روند نظارت را هم تقویت خواهد کرد.

پیش از این هم، محمد مهدی حیدریان رئیس سازمان سینمایی درحالی بر ارائه پروانه نمایش به بخش قابل توجهی از فیلم‌های توقیفی تاکید کرده که از احتمال دریافت نکردن پروانه نمایش و دادن اجازه موقت به برخی فیلم‌های «مشهور» نیز سخن به میان آورده است.

باوجود اینکه بازبینی فیلم‌های توقیفی برای رها کردن تهیه‌کننده و کارگردانشان از بلاتکلیفی، با بازبینی فیلم «خانه پدری» ساخته کیانوش عیاری و خبرهای خوش رفع توقیف «ارادتمند نازنین، بهاره و تینا»(عبدالرضا کاهانی)کلید خورد ولی هنوز اکران آنها با تردیدهایی روبروست.

عیاری که به کمیته بازبینی برای حذف سکانسی از فیلم پاسخ منفی داده، گفت که هیچ اما و اگری را برای برای اکران «خانه پدری» نمی‌پذیرد و اگر چنین چیزی راضی می‌شده، شش سال و نیم پیش این کار را می‌کرده است.

«خانه پدری» پس از سه سال توقیف در جشنواره بیست و چهارم فیلم فجر به نمایش درآمده و شماری از منتقدان آن را بهترین فیلم دهه ۹۰ ایران دانسته‌اند، اما بواسطه آنچه خشونت بی‌پرده و نمایش بیرحمانه دخترکشی خوانده شده، تنها چند روز بعد از اکران در پردیس کوروش از پرده پایین کشیده شد. دومین فیلم متاخر عیاری، «کاناپه» هم به دلیل بدعت‌گذاری در استفاده از موی مصنوعی زنان از نمایش در جشنواره فیلم فجر سال گذشته بازماند و توقیف شد.

کارگردان «کاناپه» با رد هرگونه بدعت‌گذاری در این فیلم گفته که استفاده از موی مصنوعی مسئله‌ای نیست که به کسی بربخورد و به بی‌اعتنایی به ارزشها و باورها قلمداد شود.

عیاری گفته است: «مگر قبل از این فیلم، (ملک سلیمان) بدون حجاب ساخته نشد؟ تفاوت میان این دو فیلم چیست؟ مشکل این است که «کاناپه» جامعه امروز را به تصویر می‌کشد؟»

عبدالرضا کاهانی که با تشکیل کمیته بررسی فیلم‌های توقیف شده به اکران فیلم‌های «ارادتمند نازنین، بهاره و تینا» و «وقت داریم حالا؟» (که در فرانسه ساخته شد)خوشبین بود، در روند ناامیدکننده رفع توقیف، به نمایش فریم به فریم «ارادتمند نازنین، بهاره و تینا» در فضای مجازی دست زد و گفت که فیلم‌هایش را نمایش خواهد داد.

او در یادداشتی اعتراضی و نوشت: شما (سانسورچی‌ها) می‌توانید و قدرتش را هم دارید که فیلم را به بایگانی بسپارید اما نمی‌توانید من را به دروغگویی متهم کنید. می‌توانید فیلم را از لیست تولیدات سالانه سینمای ایران حذف کنید اما نمی‌توانید منکر هستی فیلم شوید.»

کاهانی از سیاست‌های سازمان سینمایی انتقاد کرد و نوشت: «می‌توانید پیش از انتخابات بگویید مشکل فیلم‌های توقیفی را حل خواهیم کرد و پس از آن حرف‌تان را تغییر دهید. می‌توانید فیلم توفیقی را بارها و بارها ببینید و حتی آن را با تیتر «بازبینی وزارت ارشاد» که روی فیلم حک شده، به دوستان و نزدیکان‌تان برسانید و پز بدهید فیلم را دیده‌اید و با افتخار به آن‌ها هم توصیه کنید ببینند و کاری کنید که نسخه ناقص فیلم در مجامع دوستانه خودتان دست به دست بچرخد و از همه مهم‌تر با تماشای فیلم نگران منحرف شدن خودتان و نزدیکانتان نشوید. چرا بارها یک فیلم توقیفی را می‌بینید و منحرف هم نمی‌شوید اما نگرانید مردم با یک بار تماشای آن فاسد شوند؟!»

اما در این بین، فیلم «مادر قلب اتمی» ساخته علی احمدزاده پس از ۴ سال و با حذف ۸ دقیقه توانست به اکران عمومی‌ در بیاید. نمایش فیلمی که متهم به نمایش روابط و رفتارهای نامتعارف و هنجارشکن دو دختر جوان بود، با مجوز وزارت ارشاد امکان‌پذیر شد. اما اکرانش با واکنش‌های از سوی برخی محافظه‌کاران تندرو مواجه شد؛ آن را اثری ضدملی و توهین به پایداری‌ها برای دستیابی به انرژی هسته‌ای دانستند.

اما جمع‌آوری امضای ۱۷ نماینده مجلس پای نامه‌ای خطاب به وزیرارشاد برای توقف اکران «مادر قلب اتمی» و «اکسیدان» روند فروش میلیاردی این فیلم را متوقف کرد و کمتر از دو روز بعد، اکران عمومی آن برای همیشه به پایان رسید.

در پی اعتراض جامعه ارامنه و مسیحیان به آنچه ارائه تصویر منفی از دختران ارامنه در «مادر قلب اتمی» با خلق شخصیت آرینه (با بازی ترانه علیدوستی) قلمداد شد؛ سازمان سینمایی دستور به توقف اکران این فیلم داد؛ توقفی که محمد شایسته تهیه‌کننده سینما آن را به ذبح کردن فیلم‌های توقیفی برای خوش آمد بالادستی‌ها توصیف کرد.

در حالیکه توجه‌ها به امکان اکران فیلم‌های توقیفی «خانه دختر»، «ارادتمند نازنین، بهاره و تینا»، «عصبانی نیستم» و «خانه پدری» بود، «پریناز» ساخته بهرام بهرامیان در ناباوری حتی خود کارگردانش پس از ۴ سال توقیف مجوز اکران گرفت.

اصل ماجرای توقیف فیلم را خصوصیات وسواسی و آزاردهنده شخصیت زن فیلم با بازی فاطمه معتمدآریا عنوان کرده‌اند و نوع پوشش چادر و عیب و ایرادهای رفتاری‌ این زن و مورد تعرض قرار گرفتن دختر یتیمی که سرپرستی می‌کند؛ را موارد ممیزی فیلم دانسته‌اند که حتی باوجود یکبار اعمال ممیزی موفق به دریافت مجوز نشد.

فیلم «زادبوم» ساخته ابوالحسن داودی که از سال ۱۳۸۷ بارها خبر اکرانش اعلام شده، در اواخر دولت یازدهم قرار است به روی پرده سنیماها برود. فیلم سال گذشته پروانه نمایش گرفته ولی داودی برای داشتن زمان اکران مناسب تا تابستان امسال صبر کرده است. در دولت هشتم، «زادبوم» بیش از ۱۷ مورد اصلاحیه داشت و چندین بار هم حرف از رفع توقیفش به میان آمد ولی همچنان اکران نشد.

منتقدانش آن را فیلم سیاسی چندلایه خوانده‌اند که ندامت و پشیمانی سیاسیون انقلابی را نشان می‌دهد. زادبوم در بیست‌و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش در آمد و همانطور که داوودی در جشن کارگردانان گفت، "پس از ۱۰ سال به اکران در می‌آید، اگر با یک تلفن از پرده پایین کشیده نشود."

سرنوشت فیلم‌هایی توقیفی از جمله «عصبانی نیستم»(رضا درمیشیان) که نسخه بازبینی ارشاد آن قاچاق و عرضه شده، «آشغال‌های دوست‌داشتنی»(محسن امیریوسفی)، «خرس»(خسرو معصومی)، «بلوک ۹، خروجی ۲»(علیرضا امینی)، «صد سال به این سالها»(سامان مقدم) هنوز روشن نیست ولی براساس اظهارات محمدمهدی حیدریان؛ نمایش این آثار به این بستگی دارد که «اگر این برداشت سوء تفاهمی داشته باشد یا پیام غلطی را منتقل کند، یا برداشت از آن غلط باشد، اجازه نمایش نمی‌گیرد.»