تنگنای تیم ملی فوتبال آلمان؛ چرا به این روز افتادند و سرمربی بعدی کیست؟

دو روز پس از اخراج هانزی فلیک از تیم ملی آلمان به دنبال شکست ۱-۴ از ژاپن در ولفسبورگ و پیش از بازی دوستانه امشب (سه‌شنبه ۱۲ سپتامبر) مقابل فرانسه در دورتموند بحث درباره دلایل ناکامی‌های تیم ملی در سال‌های اخیر بالا گرفته است. و اینکه چه کسی می‌تواند تیم میزبان جام ملت‌های اروپای ۲۰۲۴ را تا سال آینده به مسیر موفقیت بازگرداند.

مسئولین فدراسیون فوتبال آلمان بار دیگر تاکید کردند که هدایت تیم ملی این کشور در بازی مقابل فرانسه توسط رودی فولر، مدیر ورزشی تیم ملی، به همراه هانس ولف و ساندرو واگنر، دو مربی تیم‌های پایه آلمان، فقط برای همین یک بازی است. ضمن این که فدراسیون به دنبال گزینه موقت تا یورو ۲۰۲۴ نیست و در جست‌وجوی گزینه‌ای بلندمدت است.

افول آلمان و پایان فلیک

در هر صورت برای تیم ملی آلمان که در دو جام جهانی گذشته در مرحله گروهی و در یورو ۲۰۲۰ در مرحله یک‌‌هشتم نهایی حذف شده، با اخراج فلیک یک دوران به پایان می‌رسد. یک دوره ۱۹ ساله هدایت توسط سه مربی یورگن کلینزمن، یواخیم لوو و هانزی فلیک که هر سه از جنوب غرب آلمان می‌آیند و آمده بودند تا بعد از ناکامی‌های تیم ملی آلمان در یورو ۲۰۰۰ و یورو ۲۰۰۴ این تیم را متحول کنند و یک دوره موفق ۱۰ ساله را هم رقم زدند.

ابتدا زوج کلینزمن-لوو تا جام جهانی ۲۰۰۶ و سپس زوج لوو-فلیک تا جام جهانی ۲۰۱۴ نه تنها سبک بازی تیم ملی آلمان را متحول و آن را به یک تیم هجومی تبدیل کردند، بلکه در اکثر تورنمنت‌های بزرگ تا مراحل پایانی پیش رفتند و در جام جهانی ۲۰۱۴ قهرمان هم شدند.

اما صعود آلمان به نیمه‌نهایی یورو ۲۰۱۶ فرانسه آخرین موفقیت این تیم بود و از آن به بعد دوران افول تیم ملی آغاز شد و حالا ۹ ماه پیش از جام ملت‌های خانگی به یک نقطه افول تازه رسیده است.

کناره‌گیری یواخیم لوو و جایگزینی فیلک به عنوان سرمربی تیم ملی آلمان در سال ۲۰۲۱ هم دردی را دوا نکرد. خیلی‌ها امیدوار بودند که فلیک که یک سال قبل آن بایرن مونیخ به اولین شش‌گانه تاریخش رسانده بود و به عنوان بهترین مربی آلمان و اروپا انتخاب شده بود، بتواند تیم ملی آلمان را به مسیر موفقیت بازگرداند.

اما او به دومین مربی ناکام تاریخ تیم ملی آلمان تبدیل شد. فلیک با ۱۲ برد و ۷ تساوی در ۲۵ بازی به طور متوسط تنها ۱/۷۲ امتیاز در هر بازی کسب کرد. از این لحاظ فقط اریش ریبک (۱/۵ امتیاز) از او ناموفق‌تر بود.

با وجود تیم نسبتاً کامل آلمان و بازیکنانی که لیگ قهرمانان، لیگ برتر انگلیس و بوندس‌لیگا را برده‌اند، این سئوال پیش می‌آید که چرا این نتایج ضعیف را می‌گیرد و به این نقطه رسیده است؟

مطبوعات و کارشناسان در آلمان تنها در این اتفاق نظر دارند که جدایی از فلیک تصمیم درستی بود. اکثریت طرفداران فوتبال هم همین نظر را دارند. در نظرسنجی نشریه کیکر درباره درست بودن تصمیم اخراج فلیک ۸۹ درصد از ۴۰۰ هزار نفری که شرکت کرده‌اند با «بله» پاسخ داده‌اند.

بازی دوستانه مقابل ژاپن در ولفسبورگ نه تنها قرار بود انتقام نمادین شکست در جام جهانی قطر باشد، بلکه قرار بود بعد بازی‌های تدارکاتی ضعیف ماه‌های گذشته به یک آغاز جدید تبدیل شود؛ با یک سیستم جدید و کاپیتان جدید.

اما همانند جام جهانی و بازی‌های دوستانه بعد آن هیچ کدام از تغییرات ساختاری فلیک جواب نداد. بازیکنان هیچ راه حلی نداشتند و همانند بازی‌های گذشته به وضوح آشکار بود که در زمین مستاصل‌اند.

نشریه اثرگذار کیکر که جدایی از فلیک را «منطقی» دانسته در یک تحلیل نوشت: «بازیکنان ملی آلمان ماه‌هاست به دنبال کمک، حمایت و یک راه خروج از بحران می‌گردند. اما فلیک نتوانست برایشان این در را باز کند.»

فلیک در دو سال گذشته تغییرات زیادی در تیم ملی آلمان داد. بعد از ناکامی لوو، او تحت فشار زیادی بود تا این وضعیت را تغییر بدهد. اما او به قدری می‌خواست این اصلاحات در تیم را ساختاری و اساسی انجام دهد و آن قدر تغییرات زیادی انجام داد که در واقع امنیت را از آن گرفت و در پی آن اعتماد بازیکنان را از دست داد.

روزنامه فرانکفورتر آلگماینه «اعتماد» را «سوخت» و «منبع انرژی» یک تیم می‌داند که فلیک آن را از دست داده بود: «فلیک که یک مربی عملگراست و آمده بود تا یک تیم جدید درست کند، مهم‌ترین نقطه قوت‌اش یعنی شم تحلیل وضعیت را فراموش کرد.»

روزنامه «آوگسبورگر آلگماینه» هم جدایی از فلیک را اجتناب‌ناپذیر دانسته است: «این مربی ۵۸ ساله در دوران مربیگری‌اش موفق نشد به تیم یک ساختار و سلسله‌مراتب موثر بدهد و بارها و بارها به دلیل مشکلات مشابه شکست خورد. تیم او در هر بازی سرگشته‌تر، بی‌ایده‌تر و بی‌نظم‌تر به نظر می‌رسید.»

از نگاه نویسنده بیوگرافی هانزی فلیک هم چاره دیگری برای فدراسیون فوتبال آلمان به جز جدایی نمانده بود. گونتر کلاین، دبیر ورزش روزنامه «مونشنر مرکور» و نویسنده بیوگرافی فلیک در گفت‌وگو با صدای آلمان به این نکته اشاره کرد که فلیک در آغاز کارش از اعتماد زیادی از سوی فدراسیون برخوردار بود و آزادی عمل زیادی داشت: «اما در نهایت آنچه مهم است نتایج‌اند و آنها علیه او بودند.»

از نظر نویسنده زندگینامه فلیک توضیح ساده‌ای برای ناکامی فلیک وجود ندارد و باید به آن عمیق‌تر نگاه کرد: «اینکه آنچه نقطه قوت فلیک است و آنچه می‌تواند به یک تیم بدهد، آن چیزی نبود که تیم ملی آلمان به آن نیاز داشت. در بایرن مونیخ انسانیت او و گذشته مشترکش با چند ستاره بایرن در جام جهانی ۲۰۱۴ کاملاً جواب داد. اما این ویژگی‌‌ها به کار تیم ملی نمی‌آمد. در هر صورت هانزی فلیک آن کسی نبود که بازیکنان به او ایمان داشتند.»

مشکلات ساختاری فوتبال آلمان

مطبوعات آلمان به همان اندازه که هانزی فلیک را سرزنش می‌کنند، فدراسیون فوتبال آلمان را هم مقصر می‌دانند. نه تنها به خاطر اینکه برای مدت طولانی تنها نظاره‌گر اتفاقات بود و در تصمیم‌گیری تعلل داشت، بلکه به دلیل مشکلات ساختاری در این فدراسیون و حواشی و جنجال‌های آن در سال‌های گذشته. فدراسیون فوتبال آلمان که به ثبات و برنامه‌ریزی بلندمدت مشهور است و در تاریخ ۱۱۰ ساله تیم ملی مردان تنها ۱۱ مربی داشته، در هشت سال گذشته به خاطر جنجال‌‎های مختلف شش رییس فدراسیون تغییر داده است.

زمان‌بندی نامناسب اعلام اخراج فلیک همزمان با فینال جام جهانی بسکتبال و در وسط بازی آلمان و صربستان در مانیل که منجر به قهرمانی تاریخی تیم ملی بسکتبال آلمان شد، از نظر رسانه‌ها و کارشناسان در آلمان به عنوان یک «دهن‌کجی» و «بی‌احترامی» تفسیر شد و نشانه اوج آشفتگی مدیریتی در فدراسیون فوتبال آلمان بود.

علاوه بر آن بسیاری از کارشناسان از این انتقاد می‌کنند که فدراسیون فوتبال آلمان در ۱۰-۱۵ سال گذشته بازی فوتبال را فراموش کرده و بیشتر به بازاریابی و تجاری‌سازی پرداخته بود.

این نکته‌ای بود که به عنوان نمونه فیلیپ لام، کاپیتان سابق تیم ملی آلمان در جام جهانی ۲۰۱۴ و مدیر تورنمنت یورو ۲۰۲۴، در یک گفت‌وگو هفته گذشته به آن اشاره کرد. جایگزینی رودی فولر به جای اولیور بیرهوف به عنوان مدیر ورزشی تیم‌های ملی آلمان در دسامبر سال گذشته نیز در همین راستا به عنوان تلاش فدراسیون برای تاکید دوباره روی بازی فوتبال تفسیر شد.

اما بی‌ثباتی و تغییرات زیاد در راس فدراسیون فوتبال آلمان تنها چیزی نیست که مورد انتقاد قرار گرفته است. کارشناسان فوتبال در آلمان معتقدند که فوتبال آلمان بعد اصلاحاتی که در اوایل قرن جدید انجام داد، در حال حاضر در سیستم آموزش و پرورش در فوتبال پایه ضعف‌های ساختاری دارد و از تحولات سال‌های اخیر جا مانده است. چیزی که از آن به عنوان یک «شکاف آموزشی» در فوتبال آلمان یاد می‌شود. فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ آلمان موفق نشده‌اند ساختار و چارچوبی ایجاد کنند که باشگاه‌ها نظام آموزشی و فوتبال پایه خود را به‌روز و مدرن کنند.

شاید در هیچ پستی به اندازه مهاجم گلزن و قحطی آن در فوتبال آلمان این «شکاف آموزشی» خود را نشان ندهد. باشگاه‌های آلمان در سال‌های اخیر مهاجمان خود را بیشتر از آکادمی‌های باشگاه‌های فرانسوی و انگلیسی به خدمت گرفته‌اند تا اینکه خودشان بازیکن برجسته‌ای را پرورش دهند.

اما برخی از کارشناسان هم به ستاره‌های جوانی مثل جمال موسیالا و فلوریان ویرتز اشاره می‌کنند که در تیم ملی در کنار ستارگانی مثل کای هاورتز و لروی سانه بازی می‌کنند و آن را نشان‌دهنده این می‌دانند که مشکل در تیم ملی آلمان از مربی است که نمی‌تواند این بازیکنان را رهبری کند و از آنها بازی بگیرد و نه از خود بازیکنان.

جانشین فلیک کیست؟

انتخاب یک‌ باره رودی فولربه عنوان جانشین فلیک برای همین یک بازی مقابل فرانسه یک نشانه دیگر بود که فدراسیون فوتبال آلمان به هیچ وجه آمادگی این سناریو را بعد از بازی با ژاپن نداشت. کار پیدا کردن یک جانشین بلندمدت ۹ ماه پیش از یورو ۲۰۲۴ هم کار ساده‌ای برای فدراسیون فوتبال آلمان نیست. بنا بر اعلام فولر سرمربی جدید تیم ملی پیش از سفر ۹ اکتبر به آمریکا انتخاب خواهد شد.

این درحالیست که علاوه بر اینکه گزینه‌های زیادی در حال حاضر در بازار وجود ندارد، دست فدراسیون فوتبال آلمان هم به دلیل مشکلات مالی بسته است.

در واقع فدراسیون فوتبال بعد از مشکلاتی که با اداره مالیات آلمان به دلیل ثبت اشتباه درآمدهایش پیدا کرد و منجر به زیان ۳۳/۵ میلیون یورویی در صورت سودوزیانش شد، باید مراقب مخارج‌اش باشد.

ضمن آن که اخراج فلیک و دو دستیارش هم که تا یورو ۲۰۲۴ قرارداد داشتند برای فدراسیون گران تمام می‌شود. فلیک با دستمزد سالانه شش میلیون یورو جزو گران‌ترین مربیان ملی جهان به شمار می‌رفت.

گزینه ایده‌آل فدراسیون فوتبال آلمان یورگن کلوپ است. اما با توجه به قرارداد کلوپ با لیورپول تا ۲۰۲۶ این گزینه دست‌کم تا بعد یورو ۲۰۲۴ منتفی است. ماتیاس سامر، سرمربی اسبق بوروسیا دورتموند و کاپیتان اسبق تیم ملی آلمان هم که از قرار معلوم یکی از گزینه‌ها بوده، بنا بر گزارش خبرگزاری ورزشی آلمان (sid) به نقل از نزدیکان‌ او، تمایلی به قبول این مسئولیت ندارد.

گزینه‌هایی مانند لوتار ماتئوس هم بیشتر توسط رسانه‌های عامه‌پسندی مانندی روزنامه «بیلد» که همواره رابطه خوبی با او دارند مطرح شده‌اند اما هیچ گاه جزو انتخاب‌های فدراسیون فوتبال آلمان نبوده‌اند.

یک سناریو که رسانه‌های آلمان درباره آن گمانه‌زنی می‌کنند یک گزینه موقت تا یورو ۲۰۲۴ و جذب یورگن کلوپ از بعد آن مسابقات است.

در هر صورت در حال حاضر صحبت از چهار گزینه برای جانشینی هانزی فلیک است:

یولیان ناگلزمن

جدی‌ترین گزینه هدایت تیم ملی آلمان را باید این مربی ۳۶ ساله دانست که تا همین یک سال پیش قبل از جدایی عجیب و غریبش از بایرن مونیخ به عنوان پدیده مربیگری در فوتبال جهان شناخته می‌شد.

مشکل اصلی در استخدام او این است که او هنوز با بایرن مونیخ قرارداد دارد و فدراسیون فوتبال آلمان باید با این باشگاه از لحاظ مالی به توافق برسد. گرچه ناگلزمن در ماه مارس از بایرن مونیخ اخراج شد، اما قرارداد او فسخ نشده و همچنان تا سال ۲۰۲۶ ادامه دارد.

از لحاظ فنی ناگلزمن قطعاً توانایی این را دارد که به تیم ملی آلمان یک شخصیت جدید بدهد. رودی فولر هم تلویحاً تایید کرده که او یکی از گزینه‌ها است. اما نحوه اخراج جنجالی‌اش از بایرن توسط اولیور کان و حسن صالی‌حمیدزیچ، مدیران وقت بایرن که خودشان هم در این میان اخراج شده‌اند، آسیبی جدی به وجهه ناگلزمن زده است.

یک فعالیت ناموفق دیگر در تیم ملی آلمان به معنای یک ناکامی بزرگ دیگر در دوران حرفه‌ای او خواهد بود.

اشتفان کونتز

سرمربی تیم ملی ترکیه به خاطر نتایج ضعیف‌اش با این تیم مورد انتقاد شدید قرار گرفته و ممکن است بازی دوستانه روز سه‌شنبه مقابل ژاپن آخرین بازی‌اش باشد.

او که پیش از آن پنج سال مربی تیم المپیک آلمان بود و این تیم را سه بار پیاپی به دیدار نهایی جام ملت‌های اروپای زیر ۲۱ سال رساند و در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱ قهرمان اروپا شد، به خوبی با فضای فدراسیون فوتبال آلمان آشنا است.

البته این مربی ۶۰ ساله که یکی از نامزدهای جایگزینی یواخیم لوو هم بود، اما فلیک به او ترجیح داده شد، بعداً از شیوه مذاکره فدراسیون فوتبال آلمان گله کرد.

الیور گلاسنر

سرمربی اتریشی سابق اینتراخت فرانکفورت که با این تیم سال ۲۰۲۲ قهرمان شگفتی‎آفرین لیگ اروپا شد و بسیاری از بازیکنان او روی فهم بالای فنی و تاکتیکی‌‎اش قسم می‌خورند، در حال حاضر با هیچ تیمی قرارداد ندارد. اما او هم شخصیت آسانی ندارد و در فرانکفورت در نهایت یک سال پیش از پایان قراردادش با مدیریت باشگاه به مشکل خورد و اخراج شد.

لوییس فان‌خال

سرمربی باسابقه هلندی که فوتبال آلمان را به خوبی از زمان دوران کاری موفق‌اش در بایرن مونیخ می‌شناسد، از نگاه برخی از کارشناسان کسی است که در این مدت کوتاه تا یورو ۲۰۲۴ با سخت‌گیری و دیسیپلین خاص‌اش و دانش فنی بسیار بالایش می‌تواند تیم ملی آلمان را سروسامان دهد و به موفقیت برساند.

خود او به اسکای آلمان گفته به این افتخار می‌کند که یکی از گزینه‌هاست و اینکه تیم ملی آلمان تیم «امیدبخشی» است و این فرصت را دارد که او را متقاعد کند. البته فان گال ۷۲ ساله که در جام جهانی قطر با تیم ملی هلند در یک‌چهارم نهایی مقابل آرژانتین حذف شد، ماه گذشته به خاطر سرطان پروستات جراحی شده و فعلاً باید استراحت کند.

علاوه بر آن فان گال به این نکته هم اشاره کرده که فدراسیون فوتبال آلمان بنا بر یک اصل نانوشته تا کنون هیچ گاه یک مربی خارجی برای تیم ملی‌اش استخدام نکرده است. اما دقیقاً همین مسئله چیزی است که برخی از صاحب‌نظران در آلمان معتقدند باید تغییر کند.

روزنامه تاگس‌اشپیگل چاپ برلین هم همین پیشنهاد را داده است: «وقت آن رسیده که این سنت استفاده از مربی آلمانی شکسته شود. در سایر ورزش‌های توپی مربیان خارجی در آلمان دستاوردهای بزرگی داشته‌اند. داگور سیگوردسون ایسلندی تیم ملی هندبال آلمان را قهرمان اروپا کرد، تونی سودرهولم سوئدی موفقیت‌های بزرگ با تیم هاکی روی یخ داشت و حالا هم گوردون هربرت کانادایی تیم ملی بسکتبال آلمان را برای اولین بار قهرمان جهان کرد.»