چرا در لبنان برای آتش‌بس توافق شد اما در غزه نه؟

دولت اسرائیل آتش‌بس در جنگ خود با حزب‌الله لبنان را اعلام کرده است. اسرائیل از ۷ اکتبر سال گذشته در دو جبهه درگیر جنگ بوده است؛ یکی علیه حزب‌الله در لبنان و دیگری علیه حماس در غزه.

تداوم تنش‌ها موجب شده است سیاستمداران و تحلیلگران جهانی نگرانی خود را از احتمال وقوع جنگی فراگیر در خاورمیانه ابراز کنند.

از خبرنگاران بی‌بی‌سی که اخبار منطقه را پوشش می‌دهند پرسیدیم چرا در لبنان آتش‌بس اعلام شده اما در غزه نه، و چگونه شرایط به این مرحله رسیده است؟

کارین توربی، خبرنگار بی‌بی‌سی عربی، بیروت

رویکرد اسرائیل در برخورد با دو دشمن اصلی منطقه‌ای خود - حماس در غزه و حزب‌الله در لبنان - تفاوت‌های چشمگیری دارد. غزه بخشی از سرزمینی است که هم‌اکنون در اشغال اسرائیل است، اما لبنان کشوری مستقل است؛ هرچند زمانی در اشغال اسرائیل بود تا اینکه مقاومت پیوسته حزب‌الله و دیگر گروه‌ها، اسرائیل را مجبور به عقب‌نشینی کرد.

به رغم قدرت نظامی گسترده و برتری هوایی، اسرائیل در عملیات زمینی خود در لبنان با چالش‌هایی مواجه شده است. پس از حدود دو ماه، اسرائیل نتوانسته کنترل شهرهای جنوب لبنان را به دست آورد و همچنین قادر به خنثی‌سازی توان موشکی حزب‌الله برای حمله به سمت شمال اسرائیل و فراتر از آن نبوده است.

حزب‌الله موفق شده حملات خود را به عمق خاک اسرائیل گسترش دهد، زندگی در شهرهای بزرگ را مختل کرده و تلفاتی وارد آورد.

و هم‌زمان ارتش اسرائیل با افزایش تلفات در جنوب لبنان مواجه شده است.

اسرائیل همچنین نتوانسته شرایط را برای بازگشت ساکنان آواره‌شده خود به شمال این کشور فراهم کند. این مسئله احتمالاً نقش مهمی در متقاعد کردن بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای پذیرش آتش‌بس با حزب‌الله داشته است.

علاوه بر این، خستگی ارتش اسرائیل و پیامدهای سیاسی و اقتصادی ناشی از فراخوان مداوم نیروهای ذخیره به میدان جنگ نیز در این تصمیم‌گیری مؤثر بوده است.

دکتر لیلا نیکولاس، نویسنده کتاب «راه‌بردهای جهانی و منطقه‌ای در خاورمیانه»، می‌گوید که «اسرائیلی‌ها برنامه روشنی برای آینده غزه ندارند.»

او می‌افزاید که این مسئله ممکن است تا پس از به قدرت رسیدن دونالد ترامپ به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا در ژانویه به تعویق بیفتد.

در مقابل، چارچوب مشخصی برای توافق در لبنان از پیش وجود دارد که مبنای مذاکرات آتش‌بس قرار گرفته است. این چارچوب بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد است که به جنگ سال ۲۰۰۶ میان اسرائیل و حزب‌الله پایان داد.

بسیاری از جنبه‌های این توافق همچنان مبهم یا نامشخص است. این امر نشان می‌دهد که هر دو طرف ناچار به بازنگری در اهداف اولیه خود برای دستیابی به توافق شده‌اند. اسرائیل نتوانسته تهدید حزب‌الله را یکسره از بین ببرد و با استفاده از ابزار نظامی، بازگشت امن شهروندانش به شمال اسرائیل را تضمین کند.

حزب‌الله نیز که از ضربات متعدد به رهبران، نهادها و فرماندهی نظامی خود آسیب دیده است، گویا از شرط اولیه خود مبنی بر ادامه حملات به مواضع اسرائیلی تا پایان جنگ در غزه عقب‌نشینی کرده است.

دکتر نیکولاس می‌افزاید: «واضح است که ایران نیز (به عنوان حامی مالی و ایدئولوژیک حزب‌الله)، تمایلی ندارد این گروه درگیر یک جنگ فرسایشی طولانی شود که منجر به تضعیف بیشتر آن خواهد شد.»

عدنان البرش، خبرنگار بی‌بی‌سی عربی، غزه

برخی در غزه این توافق را تصمیم حزب‌الله برای کنار گذاشتن استراتژی «وحدت جبهه‌ها» تلقی کرده‌اند. این مفهومی بود که حزب‌الله و حماس در آغاز جنگ با اسرائیل برای هماهنگی عملیات میان اعضای به اصطلاح «محور مقاومت» - شامل گروه‌های دیگر در غزه، حوثی‌ها در یمن و گروه‌های کوچک‌تر در عراق - پذیرفته بودند.

تفاوت اصلی میان توافق آتش‌بس در لبنان و نبود آن در غزه این است که حزب‌الله مذاکرات را به دولت لبنان واگذار کرد، در حالی که حماس خود رهبری مذاکرات در غزه را بر عهده دارد و از پذیرش نمایندگی تشکیلات خودگردان فلسطینی در رام‌الله سر باز می‌زند.

اختلافات داخلی میان فلسطینیان و نبود یک دولت متحد و به رسمیت شناخته شده که بتواند مذاکرات با اسرائیل را مدیریت کند، در عدم دستیابی به توافق آتش‌بس در غزه نقش داشته است.

برخی کارشناسان معتقدند پس از ترور چهره‌های کلیدی حماس به دست اسرائیل، خلأیی در رهبری این گروه ایجاد شده است. این امر باعث شده حماس اکنون در موقعیتی نباشد که بتواند در مذاکره برای آتش‌بس مؤثر باشد. مشکلات ارتباطی میان رهبران حماس در داخل و خارج از غزه نیز این چالش را دوچندان کرده است.

پروفسور فتحی صباح، نویسنده و تحلیلگر سیاسی اهل غزه به بی‌بی‌سی می‌گوید: «اسرائیل جنگ در غزه را نبرد اصلی خود می‌داند، زیرا حماس آغازگر این درگیری بود، نه حزب‌الله. حمله به حزب‌الله در لبنان نیز زمانی به فرصتی برای اسرائیل تبدیل شد که گمان کرد توانایی‌های حماس در غزه را از بین برده است.»

پروفسور صباح همچنین بر این باور است که ابعاد درگیری با حزب‌الله - که از توانمندی‌های بیشتری برخوردار است و تهدید جدی‌تری نسبت به حماس محسوب می‌شود - عاملی بود که اسرائیل در مذاکرات آتش‌بس مد نظر قرار داد.

صباح به بی‌بی‌سی می‌گوید: «موشک‌های حزب‌الله به شهرهایی مانند تل‌آویو و حیفا اصابت کرد و تأثیر مخرب و دردناکی بر اسرائیل و هزاران نفری که از شمال آواره شده بودند، گذاشت.»

پروفسور صباح همچنین بر این باور است که اسرائیل تحت تأثیر مواضع کشورهای متحد خود مانند ایالات متحده و فرانسه قرار گرفت که از آنچه «تجاوز اسرائیل» به بیروت می‌نامیدند، ناخرسندی فزاینده‌ای داشتند.

مهند توتونجی، گزارشگر بی‌بی‌سی عربی، بیت‌المقدس

عوامل متعددی موجب شده است اسرائیل و لبنان در این برهه به توافق برسند، به ویژه با توجه به تفاوت‌های موجود در شرایط سیاسی و نظامی لبنان و غزه.

در لبنان، حزب‌الله - که علیه اسرائیل می‌جنگد - بخشی از یک ساختار سیاسی گسترده‌تر است و تنها یکی از گروه‌های متعدد مذهبی و سیاسی در این کشور محسوب می‌شود. برخی تحلیلگران معتقدند که همه شهروندان لبنانی دیدگاه حزب‌الله درباره درگیری با اسرائیل را نمی‌پذیرند.

اما وضعیت در غزه کاملاً متفاوت است. در آنجا، حماس قدرت سیاسی و نظامی حاکم است که از حمایت چند گروه دیگر با مواضع ضداسرائیلی مشابه برخوردار است.

از دیدگاه اسرائیلی‌ها، جنگ در لبنان با جنگ در غزه تفاوت دارد.

هدف از عملیات نظامی در لبنان، از بین بردن هرگونه تهدید نظامی علیه ساکنان شمال اسرائیل و تلاش برای بازگرداندن امنیت به این منطقه است.

در غزه، اسرائیل هدف خود را نابودی کامل حماس اعلام کرده است؛ هدفی که هنوز یکسره محقق نشده است. اسرائیل همچنین به دنبال آزادسازی ۱۰۱ گروگان باقی‌مانده در غزه است که این مسئله بر هرگونه مذاکرات آتش‌بس تأثیرگذار خواهد بود.

یاکوف آمیدرور، رئیس پیشین شورای امنیت ملی اسرائیل، به بی‌بی‌سی گفت که بسیاری از لبنانی‌ها نگران گسترش درگیری به سایر مناطق لبنان هستند. به گفته او، این امر می‌تواند به ویرانی‌هایی مشابه آنچه در حومه جنوبی بیروت رخ داد، منجر شود.

او همچنین بر تصمیم استراتژیک اسرائیل مبنی بر جدا کردن رویکرد خود در قبال لبنان از درگیری غزه تأکید کرد. به گفته آمیدرور، این امر برای اسرائیل حیاتی است، زیرا به این کشور امکان می‌دهد تا بر نابودی کامل حماس در غزه متمرکز شود.

آمیدرور تأکید کرد که آزمون واقعی آتش‌بس نه در خود توافق، بلکه در نحوه اجرای آن نهفته است. او این پرسش را نیز مطرح کرد که در صورتی که حزب‌الله آتش‌بس را نقض کند، اسرائیل چه واکنشی نشان خواهد داد.