ایران و اسرائیل؛ از جنگ نیابتی تا نگرانی از درگیری منطقه‌ای

جنگ بین اسرائیل و گروه فلسطینی حماس باعث تشدید تنش در خاورمیانه شده است.

بازیگران خارجی، به ویژه ایران و حامیان منطقه‌ای آن نیز در این درگیری شرکت کرده‌اند.

ایران دست داشتن در حملات حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر را تکذیب کرده اما حمایت خود را از آنچه که «زلزله ویرانگر» علیه اسرائیل نامیده، اعلام داشته است.

ایران در ابتدا وارد رویارویی مستقیم با اسرائیل نشد. با این حال، اسرائیل خود را در درگیری مستقیم و غیرمستقیم با گروه‌های مورد حمایت ایران دید که خود را «محور مقاومت» نام داده‌اند.

این گروه‌ها شامل حزب الله لبنان، جنبش حوثی‌های یمن و گروه‌های مسلح مختلف در عراق است. ایالات متحده، بریتانیا و شمار دیگری از کشورهای جهان برخی از این گروه‌ها را سازمان‌های تروریستی دانسته و ارتباط با آنها را ممنوع کرده‌اند.

نقش حزب‌الله در درگیری

جنگ در غزه تنش‌ بین اسرائیل و حزب‌الله را تشدید کرد و این گروه «در حمایت از حماس» مناطق شمالی اسرائیل را هدف قرار داد.

روز ۸ اکتبر، تنها چند ساعت پس از حملات اولیه حماس به داخل اسرائیل، حزب‌الله به مزارع شبعا، اراضی تحت اشغال اسرائیل، حمله کرد.

حزب‌الله به زودی حمایت خود را از حملات ۷ اکتبر حماس اعلام کرد و گفت که با رهبری «مقاومت فلسطین در داخل و خارج از منطقه» در تماس مستقیم است.

به گفته ارتش لبنان، ارتش اسرائیل با هدف قرار دادن یک چادر متعلق به حزب‌الله در این منطقه به حمله این گروه پاسخ داد که منجر به زخمی شدن چند شهروند لبنانی شد.

حوثی‌ها هم به جنگ می‌پیوندند

حدود یک ماه پس از آغاز جنگ غزه، گروه حوثی‌های یمن هم وارد درگیری با اسرائیل شد.

روز ۱۴ نوامبر، عبدالملک الحوثی، رهبر حوثی‌ها اعلام کرد که در پاسخ به درگیری در غزه، این گروه تمامی کشتی‌های متعلق به شرکت‌های اسرائیلی را هدف قرار خواهد داد.

حوثی‌ها بعدا عملیات خود را گسترش دادند و به همه کشتی‌هایی که در دریای سرخ به سمت اسرائیل حرکت می‌کردند حمله کردند.

این حملات به‌ویژه هنگام حرکت کشتی‌ها در نزدیکی تنگه باب المندب صورت گرفته است که یک مسیر استراتژیک در کشتیرانی جهانی است.

این حملات تأثیر قابل توجهی بر روند تجارت جهانی داشت و کشتی‌های بازرگانی را مجبور به تغییر مسیر و پیمودن هزاران مایل اضافی کرد.

در دسامبر ۲۰۲۳، حوثی‌ها ادعا کردند که به دو کشتی اسرائیلی حمله کرده‌اند زیرا این کشتی‌ها هشدارهای نیروهای دریایی این گروه را نادیده گرفته بودند.

این حمله چند هفته پس از آن روی داد که این گروه یک کشتی متعلق به یک تاجر اسرائیلی را تصرف کرد.

در ژانویه سال جاری، در پی حمله موشکی حوثی‌ها به یک نفتکش بریتانیایی در خلیج عدن، آمریکا به یمن حمله هوایی کرد.

حوثی‌ها مدعی شدند که هواپیماهای آمریکایی و بریتانیایی منطقه نفتی راس عیسی در استان الحدیده در غرب یمن را هدف قرار دادند. این حمله بخشی از یک رشته عملیات یک ائتلاف بین‌المللی بود که برای حفاظت از آزادی کشتیرانی در منطقه تشکیل شده است.

آغاز عملیات ترور توسط اسرائیل

همزمان با ادامه حملات هوایی اسرائیل به لبنان، تنش بین دو طرف شدت گرفت.

روز ۲ ژانویه ۲۰۲۴، در حمله هوایی اسرائیل به ضاحیه در حومه جنوبی بیروت، صالح العاروری، معاون رئیس حماس و رهبر این گروه در کرانه باختری رود اردن هدف قرار گرفت و کشته شد.

اسرائیل این شخص را رابط اصلی بین حماس و حزب‌الله توصیف کرد.

تنها چند روز بعد، حزب‌الله حدود ۴۰ موشک به سوی پایگاه هوایی مرون در شمال اسرائیل شلیک کرد و آن را «پاسخ مقدماتی» به ترور العاروری خواند.

روز ۸ ژانویه، وسام الطویل، معاون فرمانده نیروی رضوان حزب‌الله در حمله هوایی اسرائیل کشته شد. اسرائیل او را به سازماندهی حمله به پایگاه هوایی مرون متهم کرد.

ورود جناح‌های شیعه عراقی به درگیری

در اواخر ژانویه، در حمله پهپادی به پایگاه نظامی آمریکا موسوم به «برج ۲۲» در شمال شرقی اردن، نزدیک مرز سوریه، سه نظامی آمریکایی کشته و ۳۴ تن دیگر زخمی شدند.

اردن وقوع این حمله در خاک این کشور را نادرست خواند و اعلام کرد که این حمله در سوریه صورت گرفته است.

جو بایدن، رییس‌جمهور ایالات متحده، این حمله را محکوم و تاکید کرد که گروه‌های شبه‌نظامی افراطی تحت حمایت ایران که در سوریه و عراق فعالیت می‌کنند در این حمله دست داشتند.

وی متعهد شد که ایالات متحده همه کسانی را که در این زمینه مسئول هستند، پاسخگو خواهد کرد.

مسئولیت این حمله را کتائب حزب‌الله و گروه‌های شبه نظامی عراقی بر عهده گرفتند که به گفته آمریکا، تحت نظارت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران فعالیت می‌کنند هرچند میزان نفوذ ایران بر آنها مشخص نیست.

ایران حمایت از گروه‌های مسئول این حمله را تکذیب کرد.

درگیری مستقیم ایران

اگرچه ایران موجودیت اسرائیل را مردود می‌داند، اما در گذشته همواره از رویارویی مستقیم با اسرائیل پرهیز کرده بود.

با این حال، در اوایل آوریل، اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق حمله کرد و تعدادی از افسران عضو سپاه پاسداران را کشت. سرتیپ پاسدار محمدرضا زاهدی نیز از جمله کشته شدگان حمله اسرائیل بود.

اواخر همان ماه، ایران اولین حمله مستقیم خود به اسرائیل را با تعداد زیادی پهپاد و موشک کروز انجام داد.

ایران مدعی شد که یک پایگاه هوایی اسرائیل در نقب را هدف قرار داده است.

ارتش اسرائیل گفت که بیشتر موشک‌ها قبل از رسیدن به خاک اسرائیل رهگیری و منهدم شدند.

اسرائیل این حمله با حمله محدود به یک سیستم دفاع هوایی در ایران پاسخ داد - اگرچه رسما مسئولیت آن حمله را هم بر عهده نگرفت.

شدت گرفتن تنش و نگرانی برای کل منطقه

از اواخر ژوئن تا اوایل ژوئیه سال جاری، تنش بین حزب‌الله و اسرائیل به شدت افزایش یافت. در حالی که این گروه لبنانی حملات خود را تشدید کرده بود، شمار بیشتری از اعضای آن ترور شدند.

در ۷ ژوئیه، حزب‌الله شمال اسرائیل از جمله پایگاه هوایی مرون را زیر رگبار موشک گرفت.

در اواخر همان ماه، ۱۲ کودک و نوجوان هنگام بازی در یک زمین فوتبال در بلندی‌های جولان تحت اشغال اسرائیل در یک حمله موشکی کشته شدند. حزب‌الله مسئولیت این حمله را رد کرد، اما اسرائیل به تلافی آن، هفت محل متعلق به حزب‌الله در خاک لبنان را هدف قرار داد.

در ماه ژوئیه مهم‌ترین عملیات اسرائیل علیه حوثی‌های مورد حمایت ایران انجام شد. در این عملیات، اسرائیل بندر حدیده در دریای سرخ را که تحت کنترل حوثی‌ها است، بمباران کرد.

این حمله یک روز پس از آن انجام شد که پرتاب یک پهپاد از جانب حوثی‌ها به تل‌اویو یک نفر را کشت و هفت نفر را زخمی کرد.

بمباران حدیده از سوی اسرائیل ۹ کشته و بیش از ۸۰ زخمی برجای گذاشت.

این ماه با دو مورد ترور به پایان رسید.

در مورد اول، فؤاد شکر، از فرماندهان نظامی حزب‌الله در حمله هوایی اسرائیل در حومه جنوبی بیروت کشته شد.

ساعاتی بعد، اسماعیل هنیه، رهبر حماس که برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس جمهور جدید ایران به تهران رفته بود، در همین شهر کشته شد.

اسرائیل مسئولیت این حمله را برعهده نگرفته است اما مقامات ایران اسرائیل را به ترور هنیه متهم کرده‌اند.

این سلسله رویدادها باعث گمانه‌زنی در این مورد شده است که آیا تنش طولانی مدت بین اسرائیل و ایران می‌تواند به یک رویارویی مستقیم در مقیاس بزرگ‌تر تبدیل شود و کل منطقه را شعله‌ور کند؟