چرا فرانسه سفیرش را از جمهوری آذربایجان فراخواند؟

بخش روسی بی‌بی‌سی

فرانسه سفیر خود را از باکو فراخوانده و جمهوری آذربایجان نیز در واکنش فرانسه را به «فعالیت‌های خرابکارانه» متهم کرده است.

این جدیدترین تنش میان دو کشور است که در ماه‌های اخیر به دلایل مختلف از جمله تحویل تسلیحات فرانسوی به ارمنستان، دستگیری جاسوسان فرانسوی در جمهوری آذربایجان، و خطر افزایش مجدد تنش بین باکو و ایروان افزایش یافته است.

وزارت خارجه فرانسه گفتکه سفیرش را به خاطر «ادامه اقدامات جمهوری آذربایجان در ماه‌های اخیر که به روابط بین پاریس و باکو ضربه زده است» برای مشورت فراخوانده است.

این تصمیم پس از آن گرفته شد که زنجیره‌ای از اتفاقات تنش‌ها میان دو کشور را افزایش داد.

جاسوس اینجا، جاسوس آنجا

در اواخر ماه مارس، علی نقی‌اف، رئیس سازمان امنیت جمهوری آذربایجان، گفت که فرانسه به طور فعالانه در حال مسلح کردن ارمنستان است، آن کشور را به طرف جنگی جدید در قره‌باغ سوق می‌دهد، و در حال ایجاد یک شبکه جاسوسی در جمهوری آذربایجان است.

اواخر سال گذشته، یک تاجر فرانسوی به اتهام جاسوسی در جمهوری آذربایجان بازداشت شد. همزمان، سفیر فرانسه نیز به وزارت خارجه احضار شد و دو دیپلمات فرانسوی به اتهام جاسوسی از این کشور اخراج شدند.

مطبوعات حامی دولت هم با خوشحالی تمام از افشاء جاسوس فرانسوی نوشتند.

اسلحه برای ارمنستان و ترس از جنگی جدید

ارمنستان عضو پیمان امنیت جمعی است، یعنی ائتلاف متحد روسیه. اما در سال گذشته به خرید اسلحه از فرانسه رو آورد که عضو ناتو است. وزیر دفاع فرانسه در ماه فوریه امسال برای اولین بار در تاریخ به ایروان سفر کرد و نمایندگان صنایع دفاعی فرانسه را هم با خود برد.

ارمنستان قرار است که خودروهای زرهی، تجهیزات راداری، ابزارآلات دید در شب، تفنگ تک‌تیرانداز، و سامانه‌های ضدهوایی دستی تحویل بگیرد. و نظامیان ارمنی نیز قرار است در فرانسه آموزش ببینند.

فرانسه نگران حمله جمهوری آذربایجان به خاک ارمنستان است و در پی جنگ اخیر قره‌باغ که به خروج اجباری تقریبا تمامی جمعیت ارمنی این منطقه به ارمنستان منجر شد از اتحادیه اروپا خواست که جمهوری آذربایجان را تحریم کند.

مجلس سنای فرانسه از دولت و شریکان اروپایی خواست که به خاطر «تکرار اقدامات تهاجمی علیه ارمنستان» از تمامی تمهیدات ممکن علیه دولت الهام علی اف استفاده کنند.

این مجلس گفت تلاش‌های جمهوری آذربایجان برای ایجاد مسیر ارتباطی زمینی با منطقه نخجوان ناقض تمامیت ارضی ارمنستان است.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، نیز اعلام کرد جمهوری آذربایجان تمامیت ارضی ارمنستان را تهدید می‌کند. واقعیت این است قره‌باغ از طرف جامعه جهانی بخشی از خاک جمهوری آذربایجان قلمداد می‌شود، و منطقه زنگزور که جمهوری آذربایجان می‌خواهد از طریقش به نخجوان راه ارتباطی ایجاد کند بخشی از ارمنستان است.

الهام علی‌اف سه سال پیش تهدید کرده بود که اگر ارمنستان با بازگشایی این راه ارتباطی موافقت نکند، «با زور مساله را حل می‌کنیم.»

دوست دشمن من

فرانسه حتی پیش از جنگ قره‌باغ در سال ۲۰۲۰ هم به ارمنستان نزدیک‌تر بود. فرانسه میزبان بزرگترین جامعه ارمنی‌های مهاجر در اروپا است؛ تعداد فرانسوی‌های ارمنی‌تبار به بیش از ۶۰۰ هزار نفر می‌رسد.

در پاییز ۲۰۲۰، در جریان جنگ در قره‌باغ، فرانسه شاهد تجمع هزاران ارمنی‌تبار و همبستگانشان در حمایت از ارمنستان بود.

مهاجران ارمنی در فرانسه قدمت زیادی دارند و در جامعه فرانسه ادغام شده‌اند. تعداد ارمنی‌تباران حاضر در میان نخبگان هنری و فرهنگی زیاد است.

با این که سنای فرانسه در حال حاضر خواهان محترم شمردن تمامیت ارضی ارمنستان است، در زمان جنگ از دولت خواسته بود که استقلال قره‌باغ را که در آن مقطع تحت سکونت ارمنی‌ها بود به رسمیت بشناسد، هر چند که خود ارمنستان هم در تمام مدت این مناقشه ۳۰ ساله حاضر به چنین کاری نشده بود.

این رویکرد با مخالفت جمهوری آذربایجان روبرو شده است. وزارت خارجه این کشور در پاسخ به فراخوانده شدن سفیر فرانسه با صدور اطلاعیه‌ای به قطعنامه‌های سنای این کشور اشاره کرد و فرانسه را به «اقدامات خرابکارانه» و وجود «جو آذربایجانی‌ستیز» در این کشور متهم کرد.

در اطلاعیه وزارت خارجه آمده بود که «بارها به فرانسه گفته شده است که حرف زدن با ما به زبان تهدید و فشار بی‌نتیجه است. ما بار دیگر اعلام می‌کنیم که از هیچ اقدامی برای حفاظت از منافع ملی خود اجتناب نخواهیم کرد.»

«پاسخ ما به امانوئل»

مطبوعات جمهوری آذربایجان سرشار از نوشته‌های مربوط به فرانسه است.

تلویزیون دولتی که در جریان ناآرامی‌های تابستان گذشته در پاریس نگران وضعیت حقوق بشر بود گزارشگران خودش را به فرانسه فرستاد.

در عین حال، جمهوری آذربایجان میزبان ملاقات‌هایی میان نمایندگان مستعمرات سابق فرانسه و قلمروهای فرادریایی فرانسه بود، و پاریس به ادامه سیاست‌های استعماری متهم شد.

در یکی از این ملاقات‌ها، الهام علی‌اف اعلام کرد: «ما به شدت نگران ادامه استعمار و مخصوصا نقض انبوه حقوق زنان و کودکان در این مستعمرات هستیم. فرانسه که در حال حاضر ۱۳ قلمرو فرادریایی را مانند مستعمره خود اداره می‌کند، و در مسائل داخلی مستعمرات سابقش در دیگر قاره‌های دنیا هم دخالت می‌کند، دارد به سیاست نواستعماری خود ادامه می‌دهد.»

لیلا علیوا، استاد علوم سیاسی در دانشگاه آکسفورد، می‌گوید شکی نیست که فراخوانده شدن سفیر از باکو اتفاقی نسبتا جدی است، اما لزومی ندارد که با پیامدهای جدی همراه شود، چرا که هیچ طرفی از یک مناقشه جدی نفعی نخواهد برد.

عارف یونس، کارشناس مناقشه قره‌باغ، هم می‌گوید «حرف‌هایی که در کشور درباره فرانسه زده می‌شود، دشمن جلوه دادن این کشور، این‌ها همه برای مصرف داخلی است، و فرانسوی‌ها هم می‌دانند. برای همین فکر نمی‌کنم که فرانسه روابط دیپلماتیک را قطع کند.»

به گفته کارشناسان، با وجود این که موضع فرانسه در حمایت از ارمنستان به نظر می‌رسد، موضوع تعیین‌کننده در رابطه پاریس با ایروان امنیت اروپا است، و چیزی که آن‌ها را نگران می‌کند شروع جنگی جدید، علاوه بر جنگی که در اوکراین جریان دارد، در قفقاز جنوبی است.

آقای یونس می‌گوید که «فکر می‌کنم که فراخواندن سفیر موقت خواهد بود. هدف این کار جدا کردن علی‌اف از پوتین است. مساله اعمال تحریم علیه علی‌اف از ماه ژانویه مطرح بوده است، اما به نظر می‌رسد که اروپا هنوز (از علی اف) ناامید نشده است.»