«عشق‌ابدی»؛ یافتن یار، سرگرمی یا قمار خطرناک برای شهرت

هشدار: در این مطلب به موضوع خودکشی اشاره شده است. اگر به خودکشی فکر می‌کنید، با نهادهای تخصصی یا افراد متخصص تماس بگیرید.

بعید است در شبکه‌های اجتماعی حضور داشته باشید و نام «عشق ابدی» را نشنیده باشید.

عشق ابدی یک ریالیتی شو (واقع‌نما) با موضوع «عشق‌یابی» است که در یوتیوب منتشر می‌شود. این برنامه ساخت یک شرکت ترکیه‌ای است و پیشتر به زبان‌ ترکی با شرکت‌کنندگان ترک و زبان عربی با شرکت کنندگان عرب زبان ساخته شده است. نسخه ترکیه‌ای این برنامه در سرویس پخش اینترنتی GAIN که مشابه نتفلیکس و نماوا است پخش شده است.

حالا این برنامه با شرکت‌کنندگانی ایرانی در همان محل فیلمبرداری شده است و فصل جدیدی در برنامه‌های تلویزیونی فارسی‌زبان را رقم زده است. عده انگشت‌شماری از این شرکت‌کننده‌ها از ایران برای شرکت در این برنامه آمدند و بقیه در ترکیه زندگی می‌کنند. مجری سری اول این برنامه پرستو صالحی، بازیگر پیشین سینمای ایران است.

در این برنامه عده‌ای‌ دختر و پسر جوان شبانه‌روز در یک ویلا با یکدیگر زندگی می‌کنند و باید بتوانند از بین شرکت‌کنندگان، «عشقی» برای خود پیدا کنند و او را تا پایان برنامه نگهدارند.

در طول این مجموعه، افرادی که نتوانند با شخص دیگری جفت شوند، بر اساس رای دیگران حذف می‌شوند. زوجی که تا پایان برنامه بتوانند با یکدیگر بمانند، سی‌هزار دلار برنده می‌شوند.

به همه شرکت‌کنندگان میکروفون متصل است و دوربین‌های ثابت و همچنین فیلمبردارها هر آنچه در ویلا می‌گذرد راضبط می‌‌کنند.

سالهاست که بخش‌هایی از جامعه ایران روابط خارج از ازدواج و داشتن دوست‌پسر/دختر را پذیرفته است. برنامه‌های یوتیوبی مانند «بلایند دیت»، که حکومت به‌شدت با آن‌ها برخورد می‌کرد، گواه این موضوع است.

اما برنامه‌ای مانند «عشق ابدی» که در آن زوج‌ها یکدیگر را لمس می‌کنند و می‌بوسند و هر شرکت‌کننده ممکن است تصمیم بگیرد پارتنر خود را با شخص دیگری جایگزین کند، تابوشکنانه به نظر می‌رسد و بحث‌های زیادی را در شبکه‌های اجتماعی به‌راه‌انداخته است.

همزمان بسیاری از کاربران، کسانی که میخکوب این برنامه‌ شده‌اند را مورد شماتت قرار می‌دهند چون این برنامه‌ را سطحی می‌دانند. بعضی هم، اما، با عذاب وجدان از دیدن این برنامه لذت می‌برند.

«عشق ابدی» تا حدی شبیه برنامه لاو آیلند (Love Island) شبکه آی ‌تی‌وی بریتانیاست که ۱۱ فصل آن پخش شده است؛ برنامه‌ای که در ویلایی در اسپانیا ضبط می‌شود؛ شرکت‌کنندگانی زیبارو با بدن‌هایی ورزشکاری دارد و در طی سال‌ها مخاطبان زیادی کسب کرده و نسخه‌های رسمی آن به زبان‌های دیگر هم ساخته شده است.

برنامه‌های «عشق‌یابی» چرا پر مخاطب است و شرکت‌کنندگان چطور انتخاب می‌شوند؟

اگرچه عشق‌یابی هدف مطرح شده این گونه برنامه‌ها اعلام می‌شود، اما مانند بقیه برنامه‌های واقع‌نما (ریالیتی‌شو)، هدف اصلی سرگرم کردن مخاطب با فضاهای لوکس و رنگارنگ، شرکت‌کنندگانی با جذابیت‌های جنسی یا شخصیتی و به وجود آوردن اتفاق‌های جنجال‌برانگیز است. در بریتانیا، ماجراهای که در این برنامه‌ها پیش می‌آید حتی به روی جلد مطبوعات هم کشیده می‌شود.

بر همین اساس، علاوه بر جذابیت‌های ظاهری، افرادی برای برنامه انتخاب می‌شوند که پتانسیل به‌وجود‌آوردن جنجال داشته باشند.

با اینکه هر کسی می‌تواند برای شرکت در این برنامه‌ها درخواست دهد، اما بسیاری از آن‌ها را تهیه‌کنندگان از شبکه‌های اجتماعی انتخاب می‌کنند.

به جز جایزه نقدی، انگیزه دیگری که شرکت‌کنندگان با یکدیگر در آن رقابت می‌کنند، دیده شدن است.

بنابراین در بسیاری مواقع رفتارهایی از خود نشان می‌دهند که زمان بیشتری در هر قسمت حضور داشته باشند. از طرف دیگر شرکت‌کنندگان این شوها در مصاحبه‌های بعد از پخش برنامه‌ها فاش کرده‌اند که در مواردی با وجود خستگی همه از ساعتها فیلم‌برداری، تهیه کنندگان به آن‌ها گفته‌اند تا صحنه مورد نظر ضبط نشود، فیلم‌برداری تمام نمی‌شود.

این مساله هم مطرح است که برای جذاب کردن برنامه‌ها، تدوین‌ها به شکلی انجام می‌شود که از بعضی شرکت‌کننده‌ها ‌شخصیت منفی ساخته شود.

اما شهرتی که در مدت کوتاه برای شرکت‌کننده‌ها به وجود می‌آید، می‌تواند برای حساب‌های اینستاگرامشان صدها هزار دنبال‌کننده و درآمد تبلیغاتی به ارمغان بیاورد؛ دروازه ورود آن‌ها به برنامه‌های دیگر تلویزیونی و اینترنتی شود و یا بر عکس، آن‌ها را هدف نفرت آنلاینی قرار دهد و زندگی‌شان را با بحران روبه‌رو کند، بدون آن‌که آمادگی آن را داشته باشند.

در مواردی هم، شرکت‌کنندگان پس از واکنش‌ عمومی به خشونت یا رفتارهایی که از آن‌ها در این برنامه‌ها دیده شده، از محل کارشان اخراج شده‌اند.

نمونه‌هایی هم گزارش شده که شرکت‌کنندگان پس از پایان برنامه یکدیگر را به دادگاه کشانده‌اند.

خودکشی و موارد مرگ در شرکت‌کننده‌های برنامه‌های عشق‌یابی

در دهه ۲۰۱۰ چند نفر از شرکت‌کنندگان برنامه آمریکایی بچلر (Bachelor) مدتی پس از پایان برنامه خودکشی کردند. در بسیاری از موارد گفته شد دچار افسردگی بوده‌اند.

سال ۲۰۱۸، سوفی گوردون شرکت‌کننده لاو آیلند بریتانیا، دو سال بعد از برنامه جان خود را گرفت. بیست روز بعدش هم شریک زندگی‌اش خودکشی کرد. خانم گوردون سابقه ابتلا به افسردگی داشت و آزمایش‌ها نشان داد پیش از مرگ الکل و کوکائين مصرف کرده است.

بعضی از کسانی که همزمان با خانم گوردون در لاو آیلند حضور داشتند گفتند پس از اتمام برنامه، به اندازه کافی به آن‌ها خدمات مشاوره روانی داده نشد. آن‌ها گفتند کنار آمدن با محو شدن یک شهرت آنی پس از پایان برنامه بسیار مشکل است و ممکن است آن‌ها را دچار افسردگی کند.

پس از مرگ سوفی و پارتنرش، موارد خودکشی و اقدام به خودکشی در میان شرکت‌کنندگان لاو آیلند ادامه پیدا کرد و باعث شد سازندگان تمهیدات بیشتری در زمینه سلامت روان شرکت‌ کنندگان، قبل و بعد از پخش برنامه در نظر بگیرند.

لاو آیلند از سال ۲۰۲۳ به بعد اعلام کرد پیش از ورود شرکت‌کنندگان به برنامه، آموزش‌هایی در زمینه حفظ احترام، عبارات توهین‌آمیز، شناسایی رفتارهای کنترل‌گرایانه و جنسیت‌زده به شرکت‌کنندگان داده می‌شود تا اجازه ندهند شرکت‌کنندگان دیگر به آن‌ها آسیب بزنند.

در بعضی‌ از برنامه‌های زوج‌یابی، کنترل‌گری یکی از زوج‌ها روی دیگری و برخورد فیزیکی بین شرکت‌کنندگان باعث شده از برنامه حذف شوند.

شرکت‌کنندگان لاو آیلند بعد از پایان برنامه نیز حداقل ۸ جلسه مشاوره روانی دریافت می‌کنند تا به آن‌ها کمک کند پس از پایان برنامه به زندگی عادی خود ادامه دهند.

برای جلوگیری از آسیب بر اثر حملات آنلاینی، شرکت‌کنندگان موظف هستند تا پایان پخش برنامه، حساب‌های شبکه‌های اجتماعی خود را غیرفعال کنند.

ما با سازندگان برنامه عشق ابدی درباره تمهیداتی که برای محافظت از شرکت‌کنندگان در نظر گرفته‌اند تماس گرفتیم و در این مورد سوال کردیم ولی جوابی دریافت نکردیم.

آیینه‌ای از جامعه، ترویج بی‌فرهنگی یا ابزاری مناسب برای فرهنگسازی؟

گاهی تهیه‌کنندگان برنامه‌های عشق‌یابی صحنه‌هایی را انتخاب می‌کنند یا بحث‌هایی را به وجود می‌آورند که دیدگاه‌های جنسیت‌زده در آن به نمایش گذاشته می‌شود.

بسیاری به تصویر کشیدن رفتارهای مخرب را عادی‌سازی آن می‌دانند ولی گروهی دیگر معتقدند این فقط به تصویر کشیدن دیدگاه قشری از جامعه است.

برای مقابله با این موضوع، در برنامه «ازدواج در نگاه اول» (Married at First Sight) سه متخصص روان‌شناس پایان هر هفته شرکت‌کنندگان را درمورد رفتارهای مخربشان مانند خشونت کلامی یا کنترل‌گری توبیخ می‌کنند.

در مورد «عشق ابدی» هم بارها نظرهایی که عده‌ای از شرکت‌کنندگان و مجری برنامه در تایید و ستایش نقش‌های سنتی جنسیتی مطرح کردند مورد انتقاد قرار گرفته است. بسیاری معتقدند دیدگاه‌های جنسیت‌زده، زن‌ستیزانه و نژادپرستانه، بدون اینکه به چالش گرفته شود، در برنامه مطرح شده است.

به‌تازگی بعضی از برنامه‌های عشق‌یابی غربی، شرکت‌کنندگانی را انتخاب کرده‌اند که معمولا برای برنامه‌های تلویزیونی سرگرمی و عشق‌یابی انتخاب نمی‌شوند.

مثلا برنامه زوج‌یابی «ازدواج در نگاه اول» در بریتانیا شرکت‌کننده‌های چاق، افرادی با معلولیت جسمی یا افرادی از جامعه ال‌جی‌بی‌تی انتخاب کرده‌اند.

این افراد در طول برنامه فرصت پیدا می‌کنند تا چالش‌های کسانی که مثل آن‌ها هستند را مطرح کنند و درباره مشکلاتشان اطلاع رسانی کنند.

گاهی این چهره‌ها پس از شناخته شدن در این برنامه‌ها فعالیت‌های اجتماعی خود را ادامه می‌دهند.

الا مورگن، نخستین زن ترنس شرکت‌کننده در برنامه عشق‌یابی «ازدواج در نگاه اول»، روی فرش قرمز بفتا با یک کیفی دستی با شعار «زنان ترنس، زن هستند» ظاهر شد و مخالفت خود را با حکم دیوان عالی بریتانیا اعلام کرد که تعریف حقوقی «زن» را براساس «جنسیت بیولوژیک» دانسته است.

در ایران سال‌هاست که ریالیتی شو‌هایی کپی‌برداری شده از نسخه‌های خارجی پخش می‌شود مانند مسابقات استعدادیابی گوناگون، بفرمایید شام ایرانی و جوکر. بسیاری از این برنامه‌ها مخاطبان بسیار زیادی پیدا کرده است.

اما سیاست‌های رسانه‌ای حکومت درمورد زنان و روابط عاطفی پسران و دختران بزرگ‌ترین چالش در برای ورود به حوزه ساخت برنامه‌های عشق‌یابی است و ممکن است هرگز اتفاق نیفتد.

در مقابل، احتمالا استقبال مخاطبان از این برنامه‌های واقع‌نما و سود مالی آن‌ها، به ساخت نسخه‌های مختلف این گونه از برنامه‌ها منجرخواهد شد و در نبود نظارت و شفافیت درباره چگونگی حفاظت از شرکت‌کنندگان نگران‌کننده است.