ادامه «اختلال گسترده جی‌پی‌اس» در ایران و سردرگمی مردم، دو ماه پس از جنگ ۱۲ روزه

در حالیکه نزدیک به دو ماه از پایان جنگ بی‌سابقه ۱۲ روزه اسرائیل و ایران می‌گذرد، همچنان مردم از اختلال شدید سیستم‌های مسیریاب آنلاین شکایت دارند و بسیاری از جمله رانندگان تاکسی می‌گویند که این اختلال‌ها زندگی روزمره و یا کسب و کار آنها را مختل کرده است. دلیل این اتفاق مختل شدن «سامانه موقعیت‌یابی جهانی یا شبکه جی‌پی‌اس» است.

به گفته خبرگزاری فرانسه، این «طولانی‌ترین و گسترده ترین» مورد اختلال جی‌پی‌اس در ایران است.

در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران که از روز جمعه ۲۳ خرداد ماه با حملات غافلگیرانه اسرائیل شروع شد،‌ موارد متعددی از اختلال در اینترنت،‌ سیستم‌های بانکی و ارتباطی و همچنین اختلال شدید جی‌پی‌اس یا سیستم موقعیت‌یابی جهانی گزارش شد.

شهروندان در ایران به ویژه در تهران برای یافتن مسیرهایشان دچار مشکل شده بودند. اپلیکیشن‌های مسیریابی داخلی مانند «بلد» و «نشان» یا بین‌المللی مانند «ویز» به آنها نقشه‌های اشتباه نشان می‌داد، یا موقعیت آنها را در نقطه‌هایی عجیب مانند ایسلند، کانادا و غرب آمریکا ثبت می‌کرد.

دو روز پیش،‌ ستار هاشمی، وزیر ارتباطات ایران بدون ارائه توضیحاتی فقط اعلام کرد که این اختلالات برای «اهداف امنیتی و نظامی» ضروری بوده است.

او در یک مصاحبه گفت: «در بحث جی‌پی‌اس هم اختلالاتی حسب صلاحدید مراجع ذی‌ربط برای حفاظت از جان مردم پیش آمد که این موضوع هم روی ارتباطات با کیفیت اثر دارد و ما این را دنبال می‌کنیم، چون کسب و کار‌ها دغدغه دارند و از آن متأثر شدند.»

موشک‌ها و پهپادها اغلب برای یافتن اهداف خود از جی‌پی‌اس یا فناوری‌های مشابه استفاده می‌کنند.

هنوز مشخص نیست که این اقدامات تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و چه میزان خسارت به کسب و کارهای ایرانی وارد کرده و خواهد کرد.

این اولین بار نیست که ایران سیستم جی‌پی‌اس را مختل می‌کند. اختلال جی‌پی‌اس در مناطق نزدیک سایت‌های نظامی ایران و مراکز حساس سابقه داشته و همچنین در مقاطعی از جمله اعتراضات در ایران مسئولان دست به چنین اقداماتی زده بودند.

اما حالا با گذشت نزدیک به دو ماه خبرگزاری فرانسه می‌گوید که اختلالات اخیر ادامه دارد و این «پایدارترین و گسترده‌ترین» مورد اختلال در شبکه جی‌پی‌اس است و در گزارش خود به سراغ رانندگان تاکسی‌های اینترنتی رفته و روایت‌ آنها را از «سردرگمی و اتلاف وقت» گزارش کرده است.

این خبرگزاری نوشت: «زندگی بسیاری از رانندگان یا پیک‌های موتوری با سردرگمی و افزایش زمان سفر و مصرف بیشتر سوخت همراه شده است.»

فرشاد، یک راننده تاکسی اینترنتی در گفتگو با خبرگزاری فرانسه گفته که هفته‌هاست که کسب و کار او مختل شده است و برای او که اهل لرستان است و با کوچه‌های پر پیچ و خم تهران کمتر آشناست،‌ بارها مسیرهایش به کوچه‌های بن‌بست و راه‌های اشتباه منتهی شده است.

او می‌گوید: «فقط مسافرانی که مسیر را که بلد باشند سوار می‌کنم» و افزود که این کار باعث شده که درآمدش به شدت کم شود.

این راننده که ۳۵ ساله است به خبرگزاری فرانسه گفت: «این جنگ زندگی ما را زیر و رو کرده و چشم‌اندازی برای آینده نداریم.»

جواد عامل،‌ مدیرعامل نقشه و مسیریاب نشان، در گفتگو با سایت دیجیاتو گفت که اختلال جی‌پی‌اس «روی زندگی مردم خیلی اثر گذاشته است» و هشدار داده بود که اختلال مداوم جی‌پی‌اس، «نه تنها بحران اقتصادی برای هزاران راننده تاکسی و فعالان حمل‌ونقل ایجاد کرده، بلکه در صورت تداوم می‌تواند به یک بحران امنیتی جدی تبدیل شود.»

به گفته او اختلال جی‌پی‌اس موجب شده تا ۱۵ درصد کاربر فعال روزانه مسیریاب «نشان» و ۲۰ درصد مسیریابی‌ از طریق این نرم افزار کاهش پیدا کند.

آقای عامل البته اضافه کرد که مشکل «جعل سیگنال‌های جی‌پی‌اس» یا «اسپوفینگ» در چند سال اخیر همیشه در تهران وجود داشته است.

هفته گذشته سایت خبرآنلاین در گزارشی نسبت به خسارات جانبی اختلال درجی‌پی‌اس به اقتصاد دیجیتال در ایران و امنیت عمومی و تاثیر خطرناک آن بر خدمات اورژانسی هشدار داده بود.

محمدجواد آذری جهرمی، وزیر سابق ارتباطات ایران هم در تلگرام خودش اختلال جی‌پی‌اس را پرهزینه و فواید دفاعی آن را محدود دانسته بود.

جی‌پی‌اس چیست و جعل و مختل کردن آن به چه معناست؟

سامانه موقعیت‌یابی جهانی یا جی‌پی‌اس متشکل از ۳۰ ماهواره مجهز متعلق به وزارت دفاع دولت آمریکا است که اطراف زمین می‌چرخند و با استفاده از اطلاعات و داده‌های ریاضی به گیرنده‌های جی‌پی‌اس برای مکان‌یابی و حتی تشخیص زمان کمک می‌کنند.

گوشی هوشمند یا هر دستگاهی که گیرنده جی‌پی‌اس دارد، برای پیدا کردن موقعیت فیزیکی از ماهواره سیگنال می‌گیرد و محاسباتش را بر اساس زمان فرستاده شدن این سیگنال‌ها و مکان قرارگیری ماهواره‌ها انجام می‌دهد.

اگر ساعت‌های روی این ماهواره‌ها به اندازه یک هزارم ثانیه دقیق عمل نکنند، شما خودتان را در جایی که ۲۰۰ یا ۳۰۰ کیلومتر از مکان واقعی‌تان قرار دارد، خواهید یافت. مثل اتفاقی که برای برخی شهروندان در ایران افتاده است.

با دو روش «جمینگ» به معنای پارازیت انداختن و «اسپوفینگ»‌ به مفهوم جعل و دستکاری سیگنال‌ها، می‌توان اپلیکیشن‌های مسیریابی را مختل کرد. در واقع پارازیت فقط سیگنال را کور می‌کند و حتی ممکن است خود کاربر متوجه این اتفاق نشود، ولی اسپوفینگ سعی می‌کند یک سیگنال جعلی اما معتبر بسازد و آن را به‌جای سیگنال واقعی به گیرنده تحمیل کند.

وقتی پارازیت انداخته می‌شود، سیستم مکان‌یابی قطع می‌شود اما در صورت «اسپوفینگ» دستگاه موقعیت‌سنج، مکان فرد را در نقطه‌ای دیگر و گاهی در یک کشور یا قاره دیگر نشان می‌دهد. همانطور که اخیرا شهروندان در تهران گزارش داده‌اند که موقعیت‌شان را در کشورهای دیگر یافته‌اند.