نگاهی به ماجرای جنجالی دوپینگ؛ از «پرونده چین» چه می‌دانیم؟

سه ماه مانده به شروع بازی‌های المپیک بر اساس افشاگری روزنامه نیویورک تایمز و شبکه آلمانی آ.ار.د «یکی از بزرگترین موارد مشکوک دوپینگ در تاریخ ورزش» رخ داده است.

بر اساس گزارش این رسانه‌ها که با عنوان «پرونده چین» منتشر کرده‌اند، در ابتدای سال ۲۰۲۱ از قرار معلوم ۲۳ شناگر چینی نمونه دوپینگ‌شان مثبت درآمده، اما این نتایج در نهایت لاپوشانی شده است.

این ورزشکاران چند ماه بعد حتی در بازی‌های المپیک توکیو شرکت کرده‌اند و برخی از آنها مدال طلای المپیک را هم برده‌اند. این دو رسانه همچنین مدعی شده‌اند که آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ، وادا، از این ماجرا اطلاع داشته‌اند اما مداخله نکرده است.

گزارش نیویورک تایمز و آ.ار.د بر پایه یک گزارش آژانس مبارزه با دوپینگ چین، چینادا، است که در سپتامبر ۲۰۲۳ درز کرده و برای این دو رسانه ارسال شده است. این رسانه‌ها اعلام کرده‌اند از طریق چند منبع درستی این گزارش را سنجیده‌اند. این گزارش رویدادهای مربوط به مسابقات ملی شنا در شیجیاژوانگ در ژانویه ۲۰۲۱ را بررسی کرده و حاکی از «لاپوشانی احتمالی» نتایج مثبت آزمایش‌های دوپینگ ۲۳ شناگر چینی در این رقابت‌ها است.

بر اساس این گزارش‌ داروی قلب «تری متازیدین» که دوپینگ محسوب می‌شود در مسابقات شیجیاژوانگ توسط این ورزشکاران مصرف شده است. این همان دارویی است که در بازی‌های زمستانی ۲۰۲۲ توسط کامیلا والیوا استعداد روسی اسکیت روی یخ نیز استفاده شد و دوپینگ‌اش جنجال بزرگی به پا کرد. اما در حالی که والیوا در ژانویه امسال به محرومیت چهار ساله محکوم شد، هیچ اتفاقی برای ورزشکاران چینی نیفتاد.

از میان شناگرانی که بر اساس این گزارش نتیجه آزمایش دوپینگ‌شان در مسابقات شیجیاژوانگ مثبت بوده، ژانگ یوفی، یانگ جون ژوان و شین هایانگ در بازی‌های المپیک توکیو مدال بردند. شین، بهترین شناگر جهان در سال ۲۰۲۳، نه تنها رکورد جهانی ۲۰۰ متر قورباغه را در مسابقات جهانی فوکوئوکا به نام خود ثبت کرد، بلکه اولین شناگر مردی بود که برنده هر سه ماده شنای قورباغه شد.

شین و ژانگ در چین فوق ستاره محسوب می شوند و به گفته شبکه آ.ار.د به عنوان اعضای کنگره ملی خلق نیز جاه طلبی‌های سیاسی دارند.

آشپزخانه آلوده

بر اساس گزارش آژانس مبارزه با دوپینگ چین که درز داده شده، نمونه‌های مثبت ناشی از آلودگی مواد غذایی به دارو بوده که برای این ورزشکاران در آشپزخانه هتل در شیجیاژوانگ آماده شده است.

بنا بر این گزارش دو ماه بعد از آن مسابقات، بازرسان آشپزخانه را بازرسی کردند و آثاری از تری متازیدین را در هود، روی ظروف ادویه و در زهکشی پیدا کردند. اما این گزارش مشخص نکرده که چگونه داروی قلب وارد آشپزخانه شده است.

با این حال، در پایان این گزارش قید شده که داروی دوپینگ بدون اطلاع ورزشکاران وارد بدن‌شان شده است. برای همین آژانس مبارزه دوپینگ چین هم اعلام کرده بوده که «هیچ گونه تخلف دوپینگ» از سوی این ورزشکاران صورت نگرفته و بنابراین نیازی به اقدام نیست.

آما آنچه این ماجرا را بغرنج‌تر کرده و در روزهای گذشته انتقادهای زیادی را برانگیخته است، این بوده که وادا این روایت آژانس ضددوپینگ چین را بدون چون و چرا پذیرفت. یک سخنگوی این نهاد به شبکه آ.ار.د گفته که وادا هیچ مبنایی برای «به چالش کشیدن توضیحات مربوط به آلودگی» ندیده است. فدراسیون جهانی شنا هم تنها اعلام کرد که این حوادث «بادقت و به طور حرفه‌ای» مورد بررسی قرار گرفته است.

اگرچه این تخلف در سیستم گزارش وادا ثبت شد، اما به دلیل این که تخلفی از قوانین گزارش نشد و تحقیقات داخلی صورت گرفت، فدراسیون شنای چین از محرومیت ورزشکاران خود اجتناب کرد. به خصوص که گفته می‌شود این ثبت تازه دو ماه و نیم پس از تخلف در سیستم انجام شده است.

تحقیقات سوال ‌برانگیز

اما چگونگی تحقیقاتی که در گزارش درزکرده به چشم می‌خورد، نیز سؤالاتی را ایجاد می‌کند. بر اساس گزارش آ.ار.د و نیویورک تایمز، هر چند آژانس مبارزه با دوپینگ چین، چینادا، به عنوان نویسنده این گزارش قید شده، اما تحقیقات نه توسط چینادا که از سوی وزارت امنیت عمومی چین انجام شده که یکی از سازمان‌های اطلاعاتی این کشور است.

جدای آن برخی کارشناسان محتوای این گزارش درزکرده و ادعاهای آن را رد می‌کنند. فریتز زورگل، سم‌شناس و داروساز پزشکی قانونی آلمان، به شبکه آ.ار.د توضیح داد که غلظت‌های کشف‌شده توسط آزمایشگاه چینی تنها در صورتی می‌توانسته این گونه رخ داده باشد که «ماده دوپینگ هفته‌ها قبل داده شده باشد.»

پنج کارشناس دیگر هم به نیویورک تایمز گفته‌اند که سطح پایین تشخیص داده‌شده تری متازیدین، بر خلاف آنچه که در گزارش چینادا ادعا شده، نشان نمی دهد که ورزشکاران به طور ناخواسته دوپینگ کرده‌اند. همچنین این احتمال وجود دارد که آنها در پایان یک چرخه دوپینگ بوده‌اند.

«خنجر زدن از پشت به همه ورزشکاران پاک»

تراویس تی تایگارت، رئیس آژانس مبارزه دوپینگ آمریکا، در گفت‌وگو با نیویورک تایمز ماجرا را «خنجر زدن از پشت به همه ورزشکاران پاک» نامیده است و به تندی انتقاد کرده که این پرونده «بوی پنهان‌کاری در بالاترین سطوح سازمان جهانی مبارزه با دوپینگ را می‎دهد.»

تایگارت سال‌هاست که چین را به دوپینگ سیستماتیک در شنا متهم می‌کند. او در گفت‌وگو با نیویورک تایمز وادا و چینادا را متهم کرده که این دوپینگ‌ها را «زیر فرش» کرده‌اند. به دنبال آن وادا در پاسخ به این اظهارات، این ادعاها را «کاملاً دروغ و افتراآمیز» خواند و اعلام کرده که پرونده به وکلا ارجاع شده است.

دیوید هومن، مدیر سابق وادا، نیز نمی‌تواند درک کند که چرا این سازمان تحقیقات مستقل خودش را انجام نداد. هومن در گفت‌وگو با نیویورک تایمز گزارش درزکرده از چین را «تکان‌دهنده» خوانده و انتقاد کرده که وادا باید متوجه می‌شد در سال ۲۰۲۱ افزایش زیادی در موارد دوپینگ مربوط به تری متازیدین به وجود آمده است.

طبق گزارش این روزنامه آمریکایی، در سال ۲۰۲۰ تنها سه مورد استفاده از این دارو وجود داشت، اما در سال بعد، ۳۷ مورد ثبت شده است.

گلایه دیگر هومن به این است که ظاهراً فرآیندهای مهمی که باید پس از آزمایشات مثبت رعایت می‌شد، از قرار معلوم انجام نشده است: «این به من نشان می‌دهد که شاید نوعی برنامه برای "آماده سازی" شناگران برای المپیک توکیو وجود داشته است.»

شبکه آ.ار.د با توجه به ابعاد این حادثه و پیامدهای احتمالی‌ای که می‌تواند برای ورزش جهان داشته باشد، آن را «یکی از بزرگترین موارد مشکوک دوپینگ در تاریخ ورزش» خوانده است. آن طور که نیویورک تایمز گزارش داده، حالا حتی اف بی آی هم وارد ماجرا شده و در چند هفته گذشته روی این پرونده کار کرده است.

ورود دادستانی سوییس

وادا نیز در پی واکنش‌ها، یک دادستان مستقل در سوییس را مأمور بررسی نحوه رسیدگی به این حوادث کرده است. این نهاد همچنین اعلام کرد که یک «تیم انطباق با مقررات» را برای ارزیابی «وضعیت کنونی برنامه مبارزه با دوپینگ این کشور» به چین خواهد فرستاد.

ویتولد بانکا، رئیس وادا، گفت: «در روزهای اخیر، وادا به ناحق متهم به جانبداری به نفع چین شده است. ما این اتهامات اشتباه را همچنان رد می‌کنیم و خوشحالیم که این پرسش‌ها را به‌دستان یک دادستانی باتجربه، پراعتبار و مستقل بسپریم.»

قرار است اریک کوتیه، دادستان عمومی سابق سوئیس، درباره این حوادث تحقیق کند. به گفته وادا، او باید به همه پرونده‌ها و اسناد مربوط به پرونده دسترسی «کامل و نامحدود» داشته باشد. او همچنین می تواند با کارشناسان مستقل مشورت کند. کوتیه باید اولین نتایج را در عرض دو ماه ارائه دهد.

توماس باخ، رئیس کمیته بین‌المللی المپیک نیز به خبرگزاری فرانسه گفت که به وادا «اعتماد کامل» دارد و اینکه به گفته او وادا از مقررات پیروی کرده است. او در ادامه گفت که در صورت تبرئه شناگران، آنها برای حضور در المپیک تابستانی پاریس مشکلی نخواهند داشت و دلیلی برای منع حضور آنها وجود نخواهد داشت.

با وجود این، به اعتقاد کارشناسان حقوقی وادا با همگامی با چینادا در محروم نکردن و منتشر نکردن اسامی ورزشکاران، غفلت قابل توجهی انجام داده است.

توماس زومرر، حقوق‌دان معروف ورزشی در مونیخ، که تمام اسناد را برای گزارش شبکه آ.ار.د بررسی کرده، در گفت‌وگو با این شبکه از چندین اهمال‌کاری توسط مامورین مبارزه با دوپینگ حرف می‌زند: «بدیهی بود که یک تخلف دوپینگ صورت گرفته است و آژانس مبارزه با دوپینگ چین باید با آن برخورد می‌کرد.»

«باید فوراً یک محرومیت موقت اعمال می‌شد و همه نتایج مسابقات لغو می شد. اسامی ورزشکاران و ماده مورد استفاده نیز باید رسماً اعلام می‌شد.»

زومرر معتقد است که وادا به عنوان بالاترین نهاد کنترلی در ورزش جهان باید مداخله می کرد. او گفت از «بی‌عملی» وادا متعجب است.