حکومت طالبان به هنرمندان: در خواندن شعر مذهبی و تولید ترانه‌ اسلامی همکاری کنید

حکومت طالبان برای آوازخوان‌ها و محلی‌خوانان در افغانستان کار جایگزین معرفی کرده است.

خُبیب غفران سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ به بی بی سی گفته است که هنرمندان و آوازخوان‌ها حالا می‌توانند در سرودن نعت (شعر مذهبی) و تولید ترانه‌های اسلامی، با حکومت طالبان همکاری کنند:

« ادارات ما با افرادی که در گذشته اواز میخواندند و به گفته خودشان هنرمند بودند، تماس گرفته اند تا بیایند و استعداد های شان را در بخش‌های که فرهنگ اصیل افغانی با آن مشکلی ندارد، به کار بگیرند و در بخش کمپوز، سرودن نعت و ترانه ها و زمزمه ی شعرها همکاری کنند.»

حکومت طالبان موسیقی را حرام می‌داند و آن را در افغانستان ممنوع کرده و به دفعات سازها را توقیف کرده و از بین برده است. همه دستاندرکاران این عرصه هنری هم کارشان را از دست داده‌اند.

اقای غفران میگوید وزارت اطلاعات و فرهنگ از هنرهایی حمایت می‌کند که «در فرهنگ اصیل افغانستان و شریعت اسلامی در مورد آن ملاحظه ای وجود نداشته باشد. در بخش ترانه، شعر و زمزمه، ما هنرمندان و ترانه‌خوان‌های قوی داریم، اما آنچه در گذشته موسیقی یا آوازخوانی گفته می‌شد و بخشی از فرهنگ افغانستان بود، متاسفانه تعریف غلطی از موسیقی بود و فرهنگ اصیل افغانی ایجاب نمی‌کند که از آن حمایت کنیم.»

مشخص نیست آیا هنرمندان برای همکاری به این وزارتخانه مراجعه کرده‌اند یا نه اما بیشتر آنها می‌گویند حکومت طالبان به آوازخوان‌ها و نوازندگان دید مثبتی ندارد.

مهری یا میرمفتون، محلی‌خوان و چهره سرشناس موسیقی افغانستان که به سبک منحصربه‌فرد اش شهره است یکی از کسانی است که پس از روی کار آمدن دوباره طالبان در کشور مانده است. او تقریبا ترک هنر کرده و می‌گوید مشغول کشاورزی است.

او به بی بی سی گفت: « چیزی که در افغانستان قانون است ما تابع همان قانون هستیم، چون موسیقی اجازه نیست، ما هم موسیقی نمی‌کنیم. در قشلاق در بدخشان زیبا در قریه در اشکاشم زندگی می‌کنم. گاهگاهی سر زمین‌ می‌روم، من کارگر هستم، باوجود آنکه دهقان هم داریم اما بسیار کار می‌کنم. ساعتم تیر است اما موسیقی نیست.»

میرمفتون که ۶۱ سال دارد این روزها وقتی هوای آهنگ و موسیقی به سرش می‌زند، تاجیکستان می‌رود: «هوای خواندن که به سرم می‌زند، می‌روم یک ماه می‌باشم و باز پس می‌آیم.»

اما شرایط سفر به خارج از افغانستان برای همه هنرمندان مساعد نیست. یکی از هنرمندان پشتو زبان می‌گوید گاهی تمرین نواختن می‌کند، اما در خفا و پنهانی. او که نخواست نامش ذکرشود می‌گوید: «زندگی برای هنرمندان بسیار دشوار شده.» «هنرمندان زیادی هستند که حالا در شهر رانندگی می‌کنند، هنرمندانی بودند که شان‌شان دنیا را پر کرده بود اما حالا در بازار برنج می‌فروشند و یا تاکسی‌رانی می‌کنند و زندگی‌شان با سختی بسیار همراه است.»

در افغانستان تحت حاکمیت طالبان از کنسرت، برنامه موسیقی در رسانه‌ها و ساز و آواز در مراسم شخصی و خانوادگی خبری نیست. بسیاری از هنرمندان می‌گویند منزوی شده و امیدی هم به آینده ندارد.

شمار قابل ملاحظه‌ای از هنرمندان ناگزیر شده اند که ترک وطن کنند. برخی به ایران و تعدادی هم به پاکستان مهاجر شده‌اند. بعضی از دست اند کاران هنر موسیقی در افغانستان به سایر کشورها از جمله ازبکستان، تاجیکستان، ترکیه، هند و کشورهای غربی رفته‌اند.

نصیر پروانی، محلی‌خوانی که سی سال تجربه آوازخوانی دارد، با برگشت طالبان به قدرت، برای دومین بار مجبور به ترک وطن شد.

او میگوید شبی که طالبان وارد کابل شدند، « تمام آلات را با ناامیدی آتش زدیم.»

تخمین میشود حدود پانصد آوازخوان و هنرمند افغان تنها به ایران پناه برده‌اند. به دلیل محدود بودن زمینه کار هنری در ایران، یکی از این محلی‌خوان‌ها برای گذران زندگی در دکانی فروشندگی می‌کند. پسرش هم که جاز می‌نواخت در دکان خیاطی شاگردی می‌کند.

او به بی بی سی گفت: «هنرمندان از مجبوریت ایران را انتخاب کرده اند، اگر موسیقی نیست، یک پیشه دیگری است که شاگرد یا کارگر شوید تا یک لقمه نان پیدا شود چون بسیار وضعیت را به مشکل سپری می‌کنیم.»

آقای پروانی وضعیت هنرمندان افغان در ایران را دشوار توصیف می‌کند و می‌گوید باوجود اینکه بارها به دفتر سازمان ملل متحد مراجعه کرده اند کسی توجهی نکرده است.

ناظم بخش و برادرش نظیم بخش دیگر هنرمندانی هستند که پس از ممنوعیت موسیقی به پاکستان رفتند. آن‌ها از خانواده‌ای هنرمند و سرشناس هستند. ندیم بخش پدرشان بود و استاد رحیم بخش هم پدرزرگ شان.

آنها دستکم بیست هنرمند در خانواده دارند. خانواده‌ای در کوچه خرابات، یکی از زادگاه‌ها و پرورشگاه‌های هنر موسیقی در افغانستان. هردو جوان ابتدا موسیقی را آماتور و سپس حرفه‌ای یاد گرفته‌اند.

ناظم بخش که ۲۴ سال دارد می‌گوید: «ما در محافل خوشی مردم شرکت می‌کردیم، مصروفیت زیاد بود، اگر در هفته یک شب را هم در خانه می‌بودیم مانند پادشاهی بود.»

ناظم بخش طبله می‌نوازد و برادرش آواز می‌خواند. او می‌گوید پس از تسلط دوباره طالبان مدتی در افغانستان زندگی کردند اما ناگزیر شدند موسیقی را کنار بگذارند و به کارهای غیرهنری بپردازند: «کار ما را اجازه ندادند و ما گفتیم پس اینجا جای زندگی ما نیست، وقتی شما خرابات را می‌بندید همه گدا شدند. خودم در کراچی/فورغون‌رانی کردم، شاقه‌کاری می‌کردم، لوبیا فروشی کردم، منتو فروشی کردم.»

وضعیت در پاکستان هم ایده‌آل نیست. بیم از بازداشت و اخراج به افغانستان، خواب را از چشم ناظم بخش و خانواده‌اش ربوده است: «فعلا در پاکستان بیکار هستیم، ماه یک یا دو محفل می‌رویم و بس.»

تعدادی از هنرمندان و آوازخوانان افغان این بخت را داشتند که به کشورهای غربی بروند و عده‌ای توانسته‌اند دوباره جایگاه‌شان را در میان شهروندان افغانستان بازیابند.

اما تولید آهنگ و پیشبرد موسیقی در بیرون از افغانستان پرهزینه است و اکثریت هنرمندان مجبور می‌شوند هنر را کنار بگذارند و برای ادامه زندگی به فعالیت‌های غیر‌هنری مشغول شوند.

احمد ناصر سرمست رئیس انستیتوت موسیقی افغانستان که در پرتغال به سر می‌برد به بی بی‌سی گفت افغانستان یگانه کشوری در حال خموشی یا سکوت در جهان است و در شرایط موجود آینده خوبی را نمی‌توان برای موسیقی افغانستان پیش‌بینی کرد:

«اگر در سیاست‌های طالبان تغییری نیاید، در آینده نه چندان دور موسیقی افغانستان که با بن‌بست مواجه است نابود خواهد شد.»

آقای سرمست می‌گوید زمان آنست که علمای دین پا پیش بگذارند: «علمای دینی افغانستان که واقعا این علوم را به شکل اکادمیک آموخته اند، بدون تنگ نظری، واقعیت را بیان کنند که در هیچ جای قرآن عظیم‌الشان، موسیقی ممنوع نشده است.»

او هشدار می‌دهد که تاثیر درازمدت سیاست‌های حکومت طالبان در قبال موسیقی به قیمت میراث غنی اقوام و ملیت های افغانستان تمام می‌شود و آن را تبدیل به یک «کشور بیمار» می‌کند.

آقای سرمست می‌گوید: «ما تلاش خود را در بیرون برای حفظ و نگهداشت و انتقال آن به نسل‌های آینده انجام داده‌ایم اما کار بنیادی متاسفانه انجام نمی‌شود، هنرمندان مشغول روزمرگی‌ شده و نتوانسته‌اند زیر یک چتر گرد هم بیایند و برای حق موسیقی خود و مردم افغانستان دادخواهی کنند.»