بین اسرائیل و لبنان چند بار جنگ روی داده است و چرا؟

با اعلام آتش‌بس میان اسرائیل و حزب الله لبنان، ساکنان جنوب لبنان که به خاطر حملات اسرائیل مجبور به تخلیه خانه‌های خود شده بودند در حال بازگشت به این منطقه هستند.

نجیب میقاتی، نخست وزیر لبنان، از اسرائیل خواسته است که به طور کامل به توافق پایبند باشد. بر اساس این توافق، نیروهای اسرائیل و حزب‌الله در مدت ۶۰ روز از جنوب لبنان خارج می‌شوند و نیروهای ارتش لبنان این منطقه حائل را در کنترل خود خواهند داشت.

میان طرفین تا کنون چندین بار جنگ شده است که در این مطلب به آنها اشاره می‌کنیم.

۱۹۴۸: اولین جنگ و اولین اشغال

کشور اسرائیل در روز ۱۴ مه سال ۱۹۴۸ اعلان استقلال کرد. نخستین نبرد لبنان و اسرائیل نیز فردای همان روز آغاز شد.

در روز ۱۵ مه، لبنان به ائتلاف کشورهای عربی پیوست که موجودیت این کشور را قبول نداشتند و با تقسیم فلسطین بین یهودیان و اعراب مخالف بودند. این ائتلاف نظامی به اسرائیل اعلان جنگ کرد.

اما برخلاف مصر، اردن و سوریه که ارتش‌هایشان در این جنگ وارد خاک اسرائیل شدند، نظامیان لبنانی در جبهه شمال بیشتر در تلاش بودند تا جلوی پیشروی اسرائیلی‌ها را در مناطق مرزی جنوب لبنان بگیرند.

اسرائیل برای نخستین بار در جریان همین جنگ روستاهایی را در جنوب لبنان اشغال کرد. اما در سال ۱۹۴۹ و در پی مذاکرات برای آتش‌بس پذیرفت که جنوب لبنان را تخلیه کند. مرزهای دو کشور بر اساس توافق آتش‌بس همان سال تعیین شد.

۱۹۷۸: جنگ ساف و اسرائیل در لبنان

پس از ایجاد کشور اسرائیل در سال ۱۹۴۸ لبنان به مقصد اصلی پناهندگان فلسطینی تبدیل شده بود که از جمله شامل شبه‌نظامیان فلسطینی مانند سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) نیز می‌شدند.

این شبه‌نظامیان از خاک لبنان به اسرائیل حمله می‌کردند و در نتیجه، این کشور را وارد درگیری کردند.

اسرائیل در سال ۱۹۷۸ در پاسخ به حمله یک گروه شبه‌نظامی متعلق ساف به لبنان حمله کرد.

نفرات مسلح این گروه فلسطینی پس از پیاده شدن در سواحل اسرائیل، سرنشینان یک اتوبوس را گروگان گرفتند.

در درگیری که بین مهاجمان و نیروهای امنیتی اسرائیل روی داد، ۳۸ غیرنظامی اسرائیلی کشته شدند. اسرائیل این حمله ساف را «کشتار جاده ساحلی» نام داد.

در واکنش به عملیات شبه‌نظامیان فلسطینی، نیروهای اسرائیلی وارد جنوب لبنان شدند و پس از یک اشغال دو ماهه، و ایجاد یک منطقه حائل بین دو کشور، از سایر مناطق جنوب لبنان عقب نشینی کردند.

نظامیان اسرائیل تا سال ۲۰۰۰ در منطقه حائل ماندند. در اولین جنگ اسرائیل در لبنان، تلفات لبنان شامل نظامیان و غیرنظامیان به دو هزار نفر بالغ شد. اسرائیل نیز ۱۸ نظامی خود را از دست داد.

۱۹۸۲: بزرگترین تهاجم

مهم ترین عملیات اسرائیل در لبنان در سال ۱۹۸۲ و در جریان جنگ داخلی لبنان انجام شد.

هزاران سرباز اسرائیلی با همراهی صدها دستگاه تانک و خودرو زرهی از مرز عبور کردند تا در مرحله اول شبه‌نظامیان ساف را که از خاک لبنان به حمله به اسرائیل ادامه داده بودند از منطقه به عقب برانند.

هدف اسرائیل از این عملیات هدف قرار دادن مواضع ساف به منظور جلوگیری از حملات آنها به اسرائیل بود.

نیروهای اسرائیل از چندین جبهه وارد خاک لبنان شدند و توانستند ظرف یک هفته به حومه بیروت برسند.

در جریان این حمله نیروهای اسرائیلی مسئول کشتار آوارگان فلسطینی شناخته شدند.

نیروهای اسرائیل سه ماه بعد از خاک لبنان عقب نشینی و یک منطقه حائل در جنوب لبنان ایجاد کردند.

تلفات این جنگ در لبنان به ۲۰ هزار نفر رسید که اکثر آنها غیرنظامی بودند و در طرف اسرائیل ۶۵۴ نظامی کشته شدند.

۱۹۹۶: دشمن جدید و یک تهاجم جدید

تهاجم اسرائیل در سال ۱۹۸۲ باعث شد سازمان آزادیبخش فلسطین از لبنان خارج شده و مقر خود را به تونس منتقل کنند.

با خروج این گروه از لبنان، گروه شبه‌نظامی دیگری به نام حزب‌الله تشکیل شد که اسرائیل را دشمن و هدف خود را حمله آن اعلام کرد.

در آوریل ۱۹۹۶ نیروهای اسرائیلی برای اولین بار در واکنش به حملات موشکی حزب‌الله برای عملیاتی محدود وارد خاک لبنان شدند. این عملیات دو هفته به طول انجامید. در این درگیری نیز غیرنظامیان متحمل خسارت سنگین شدند.

در جنگ ۱۹۸۲ حزب الله ۱۳ تن از اعضای خود را از دست داد اما شمار غیرنظامیان کشته شده به ۲۵۰ نفر رسید.

نیروهای اسرائیل متحمل تلفاتی نشدند.

درگیری پراکنده بین اسرائیل و حزب‌الله پس از این عملیات هم ادامه یافت و اسرائیل در پاسخ به پرتاب راکت از لبنان به خاک خود معمولا به عملیات هوایی علیه این گروه در لبنان مبادرت می‌کرد.

۲۰۰۶: جنگ ۳۴ روزه

پس از آن عملیات، جنگ ژوئیه ۲۰۰۶ فرا رسید. این جنگ در پی حمله حزب‌الله به اسرائیل آغاز شد.

شبه‌نظامیان حزب ‌لله علاوه بر گلوله باران شهرهای اسرائیل در آن سوی مرز با لبنان، از مرز عبور و به دو خودروی نظامی حمله کردند.

آنان در این حمله هشت سربازاسرائیلی را کشتند و دو نفر را گروگان گرفتند.

در واکنش به این عملیات، ارتش اسرائیل به حملات هوایی گسترده دست زد و با آتش سنگین توپخانه هدف‌های متعددی را در سراسر لبنان مورد حمله قرار داد و سپس به محاصره دریایی و حمله نظامی به لبنان مبادرت کرد.

این جنگ ۳۴ روز طول کشید و با توافق آتش‌بس پایان یافت.

در این عملیات حدود هزار و ۱۹۱ نفر در طرف لبنانی کشته شدند که اکثر آنها غیرنظامی بودند. در طرف اسرائیل هم ۱۲۱ سرباز و ۴۴ غیرنظامی جان خود را از دست دادند.

این آتش‌بس با پذیرش قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل از سوی دو طرف همراه بود که در آن، از دولت لبنان خواسته شده تا کنترل مرزهای جنوبی را به دست بگیرد و حضور حزب‌الله در یک منطقه حائل مرزی ممنوع شود.

همچنین در این قطعنامه از حزب‌الله خواسته شده که سلاح خود را زمین بگذارد و ارتش لبنان به تنها نیرویی تبدیل شود که تحت نظارت حاکمیت ملی، سلاح در دست دارد.

درگیری‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴

آخرین دور درگیری نظامی حزب‌الله و اسرائیل از هشتم اکتبر سال ۲۰۲۳ آغاز شد. این حملات در همبستگی با سازمان حماس انجام شد که در روز هفتم اکتبر به شکلی بی‌سابقه به اسرائیل حمله کرده بود.

در طول یک سال درگیری‌های پراکنده، اسرائیل و حزب‌الله به اشکال مختلف تلاش کردند به هم ضربه بزنند. در جریان این درگیری‌ها اسرائیل در حملاتی هدفمند حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله را که سال‌ها مخفی زندگی می‌کرد به همراه تعدادی از فرماندهان عالی‌رتبه و روحانیون وابسته به این گروه کشت.

در جریان حملات اسرائیل فرماندهان ارشد حزب الله از فواد شکر گرفته تا جانشین حسن نصرالله کشته‌ شدند. هزاران عضو این گروه هم هدف عملیات خرابکارانه انفجار پیجرها و حملات هوایی اسرائیل قرار گرفتند. هر بار در جریان این حملات غیرنظامیان زیادی هم کشته یا مجروح شدند. ادامه این درگیری‌ها نهایتا به حمله گسترده زمینی و هوایی دوماهه ارتش اسرائیل انجامید.

روز ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۴ نیروی هوایی اسرائیل حملات شدیدی را به مواضع و نفرات حزب‌الله در جنوب لبنان آغاز کرد و روز اول اکتبر همین سال، واحدهای زمینی ارتش این کشور با عبور از مرز، وارد خاک لبنان شدند.

اگرچه حملات دو طرف تلفات و خساراتی را به ویژه به طرف لبنانی وارد کرد و مناطق مسکونی مرزی در اسرائیل هم تخلیه شدند اما آنها کوشیده بودند از گسترش دامنه این درگیری و تبدیل آن به جنگی تمام عیار خودداری کنند.

در نهایت در روز ۲۶ نوامبر، لبنان و اسرائیل بر سر آتش‌بس به توافق رسیدند و گروه حزب‌الله و ایران نیز از این آتش‌بس حمایت کردند. بر اساس این توافق، لبنان پذیرفت که بار دیگر برای اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت تلاش کند. بر اساس این قطعنامه، حزب‌الله باید از تمامی مناطق مرزی جنوب لبنان خارج شود و ارتش ملی لبنان، وظیفه تامین امنیت این مناطق را برعهده بگیرد.

همچنین اسرائیل نیز باید از خاک لبنان به شکل کامل عقب‌نشینی کند.

روز ۲۷ نوامبر و در پی توافق طرف‌های درگیر این جنگ با آغاز آتش‌بس متوقف شد. براساس این توافق که با میانجی‌گری آمریکا حاصل شد، قرار است اسرائیل در یک دوره ۶۰ روزه به‌تدریج نیروهایش را از جنوب لبنان خارج کند و ارتش لبنان کنترل ناحیه‌ای که در اختیار حزب‌الله بوده را به دست بگیرد.

در این جنگ بیش از ۳۸۰۰ نفر از شهروندان لبنان بر اثر حملات هوایی اسرائیل کشته و هزاران نفر هم زخمی شدند. بیش از یک میلیون نفر به دلیل اقدامات نظامی اسرائیل مجبور به فرار شدند و خانه‌های ده‌ها هزار نفر ویران شد. در سوی دیگر حدود ۶۰ هزار ساکن شمال اسرائیل در اثر حملات راکتی حزب‌الله آواره شدند.

بانک جهانی تخمین می‌زند که خسارات ناشی از جنگ و ضرر اقتصادی آن برای لبنان هشت و نیم میلیارد دلار بوده است.

به گفته منابع آمریکایی و اسرائیلی، در جنگ اخیر اسرائیل در لبنان، به زیرساخت‌های نظامی و توان تسلیحاتی حزب‌الله آسیب گسترده وارد و رهبری آن بشدت ضعیف شد. در مقابل حزب‌الله توافق آتش‌بس را پیروزی خود قلمداد کرد.