جیمز وب طوفان غبار را روی سیارهای بیرونی شناسایی کرد
منبع تصویر، NASA/ESA/CSA/J.OLMSTED(STSCI)
سیارهشناسان برای اولین بار موفق به رصد یک طوفان شدید غبار در سیارهای در خارج از منظومه شمسی شدهاند.
این طوفان روی برونسیارهای به نام «وی اچ اس ۱۲۵۶ بی» در فاصله ۴۰ سال نوری از زمین ردیابی شد.
این کشف با تواناییهای فوقالعاده تلسکوپ فضایی جیمز وب ممکن شد.
ذرات غبار در اتمسفر این سیاره از جنس سیلیکات هستند؛ دانه های ریزی که از سیلیکن و اکسیژن تشکیل شده اند و مبنای بیشتر کانیهای سنگی را تشکیل میدهند.
اما طوفانی که توسط این تلسکوپ ردیابی شد دقیقا همان پدیده ای نیست که در یک ناحیه خشک و بیابانی در سیاره ما اتفاق می افتد.
پروفسور بت بیلر از دانشگاه ادینبورو و رصدخانه رویال ادینبورو در بریتانیا گفت: «اینجا صحبت از دانه های سیلیکات به اندازه ذرات دود است، خیلی ریزتر از دانه های شن.»
او به بی بی سی نیوز گفت: «ابرهای روی 'وی اچ اس ۱۲۵۶ بی' از این نوع هستند، البته خیلی داغتر. این سیاره یک شی جوان و داغ است. دمای سطح فوقانی ابرها شاید چیزی به اندازه دمای شعله یک شمع باشد.»
'وی اچ اس ۱۲۵۶ بی' ابتدا توسط تلسکوپ بریتانیایی ویستا در شیلی که در سال ۲۰۱۵ ساخته شد شناسایی شد.
این از نوع سیاراتی است که «ابرمشتری» نامیده می شوند - سیاره ای شبیه به غول گازی منظومه ما، اما خیلی بزرگتر احتمالا با جرمی ۱۲ تا ۱۸ برابر مشتری.
فاصله این سیاره از یک جفت ستاره مرکزی حدود چهار برابر پلوتون از خورشید است که فوق العاده زیاد است. بعضی منظومه ها دارای دو ستاره هستند.
رصدهای قبلی از وی اچ اس ۱۲۵۶ بی نشان داده بود که رنگی متمایل به قرمز دارد، که نشانه آن است که ممکن است جوی غبارآلود داشته باشد. مطالعه با جیمز وب این موضوع را تایید می کند.
پروفسور بیلر می گوید: «جالب است چون نشان می دهد که ابرهای روی یک سیاره دیگر چقدر می تواند متفاوت از ابرهای بخاری باشد که ما در زمین داریم.»
«ما در اتمسفر شاهد منوکسید کربن و متان هستیم، که نشان دهنده حرارت و تلاطم آن است، و مواد را از عمق به بالا می کشید.»
تلسکوپ ها قبلا سیلیکات را در سیارات موسوم به کوتوله های قهوه ای ردیابی کرده بودند. اینها اساسا اجرامی شبیه ستارگان هستند که به درستی روشن نشده اند.
تلسکوپ جیمز وب برای این کشف از دوربین میان-فروسرخ (میری) که بخشی از آن در بریتانیا ساخته شده و طیف سنج نزدیک-فروسرخ (نیراسپک) استفاده کرد.
اینها عکس هایی زیبایی از سیاره نگرفتند اما با تفکیک نور برآمده از سیاره به عناصر تشکیل دهنده، به تشخیص ترکیب های اتمسفر کمک کردند.
پروفسور گیلیان رایت، محقق ارشد میری و مدیر مرکز فناوری نجوم بریتانیا در ادینبورگ گفت: «جیمز وب تنها تلسکوپی است که میتواند همه این ویژگیهای مولکولی و غبار را با هم اندازهگیری کند."
«تصویر پویایی که در این مطالعه از اتمسفر 'وی اچ اس ۱۲۵۶ بی' ارائه شده، نمونه بارز اکتشافاتی است که قابلیت های پیشرفته میری و نیراسپک ممکن می کنند.»
ماموریت اصلی جیمز وب مشاهده ستارگان و کهکشان های اولیه ای است که برای اولین بار فقط چند صد میلیون سال پس از انفجار بزرگ درخشیدند. اما یک هدف مهم این تلسکوپ همچنین بررسی سیارات سایر منظومه هاست. میری و نیراسپک ابزارهای فوق العاده ای برای مطالعه اتمسفر این سیارات با جزئیات بی سابقه است.
دانشمندان امیدوارند حتی بتوانند تشخیص دهند که آیا برخی از این سیارات شرایط مناسبی برای میزبانی حیات دارند یا نه.
ستاره شناسان مشاهدات وب از وی اچ اس ۱۲۵۶ بی را در مجله نامه اخترفیزیک گزارش کرده اند.
جیمز وب پروژه مشترک آژانس های فضایی آمریکا، اروپا و کانادا است. این تلسکوپ در دسامبر ۲۰۲۱ به فضا پرتاب شد و به عنوان جانشین تلسکوپ فضایی هابل در نظر گرفته می شود.
