انفجارهای نورد استریم؛ رد شواهد چگونه به اوکراین رسید؟

سرهی کِی هنگام ورود به اقامتگاه گلمپینگ در نزدیکی ساحل آدریاتیک ایتالیا به همراه همسر و فرزندان خردسالش، آرام و آسوده‌خاطر به نظر می‌رسید.

این سرباز سابق نیروهای ویژه اوکراین با شلوارک، صندل و کلاه بیسبال تیره، رفت‌وآمد می‌کرد، با مسئول پذیرش حرف می‌زد و چند بار از ظرف تنقلات رایگان چیزی برمی‌داشت.

اما پلیس آلمان در آن زمان دیگر حلقه محاصره را دور او تنگ کرده بود.

پس از تحقیقی طولانی و دشوار، ماموران به این نتیجه رسیدند که سرهی ک فرمانده بزرگ‌ترین عملیات خرابکارانه در اروپا طی چند دهه اخیر بوده است؛ مجموعه‌ای از انفجارها در سپتامبر ۲۰۲۲ در اعماق دریای بالتیک که خطوط عظیم نورد استریم را شکافت و جریان انتقال گاز روسیه به آلمان را قطع کرد.

هفته آینده، پس از استرداد سرهی ک به آلمان و گذراندن چند ماه در سلول انفرادی یک زندان فوق‌امنیتی، محاکمه او در هامبورگ آغاز خواهد شد. او متهم است که با ایجاد انفجار و حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی، مرتکب جنایت جنگی شده و بنا بر ادعای دادستان‌ها، از طرف «نهادهای دولتی اوکراین» عمل کرده است.

هم او و هم کشورش هرگونه دخالت را رد کرده‌اند.

بر اساس قوانین حریم خصوصی آلمان، در جریان محاکمه فقط از او با نام سرهی ک یاد خواهد شد، اما در جریان روند استرداد، هویت او سرهی کوزنتسوف اعلام شده بود.

ساعت ۲:۰۳ بامداد ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ بود که نخستین انفجار بخشی از خطوط لوله نورد استریم را قطع کرد و حجم عظیمی از گاز را به سطح دریای بالتیک فرستاد.

دو انفجار دیگر نیز رخ داد که هم نورد استریم ۲ را هدف قرار دادند، خط لوله‌ای که هنوز به بهره‌برداری نرسیده بود اما از گاز پر شده بود، و هم نورد استریم ۱ را؛ خط لوله اصلی‌ که حدود نیمی از نیاز سالانه آلمان به گاز طبیعی را تامین می‌کرد.

هر دو خط لوله از آن زمان تاکنون غیرقابل استفاده بوده‌اند.

دادستانی می‌گوید «مواد منفجره پرقدرت» در عمق حدود ۸۰ متری زیر سطح آب کار گذاشته شده بود؛ چهار وسیله انفجاری، هر یک با وزنی تا ۲۷ کیلوگرم، که با استفاده از زمان‌سنج فعال می‌شدند.

به گفته دادستانی، ظن قوی وجود دارد که سرهی ک رهبری گروهی را بر عهده داشته که چهار غواص اعماق دریا نیز در میان اعضای آن بودند و برای انجام این عملیات از یک قایق تفریحی اجاره‌ای به نام «آندرومدا» استفاده کرده است.

پس از پایان این ماموریت پیچیده و خطرناک، عاملان خرابکاری به اوکراین بازگشتند، بی‌آن‌که بدانند برخی از آنها بنا بر ادعا ردپای دی‌ان‌ای خود را روی قایق بر جا گذاشته‌اند.

وقتی خبر این انفجارها منتشر شد، کارشناسان و برخی دولت‌ها در ابتدا به یک نتیجه مشترک رسیدند: آنها مسکو را مسئول این حملات دانستند.

روسیه سابقه حملات ترکیبی داشت و از صادرات انرژی نیز برای اعمال فشار سیاسی استفاده کرده بود.

اما در حالی که موجی از اظهارنظرها درباره فعالیت «مشکوک» نیروی دریایی روسیه در نزدیکی محل انفجارها رسانه‌ها را پر کرده بود، پلیس آلمان به این گمانه‌زنی‌ها توجهی نکرد.

ماموران به دنبال کردن سرنخ‌های به‌جامانده از تحقیقات پزشکی قانونی ادامه دادند.

این سرنخ‌ها سرانجام به اوکراین رسیدند.

بر اساس پرونده‌ای که بازرسان در طول تحقیقات خود تشکیل داده‌اند، سرهی ک برای اجرای حمله به نورد استریم با گذرنامه‌ای جعلی وارد آلمان شده بود؛ گذرنامه‌ای که به احتمال زیاد از سوی نهادهای امنیتی اوکراین صادر شده بود.

در اسناد استردادی که برای ایتالیا ارسال شده بود، از او با نام «سرهی کولینیچ» یاد شده است.

شاید همین موضوع توضیح دهد که چرا در تعطیلاتش در ایتالیا تا این اندازه آرام و بی‌دغدغه به نظر می‌رسید.

او در یک سال گذشته سفرهای زیادی کرده بود و هیچ مشکلی برایش پیش نیامده بود. نسخه‌ای از گذرنامه واقعی او که بی‌بی‌سی دیده، بیش از دو دوجینمهر ورود و خروج از کشورهایی از جمله فرانسه، اسپانیا و کانادا دارد. همه آن‌ها مربوط به بعد از انفجارهای نورد استریم هستند.

اما تا ۱۳ اوت ۲۰۲۵، آلمان مظنون اصلی خود را شناسایی کرده بود و این بار، وقتی سرهی ک وارد لهستان شد، شناسایی شد.

پلیس ایتالیا می‌گوید حکم واقعی بازداشت فقط در ۱۸ اوت صادر شد، پس از آنکه او به سمت جنوب حرکت کرده و لهستان را ترک کرده بود؛ موضوعی که می‌تواند نشان دهد آلمانی‌ها مطمئن نبودند همسایه‌شان با آن‌ها همکاری و او را بازداشت خواهد کرد.

اما تا زمانی که همسرش در اقامتگاه «لا پسکاچیا» اتاق رزرو کرد، او رسما تحت تعقیب قرار داشت. به محض آن‌که هنگام پذیرش در اقامتگاه گذرنامه‌اش را ارائه کرد، نیروهای کارابینیری (پلیس) محل به‌طور خودکار هشدار دریافت کردند.

اواخر همان شب، پلیس برای بازداشت او وارد عمل شد و سرهی ک را در حالی که دستبند به دست داشت، از اقامتگاه گلمپینگ و در برابر خانواده‌اش با خود برد.

خرابکاران

هیچ‌یک از مظنونان پرونده نورد استریم تاکنون به‌صورت علنی درباره این ماجرا صحبت نکرده‌اند و هیچ‌کس نیز نقشی در این انفجارها را نپذیرفته است.

اما من با برخی از اوکراینی‌هایی که به‌نوعی درگیر این پرونده شده‌اند و نیز با افرادی نزدیک به آنها گفت‌وگو کرده‌ام.

یکی از منابع گفت: «هر کس مشارکت خود در این ماموریت را بپذیرد، فورا هدف روسیه قرار می‌گیرد. به همین دلیل، هر کسی که این کار را انجام داده باشد، هرگز آن را تایید نخواهد کرد.»

نورد استریم سرمایه‌گذاری عظیمی بود و از فروش سوخت درآمد هنگفتی برای مسکو داشت. اما در عین حال آلمان و دیگر کشورها را وابسته می‌کرد و به روسیه اهرم فشار بزرگی بر اروپا می‌داد.

به همین دلیل بود که اوکراین، آمریکا و به‌ویژه لهستان به‌شدت با آن مخالف بودند.

منبع دیگری که با او صحبت کردم، از شدت اضطراب ناشی از این تحقیقات آرام و قرار نداشت و متحیر بود که چرا آلمان، یکی از نزدیک‌ترین متحدان اوکراین، اساسا در پی پیگرد قضایی این پرونده است.

او گفت: «خیلی از اوکراینی‌ها معتقدند این خطوط لوله به روسیه کمک کرد جنگ را پیش ببرد، بنابراین منفجر کردنشان کار خوبی برای کشور ما بود.»

دادستانی آلمان به من گفت که نظام قضایی این کشور مستقل از ملاحظات سیاسی عمل می‌کند و خرابکاری جرمی علیه قانون اساسی آلمان به شمار می‌رود.

موضوعی که برای اوکراینی‌هایی که دیدم به همان اندازه آزاردهنده بود، سکوت دولت خودشان بود.

یکی از نزدیکان سرهی ک گلایه کرد: «دست‌کم او یک نظامی است؛ بنابراین اگر پرسشی وجود دارد، باید از دولت پرسیده شود، نه از خود او.»

پیش از استرداد او به آلمان، وکیلش در ایتالیا به من گفت موکلش احساس می‌کرد «رهایش کرده‌اند».

آلمان فهرست کاملی از مظنونان دارد، اما تا اینجا فقط نام یک نفر دیگر فاش شده است.

ولودیمیر ژوراویوف در حال حاضر با استرداد از کرواسی، جایی که در اوت بازداشت شد، مبارزه می‌کند.

او برای همکاری به‌عنوان مشاور در یک فیلم مهیج جدید درباره انفجارهای نورد استریم به کرواسی رفته بود، هرچند هرگونه نقش داشتن در عملیات واقعی را رد می‌کند.

سفر کردن برای او اقدامی پرخطر بود، آن هم در حالی که می‌دانست آلمان در پی بازداشتش است.

ژوراویوف از کمی پیش از تهاجم تمام‌ عیار روسیه به اوکراین همراه خانواده‌اش در ورشو زندگی کرده و آنجا کسب‌وکاری برای نصب دستگاه‌های تهویه مطبوع دارد.

او همچنین غواصی علاقه‌مند و ماهر در اعماق دریاست اما غیرنظامی است.

سال گذشته، او در ورشو بر اساس حکمی صادرشده از سوی آلمان بازداشت شد، اما یک قاضی لهستانی با استرداد او مخالفت کرد.

در چرخشی چشمگیر، قاضی حکم داد که اگر حمله به نورد استریم واقعا کار اوکراین بوده باشد، چنین اقدامی در یک «جنگ خونین و نسل‌کشانه» عملی «عادلانه» بوده است.

یکی از منابع نزدیک به پرونده به من گفت: «لهستانی‌ها از نظر تاریخی اوکراینی‌ها را دوست ندارند، اما از روس‌ها و آلمانی‌ها حتی بیشتر متنفرند.»

کرواسی اما ماجرای متفاوتی است.

پیامدهای سیاسی

پیامدهای این پرونده بسیار فراتر از دادگاه هامبورگ می‌رود.

پس از شروعی کند، آلمان اکنون بزرگ‌ترین تامین‌کننده کمک نظامی اوکراین است. حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان که در حال حاضر در نظرسنجی‌ها جایگاه بالایی دارد، از پرونده نورد استریم برای تقویت این استدلال استفاده کرده که حمایت از کی‌یف باید متوقف شود.

این پرونده، دست‌کم، برای دولت‌های برلین و کی‌یف ناخوشایند است.

همچنین پرسش‌هایی را درباره اینکه چه چیزی هدف نظامی مشروع محسوب می‌شود مطرح می‌کند: چه کسی می‌تواند چه چیزی را و در کجا، خارج از منطقه جنگی آشکار، هدف قرار دهد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، پیش‌تر در پاسخ به پرسش درباره انفجارها تاکید کرده بود که اوکراین «قطعا این کار را نکرده است».

این هفته، سخنگوی وزارت خارجه اوکراین یک گام فراتر رفت.

هئورهی تیخی با لحنی صریح به بی‌بی‌سی گفت: «به نظرم بسیار تاسف‌بار است که تمام این بحث روی این متمرکز شده که چه کسی [خطوط لوله را] منفجر کرد، نه اینکه چه کسی آن‌ها را ساخت.»

او استدلال کرد نورد استریم «دست روسیه را باز گذاشت» تا وارد جنگ شود، چون دیگر برای رساندن گازش به اروپا نیازی نداشت از خاک اوکراین عبور کند.

تیخی گفت: «آیا درباره این موضوع هشدار دادیم؟ بله. آیا کسی به ما گوش داد؟ نه، هیچ‌ کس گوش نداد.»

نخستین متهم در جایگاه

سرهی ک به‌زودی نخستین مظنونی خواهد بود که در این محاکمه پرسر‌و‌صدا با اتهاماتی روبه‌رو می‌شود.

به لحاظ نظری، پرونده ژوراویوف می‌تواند بعدها با این پرونده ادغام شود، هرچند چنین کاری پیچیده خواهد بود.

کسانی که سرهی ک را می‌شناسند او را میهن‌پرست توصیف می‌کنند.

او با وجود داشتن چند فرزند و برخورداری از معافیت، پس از تهاجم روسیه برای دفاع از اوکراین داوطلب شد و تا دسامبر ۲۰۲۳ جنگید.

کارت نظامی او نشان می‌دهد هنگام انفجار خطوط لوله هنوز در خدمت فعال بوده است یعنی فردی در فرماندهی نظامی اوکراین دقیقا می‌دانسته او کجا بوده و چه کاری انجام می‌داده است.

اما چیزی نمی‌گویند.

خود سرهی ک نیز در دادگاه حرفی نخواهد زد.

تیم حقوقی او استدلال خواهد کرد که او مجاز نیست جزئیات هیچ‌یک از فعالیت‌هایش را در مقام یک نظامی فاش کند و برای پشتیبانی از این ادعا، اظهارات کتبی و سوگندخورده دو تن از فرماندهان ارشد نظامی‌اش را ارائه خواهد کرد.

به من گفته شده است که یکی از آن دو نفر، همان فردی خواهد بود که نامش به‌طور گسترده به‌عنوان طراح اصلی کل عملیات نورد استریم مطرح شده است.