چرا کشور کوچک لیتوانی طرح‌های بزرگی برای فضا دارد؟

از مجموعه‌ای از راهروهای بتنی در دانشگاه فناوری ویلنیوس، پایتخت لیتوانی عبور می‌کنم؛ نقاشی‌های دیواری حال‌و‌هوای دوران شوروی را القا می‌کنند و به نظر می‌رسد مکانی نامحتمل برای یک آزمایشگاه فناوری پیشرفته باشد که روی یک سیستم ارتباطی لیزری کار می‌کند.

اما دفتر مرکزی استرولایت، یک استارت‌آپ لیتوانیایی با شش سال سابقه در زمینه فناوری فضایی، دقیقاً همین‌جاست؛ شرکتی که به‌تازگی ۳.۳ میلیون دلار سرمایه جذب کرده تا آنچه را که «بزرگراه داده‌های نوری» می‌نامد، توسعه دهد.

می‌توان این فناوری را همچون کابل‌های اینترنتی نامرئی در نظر گرفت که برای اتصال ماهواره‌ها به زمین طراحی شده‌اند.

با در نظر گرفتن اینکه پیش‌بینی می‌شود طی پنج سال آینده ۷۰هزار ماهواره خارجی به فضا پرتاب شود، این بازار چشم‌انداز وسیعی دارد.

این شرکت امیدوار است بخشی از گذار از ارتباطات سنتی مبتنی بر فرکانس رادیویی به فناوری لیزری سریع‌تر، امن‌تر و دارای پهنای باند بالاتر باشد.

فناوری لیزری فضایی استرولایت می‌تواند کاربردهای دفاعی نیز داشته باشد؛ موضوعی که با توجه به رویکرد تهاجمی فعلی روسیه نسبت به همسایگانش، بسیار به‌موقع است.

در حال حاضر، استرولایت بخشی از پروژه دیانا (شتاب‌دهنده نوآوری دفاعی برای شمال اقیانوس اطلس) تحت پیمان ناتو است؛ دیانا یک مرکز نوآوری است که در سال ۲۰۲۳ برای استفاده از فناوری‌های غیرنظامی در مواجهه با چالش‌های دفاعی راه‌اندازی شد.

در مورد استرولایت، ناتو مشتاق است از ارتباطات لیزری سریع و غیرقابل هک این شرکت برای انتقال اطلاعات حیاتی در عملیات‌های دفاعی استفاده کند، همان چیزی که نیروی دریایی لیتوانی از پیش انجام می‌دهد.

نیروی دریایی لیتوانی سه سال پیش برای دستیابی به سیستم لیزری‌ای که امکان ارتباط میان کشتی‌ها در سکوت رادیویی را فراهم کند، به استرولایت مراجعه کرد.

لوریناس ماسیولیس، مدیرعامل و یکی از بنیان‌گذاران استرولایت که در ویلنیوس مستقر است، به یاد می‌آورد: «ما گفتیم، بسیار خوب ما می‌دانیم چطور این کار را برای ارتباطات فضایی انجام دهیم. انگار می‌توانیم آن را برای کاربردهای زمینی هم به‌کار ببریم.»

این فناوری برای ارتش جذاب است، زیرا رهگیری یا ایجاد اختلال در سیستم ارتباطات لیزری دشوار است.

آقای ماسیولیس می‌افزاید که موضوع «قابلیت پایین شناسایی» نیز مهم است:

«اگر در اوکراین فرستنده رادیویی‌تان را روشن کنید، بلافاصله تبدیل به هدف می‌شوید چون ردیابی‌تان آسان است. اما با این فناوری، چون اطلاعات در یک پرتو لیزری بسیار باریک حرکت می‌کند، شناسایی آن بسیار دشوار است.»

بودجه دفاعی لیتوانی که حدود ۲.۵ میلیارد پوند برآورد می‌شود، در مقایسه با کشورهای بزرگ‌تری مانند بریتانیا که سالانه حدود ۵۴ میلیارد پوند هزینه می‌کند، اندک است.

اما اگر به بودجه دفاعی به‌عنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی نگاه کنیم، لیتوانی بیش از بسیاری از کشورهای بزرگ‌تر هزینه می‌کند.

این کشور حدود ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به امور دفاعی اختصاص داده و قرار است این رقم به ۵.۵ درصد افزایش یابد. در مقایسه، سهم بودجه دفاعی بریتانیا ۲.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی است.

لیتوانی که به‌خاطر توانمندی‌اش در فناوری‌های خاصی مانند لیزرهای استرولایت شناخته شده، برای ۳۰ درصد از پروژه‌های فضایی خود از اتحادیه اروپا منابع مالی دریافت کرده، در حالی که میانگین کمک اتحادیه به سایر کشورها در این زمینه ۱۷ درصد است.

شاروناس گنیس، رئیس بخش تولید و کارشناس دفاعی سازمان «سرمایه‌گذاری در لیتوانی» می‌گوید: «فناوری فضایی به‌سرعت در حال تبدیل‌شدن به بخشی منسجم و رو به رشد در استراتژی گسترده‌تر دفاعی و تاب‌آوری نظامی لیتوانی است.»

فناوری فضایی اغلب دارای کاربرد دوگانه غیرنظامی و نظامی است.

آقای گنیس به‌عنوان نمونه به شرکت لیتوانیایی دلتا بیوساینسز در حوزه علوم زیستی اشاره می‌کند که در حال آماده‌سازی مأموریتی به ایستگاه فضایی بین‌المللی برای آزمایش ترکیبات پزشکی مقاوم در برابر تشعشع است.

او می‌گوید: «این نوآوری‌ها اگرچه برای پروازهای فضایی طراحی شده‌اند، اما می‌توانند از نیروهای عملیات ویژه که در محیط‌های دارای تشعشع بالا فعالیت می‌کنند نیز پشتیبانی کنند.»

او همچنین می‌افزاید که شرکت کونگزبرگ نانوآویونیکز مستقر در ویلنیوس، یک قرارداد بزرگ برای تولید صدها ماهواره منعقد کرده است.

گنیس می‌گوید: «هرچند زیرساخت این شرکت‌ها عمدتاً تجاری است، اما ذات دوگانه دارند و از ارتباطات رمزگذاری‌شده و اطلاعات هم‌زمان برای نظارت و شناسایی در سراسر جناح شرقی ناتو پشتیبانی می‌کنند.»

همگام با فناوری لیزری استرولایت، استارت‌آپ لیتوانیایی بلکسوان اسپیس سیستم ناوبری ماهواره‌ای خودکار خود را توسعه داده است.

سیستم «ناوبری مبتنی بر بینایی» بلکسوان به ماهواره‌ها امکان می‌دهد تا به‌طور مستقل، بدون نیاز به اپراتور زمینی، برنامه‌ریزی و موقعیت خود را تغییر دهند. بنیان‌گذاران این شرکت معتقدند با توجه به حجم عظیم پرتاب‌های آتی، اپراتورهای انسانی توان همگامی با آنها را نخواهند داشت.

در یک محیط دفاعی، همین فناوری می‌تواند برای نابودی از راه دور ماهواره‌های دشمن و نیز آموزش سربازان از طریق شبیه‌سازی‌های جنگی استفاده شود.

توماس مالیناوسکاس، مدیر ارشد بازرگانی بلکسوان، اذعان می‌کند که فروش این فناوری به ارتش لیتوانی چندان ساده نبوده است.

او همچنین نگران است که بودجه دولتی این بخش با سطح نوآوری موجود هم‌خوانی نداشته باشد.

او اشاره می‌کند که به‌جای صرف ۳۰۰ میلیون دلار برای خرید یک پهپاد ساخت آمریکا، دولت می‌تواند روی مجموعه‌ای از ماهواره‌های کوچک سرمایه‌گذاری کند.

آقای مالیناوسکاس که در ویلنیوس مستقر است، می‌گوید: «به‌جای پهپادی که احتمالاً در دو ساعت اول درگیری ساقط می‌شود، خودتان ظرفیت جمع‌آوری اطلاعات و برقراری ارتباط با کشورهای دشمن را بسازید.»

او می‌افزاید: «این، جهشی بزرگ برای جامعه کوچک فضایی ما خواهد بود و در عین حال یک سرمایه‌گذاری پایدار و ارزشمند برای آینده ارتش لیتوانی نیز محسوب می‌شود.»

اگلی النا شاتایت، رئیس مرکز اسپیس هاب، نهادی مستقر در ویلنیوس و بخشی از آژانس نوآوری دولت لیتوانی است که از شرکت‌های فعال در فناوری فضایی پشتیبانی می‌کند.

خانم شاتایت می‌گوید: «دولت ما از واقعیت جغرافیایی محل زندگی‌مان آگاه است و می‌داند که باید در حوزه امنیت و دفاع سرمایه‌گذاری بیشتری کنیم و باید بپذیریم که این فناوری‌های فضایی هستند که فناوری‌های دفاعی را ممکن می‌سازند.»

لوکاس ساویکاس، وزیر اقتصاد و نوآوری لیتوانی، می‌گوید که نگرانی‌های آقای مالیناوسکاس را درک می‌کند و در حال بررسی تخصیص بودجه دولتی برای توسعه فناوری فضایی است.

او می‌گوید: «فناوری فضایی یکی از بخش‌هایی با بیشترین ارزش افزوده است. اهمیت این حوزه به خاطر چندوجهی بودن راه‌حل‌های آن شناخته‌شده است، و بسیاری از این راه‌حل‌ها با زیست‌فناوری، هوش مصنوعی، مواد نو، اپتیک، فناوری اطلاعات و ارتباطات و دیگر زمینه‌های نوآوری هم‌راستا هستند.»

فارغ از تغییرات احتمالی در بودجه دولتی، اشتیاق لیتوانیایی‌ها به نوآوری همچنان پابرجاست.

دومینیکاس میلاسیوس، یکی از بنیان‌گذاران دلتا بیوساینسز، می‌گوید: «ما همیشه باید به دیگران ثابت کنیم که بخشی از جامعه جهانی هستیم.»

او می‌افزاید: «هر کاری که می‌کنیم، ماهیتی ژئوپلیتیکی هم دارد... ما باید در مرز علم و فناوری‌های حیاتی فعالیت و محصولات راهبردی تولید کنیم تا متحدانمان متقاعد شوند که دفاع از لیتوانی به نفع خودشان است.»