حرکت بعدی روسیه؟ کشورهایی که تلاش می‌کنند خود را در برابر پوتین بیمه کنند

اندی ترک، سرتیپ نیروی هوایی سطلنتی بریتانیا، که اکنون معاون فرمانده نیروی هشدار و کنترل سریع واحد هوابرد ناتو است، می‌گوید: «۳۵ سال پیش، در سن ۱۸ سالگی، به نیروی هوایی پیوستم و مستقیما برای خدمت در هواپیمای تورنادو به آلمان رفتم. اواخر دوره جنگ سرد بود و ما در آن زمان ماموریت دفاع هسته‌ای را برعهده داشتیم.»

او ادامه می‌دهد: «ولی پس از جنگ سرد، ما امیدوار بودیم که از منافع صلح برخوردار شویم و از نظر ژئوپلیتیکی پیش برویم، اما واضح است که این چیزی نیست که روسیه می‌خواهد و اکنون پسر بزرگ من برای پیوستن به نیروی هوایی تلاش می‌کند و می‌خواهد تغییری ایجاد کند... این تغییر تاحدودی مانند چرخش دایره‌وار به گذشته است.»

ما حدود ۳۰ هزار پا بالاتر برفراز دریای بالتیک هستیم، ما سوار یک هواپیمای تجسسی ناتو مجهز به یک رادار غول پیکر، براق و شبیه قارچ هستیم که به خدمه این امکان را می‌دهد تا صدها کیلومتر اطراف منطقه را رصد کنند و به دنبال فعالیت مشکوک روسیه باشند.

ماموریت‌های پلیس‌های هوایی مانند این - و به طور کلی عضویت در ناتو – مدت‌هاست که به کشورهای کوچک حوزه بالتیک یعنی لیتوانی، لتونی و استونی (در همسایگی روسیه) احساس امنیت داده است. اما دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به خاطر همدلی‌اش با ولادیمیر پوتین، که از اولین دوره ریاست‌جمهوری او مشهود بوده، در حال تغییر این وضعیت است.

ترامپ به وضوح به اروپاییان گفته است که برای اولین بار پس از جنگ جهانی دوم، این قاره دیگر نمی‌تواند حمایت نظامی آمریکا را امری بدیهی تلقی کند.

این گفته باعث شده است که کشورهای بالتیک دچار نگرانی و اضطراب شوند. آنها مدت ۴۰ سال توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق بلعیده شده بودند تا اینکه شوروی در پایان جنگ سرد از هم پاشید.

این کشورها اکنون هم عضو اتحادیه اروپا و هم عضو ناتو هستند، اما پوتین هنوز آشکارا معتقد است که کشورهای بالتیک باید به حوزه نفوذ روسیه باز گردند.

و اگر رئیس جمهور روسیه در اوکراین پیروز شود، آیا ممکن است توجه خود را به سمت این کشورها معطوف کند - به ویژه اگر احساس کند که ترامپ ممکن است برای مداخله به حمایت از آنها احساس مسئولیت نکند؟

«اقتصاد روسیه در حال تغییر کاربری است»

ایان باند، معاون مرکز اصلاحات اروپایی، فکر می‌کند که اگر در نهایت توافقی بر سر آتش‌بس طولانی‌ مدت در اوکراین به دست آید، بعید است که پوتین در پیگیری اهداف خود متوقف شود.

او می‌گوید: «هیچکس در ذهن خود نمی‌خواهد فکر کند که دوباره یک جنگ اروپایی در راه است. اما واقعیت این است که تعداد فزاینده‌ای از مقامات اطلاعاتی اروپا به ما می گویند که چنین است.»

او می گوید: «چه این اتفاق در سه سال آینده یا پنج سال یا ده سال آینده رخ دهد، آنچه آنها می‌گویند این است که این تصور که صلح در اروپا تا ابد ادامه خواهد داشت، اکنون به گذشته تعلق یافته است.»

اقتصاد روسیه در حال حاضر در شرایط جنگی قرار دارد و تقریبا ۴۰ درصد از بودجه فدرال این کشور صرف دفاع و امنیت داخلی می‌شود.

اقتصاد روسیه هرچه بیشتر و بیشتر به تولید اقلام مورد نیاز برای جنگ اختصاص می‌یابد.

آقای باند می‌گوید: «ما می‌توانیم ببینیم که اقتصاد روسیه برای انجام چه هدفی آماده شده است و این هدف، صلح نیست.»

«ترفندها و تاکتیک‌ها» در مرز استونی

وقتی به شهر بادخیز «ناروا» در شمال استونی سفر می‌کنید، می‌بینید که چرا این کشور تا این حد در معرض تهدید قرار دارد.

روسیه از شمال تا جنوب با استونی همسایه است. ناروا با رودخانه‌ای به همین نام از روسیه جدا می‌شود. یک قلعه قرون وسطایی بین دو کرانه قرار گرفته است – یک طرف با پرچم روسیه و طرف دیگر با پرچم استونی. در این بین یک پل قرار دارد - یکی از آخرین گذرگاه‌های عابر پیاده اروپا که هنوز به روی روسیه باز است.

اگرت بلیتسف، رئیس پلیس مرزی استونی به من گفت: «ما به ترفندها و تاکتیک‌های آنها عادت کرده‌ایم.»

او می‌گوید: «تهدید روسیه برای ما چیز جدیدی نیست» و اضافه می‌کند که در حال حاضر «تحریکات و تنش‌های مداوم» در مرز وجود دارد.

پلیس مرزی تصویر حرارتی را که از شناورهای رودخانه ناروا برداشته شده ثبت کرده است. این شناورها مرز بین دو کشور را مشخص می‌کنند و تصاویر نشان می‌دهند که ماموران مرزبانی روسیه در تاریکی این علایم مرزی را بر می‌دارند.

او می‌گوید: «ما وسایل هوایی به کار می‌بریم - پهپاد، هلیکوپتر، و هواپیما که همگی از سیگنال جی‌پی‌اس استفاده می‌کنند - ولی دائما پارازیت‌های جی‌پی‌اس در جریان است. بنابراین روسیه تاثیر زیادی بر نحوه انجام وظایف ما دارد.»

بعدا من در طرف استونی، در امتداد پل پوشیده از برف که به سمت طرف روسیه می رفت قدم زدم و به نگهبان مرزی روسی نگاه کردم و او هم به من نگاه ‌کرد. ما فقط چند متر با هم فاصله داشتیم.

سال گذشته، استونی این پل را به موانع هرمی شکل ضد تانک ساخته شده از بتن مسلح، موسوم به دندان‌های اژدها، تجهیز کرد.

من از کسی نشنیده‌ام که بگوید روسیه قرار است شمار زیادی تانک به این طرف بفرستد. به چنین اقدامی نیازی نیست، زیرا اعزام حتی تعداد معدودی از سربازان نیروی زمینی می‌تواند باعث بی‌ثباتی بزرگی در این منطقه شود.

زبان مادری حدود ۹۶ درصد از مردم ناروا روسی است و بسیاری از آنها تابعیت دوگانه دارند.

استونی نگران است که ولادیمیر پوتین در صورت یافتن اطمینان به نفس لازم، ممکن است از وجود یک جامعه بزرگ قومی روس در ناروا و اطراف آن به عنوان بهانه‌ای برای حمله به استونی استفاده کند. این موضوع یک دستاویز قدیمی است که او قبلا در گرجستان و اوکراین از آن استفاده کرده است.

استونی در کنار لیتوانی و لهستان، در نشانه‌ای چشمگیر از نگرانی‌های روزافزون، این هفته به طور مشترک اعلام کردند که از پارلمان‌های مربوطه خود می‌خواهند خروج از معاهده بین‌المللی مین‌های ضد نفر را تصویب کنند که استفاده از این مین‌ها را ممنوع می‌کند و این معاهده توسط ۱۶۰ کشور در سراسر جهان امضا شده است.

آنها گفتند که این مصوبه به آنها امکان «انعطاف پذیری بیشتری» در دفاع از مرزهایشان می‌دهد. لیتوانی پیشتر از کنوانسیون بین‌المللی منع کاربرد بمب‌های خوشه‌ای خارج شد.

آیا خطر برای کشورهای غیر عضو ناتو بیشتر است؟

کامیل گراند، دستیار سابق دبیرکل ناتو در امور سرمایه‌گذاری دفاعی، فکر می‌کند که پوتین پس از اوکراین، به دلیل احتمال کمتر رویارویی با واکنش بین‌المللی، به جای تحریک یک کشور ناتو، به احتمال زیاد یک کشور غیر عضو ناتو (مانند مولداوی) را هدف قرار خواهد داد.

به گفته آقای گراند، استونی و دیگر کشورهای بالتیک به طور سنتی آسیب پذیرتر از بقیه کشورهای ناتو بوده‌اند، زیرا از نظر جغرافیایی از اعضای این ائتلاف در اروپای غربی دور هستنند. اما از زمانی که سوئد و فنلاند پس از تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین به ناتو پیوستند، مساله دوری جغرافیایی تا حد زیادی حل شده است.

او خاطرنشان می‌کند: «حالا دریای بالتیک به دریای ناتو تبدیل شده است.»

دکتر ماریون مِسمر، پژوهشگر ارشد بخش برنامه امنیت بین‌الملل در چتم هاوس، معتقد است محرک احتمالی برای جنگ با روسیه، بیشتر اشتباه محاسباتی خواهد بود تا یک طراحی مشخص.

در صورت توافق صلح در اوکراین، دکتر مسمر پیش بینی می‌کند که «روسیه احتمالا به کارزارهای پخش اطلاعات نادرست و جنگ سایبری در اروپا و همچنین خرابکاری و جاسوسی در دریای بالتیک ادامه خواهد داد. من فکر می‌کنم که آنها احتمالا به انواع فعالیت‌های بی‌ثبات کننده ادامه می‌دهند، حتی اگر ما شاهد صلح قطعی در اوکراین باشیم.»

دکتر مسمر ادامه می‌دهد: «یکی از خطراتی که من می‌بینم این است که اساسا ممکن است تصادفی در دریای بالتیک روی دهد که کاملا سهوی است، اما اساسا نتیجه اقدامات یا فعالیت روسیه در منطقه خاکستری یا حاشیه امن از نظر روسیه است که فکر می‌کرده در آن کنترل موقعیت را در دست دارد اما یکدفعه معلوم می‌شود که ندارد. سپس این به رویارویی بین یک کشور عضو ناتو و روسیه منجر می‌شود که سرانجام می‌تواند به یک چیز دیگر تبدیل شود.»

اما آقای گراند مایل است خطر حمله عمدی پوتین به بالتیک را کاملا کمرنگ جلوه ندهد.

ناتو چه اندازه متحد است؟

احتمالا در ابتدا رئیس‌جمهور روسیه به این فکر می‌کند که متحدان ناتو چقدر احتمال دارد که تلافی کنند.

آیا ایالات متحده، یا حتی فرانسه، ایتالیا یا بریتانیا، خطر جنگ با قدرت هسته‌ای روسیه را بر سر ناروا، یعنی بخش کوچکی از استونی کوچک در حاشیه شرقی ناتو خواهند پذیرفت؟

و فرض کنید ما شاهد تکرار آن چیزی باشیم در دونباس در شرق اوکراین در سال ۲۰۱۴ روی داد که شبه‌نظامیان روسی درگیر جنگ بودند اما نه به عنوان سربازان روسی. این کار به پوتین امکان انکار قابل قبول مداخله را می‌دهد اما آیا در آن شرایط، ناتو برای کمک به استونی وارد عمل می‌شود؟

اگر چنین نباشد، ممکن است مزایای این اقدام برای پوتین وسوسه انگیز باشد زیرا اصل وحدت ناتو به عنوان اتحاد نظامی غرب که او از آن متنفر است، تضعیف خواهد شد.

او همچنین در صدد برخواهد آمد تا منطقه گسترده‌تر بالتیک را احتمالا از نظر اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بی‌ثبات ‌کند، زیرا تهاجم روسیه - هر چند محدود - احتمالا سرمایه‌گذاران خارجی را که این منطقه را منطقه‌ای با ثبات می‌دانند، از سرمایه‌گذاری منصرف می‌کند.

نگرانی دیگری که در استونی مورد بحث قرار گرفته این است که دونالد ترامپ ممکن است در نهایت تعداد نیروها و امکانات نظامی آمریکا را که مدت‌هاست در اروپا مستقر بوده‌اند از این قاره خارج کند یا به طور قابل توجهی کاهش دهد.

در تالین، پایتخت استونی، وزرای دولت با اظهارات دونالد ترامپ موافق هستند که اروپا باید مسئولیت بیشتری در قبال امنیت خود بپذیرد.

هانو پوکور، وزیر دفاع استونی، که در تالین، پایتخت با وی ملاقات کردم، برخوردی شجاعانه با مسائل از خود نشان داد: «در مورد حضور (ایالات متحده)، ما نمی‌دانیم تصمیم دولت آمریکا چیست. آنها به صراحت گفته‌اند که بیشتر بر حوزه اقیانوس آرام تمرکز خواهند کرد و به وضوح گفته‌اند که اروپا باید مسئولیت بیشتری در قبال امنیت اروپا بپذیرد. ما در این مورد با آنها موافق هستیم.»

او می‌افزاید: «ما باید به خودمان ایمان داشته باشیم و به متحدانمان، از جمله آمریکایی‌ها، اعتماد کنیم... من کاملا مطمئن هستم که حمله حتی به بخشی از استونی، حمله علیه (همه اعضای) ناتو تلقی خواهد شد.»

پوکور می‌افزاید: «و این سوال برای همه متحدان، برای همه ۳۲ عضو ناتو مطرح است که ما با هم هستیم یا نه؟»

ایمن از پوتین؟

این حس جدید و آزاردهنده ناامنی، یا حداقل غیرقابل پیش‌بینی بودن وضعیت، در بالتیک و لهستان – جایی که ناتو آن را «جناح شرقی» نزدیک به روسیه می‌نامد – در نوع قوانینی که در سراسر منطقه مورد بحث قرار می‌گیرند، مشهود است.

لهستان اخیرا اعلام کرد که هر مرد بالغ در این کشور باید آمادگی جنگی داشته باشد و یک طرح آموزش نظامی جدید تا پایان سال اجرا خواهد شد. دونالد توسک، نخست وزیر، نیز نسبت به پیشنهاد فرانسه در مورد گسترش چتر هسته‌ای آن کشور به متحدان اروپایی در صورت خروج سپر هسته‌ای آمریکا، ابراز تمایل کرده است.

رای‌دهندگانی که در کشورهای حوزه بالتیک زندگی می‌کنند نیازی به متقاعد شدن در این زمینه ندارند که بخش بیشتری از بودجه دولتی به دفاع اختصاص یابد. به عنوان مثال، استونی قانون جدیدی را به مجلس فرستاده که شامل الزام به ایجاد پناهگاه‌های امن و مقاوم در برابر بمباران در همه بلوک‌های اداری و آپارتمانی جدید با اندازه معین است.

تالین همچنین به تازگی اعلام کرده است که از سال آینده پنج درصد از تولید ناخالص داخلی را برای امور دفاعی هزینه خواهد کرد. هدف لیتوانی پنج تا شش درصد است.

لهستان به زودی ۴/۷ درصد از تولید ناخالص داخلی را برای امور دفاعی هزینه می‌کند و امیدوار است بزرگترین ارتش در اروپا را بسازد و از بریتانیا و فرانسه در این زمینه پیشی بگیرد.

(برای مقایسه این تصمیم در نظر بگیریم که ایالات متحده تقریباً ۳/۷ درصد از تولید ناخالص داخلی را برای دفاع هزینه می‌کند. بریتانیا ۲/۳ درصد را هزینه می‌کند و قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ آن را به ۲/۶ درصد برساند.)

این تصمیم‌ها در کشورهای نزدیک به روسیه ممکن است همراه با امیدی باشد که هنوز از دست نداده‌‌اند، یعنی امید به ادامه حضور ترامپ و تضمین‌های امنیتی او. او در این ماه موضع قبلی خود را تکرار کرد که «اگر [کشورهای ناتو] پول بیشتری نپردازند، من از آنها دفاع نمی‌کنم. نه، از آنها دفاع نمی‌کنم.»

متیو ویتاکر، نامزد ترامپ به عنوان سفیر ایالات متحده در ناتو، در مورد اینکه دولت ترامپ چه هزینه سالانه‌ای را «کافی» در نظر گرفته است، «حداقل سطح هزینه‌های دفاعی را پنج درصد تولید ناخالص داخلی» اعلام کرد و گفت «در چنین صورتی، ناتو موفق‌ترین اتحاد نظامی در تاریخ خواهد بود.»

طرح جایگزین استونی

با توجه به پیام‌های متفاوتِ واشنگتن، استونی به طور فزاینده‌ای به متحدان اروپایی خود برای حمایت قابل اعتماد چشم دوخته است. بریتانیا در اینجا نقش مهمی ایفا می کند. با نیرویی متشکل از ۹۰۰ نفر مستقر در استونی که در حال حاضر محل بزرگترین حضور نظامی دایمی بریتانیا در خارج از این کشور است. بریتانیا متعهد شده است که حضور خود را تقویت کند.

در پایگاه نیروهای بریتانیایی در تاپا، آشیانه‌های عظیمی را دیدم که با وسایل نقلیه زرهی حفاظت می‌شدند.

سرگرد الکس هامفریس، یکی از فرماندهان اسکادران در استونی برای دوره چرخشی شش ماهه، توضیح می‌دهد: «تانک‌های چلنجر را که تانک اصلی نبرد هستند در حالی که به سمت انتهای آشیانه می‌رویم، خواهید دید.»

او ادامه می‌دهد: «[آنها] بخش بسیار مهمی از توانایی نظامی ما هستند. این یک فرصت واقعا عالی برای نیروهای بریتانیایی است.»

او در پاسخ به این سوال که آیا استونی با درخواست حضور نظامی بیشتری به بریتانیا مراجعه کرده است زیرا احساس آسیب پذیری بیشتری می‌کند، به من گفت: «فکر می‌کنم ناتو در کل احساس آسیب‌پذیری می‌کند. این یک پیمان واقعا مهم برای دفاع جمعی ما در شرق است. در بالتیک و در اروپای شرقی همه وجود یک تهدید برجسته و واضح را احساس می‌کنند که از سوی فدراسیون روسیه می‌آید.»

او می‌افزاید: «ما نمی‌خواهیم که این تهدید به جنگ منجر شود، اما اگر به جنگ برسد، ما کاملا یکپارچه هستیم؛ کاملا آماده‌ایم تا برای محافظت از استونی، واکنشی مرگ‌باری علیه فدراسیون روسیه داشته باشیم.»

با این حال، در نهایت تصمیم‌گیری درباره شرایطی که در آن نیروهای دوجانبه بریتانیا یا نیروهای ناتو وارد اقدام نظامی شوند، بستگی به تصمیمات سیاسی در همان لحظه خواهد داشت.

بنابراین استونی هیچ چیز را قطعی نمی‌انگارد. به همین خاطر است که در حال آزمایش پناهگاه‌های نظامی تازه‌ساخته‌شده‌اش در مرز با روسیه است و در فناوری پهپاد سرمایه‌گذاری می‌کند. هرچند نیروهای مسلح استونی به‌تنهایی برای دفع حمله روسیه به اندازه کافی قدرتمند نیستند، اما این کشور از درس‌هایی که در جنگ اوکراین گرفته شده، بهره می‌برد – جنگی که استونی امیدوار است هرگز سرنوشت مشابه آن را تجربه نکند.