زیر سایه روسیه؛ کشورهای بالتیک چشم‌انتظار ‌راه‌آهن راهبردی جدید اروپا

سه کشور حوزه بالتیک سال‌ها پیش پیشنهاد ساخت یک راه‌آهن پرسرعت به طول ۸۷۰ کیلومتر را دادند که از استونی، لتونی و لیتوانی عبور می‌کند.

راه‌آهن بالتیک (ریل بالتیکا) در ابتدا به عنوان یک پروژه عظیم مطرح شد، اما پس از تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین، به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است زیرا کشورهای بالتیک اکنون بیش از پیش همسایه خود را تهدیدی جدی برای موجودیت خود می‌بینند.

در حال حاضر، هیچ مسیر ارتباطی مستقیمی که از کشورهای بالتیک گذشته و به لهستان برسد، وجود ندارد.

ریل بالتیکا این کار را انجام خواهد داد. این پروژه علاوه بر کاهش زمان سفر، منافع اقتصادی و زیست‌محیطی نیز به همراه خواهد داشت. اما هزینه‌های این طرح بلندپروازانه روز به روز در حال افزایش است.

از سوی دیگر، کشورهای بالتیک و متحدان آنها در ناتو نیازمند راه‌اندازی هرچه سریع‌تر این راه‌آهن هستند.

ولادیمیر سوِت، وزیر زیرساخت استونی، با اشاره به جنگ روسیه در اوکراین، این مسیر ارتباطی ریلی را برای منطقه حیاتی می‌داند.

سوِت می‌گوید: «تاریخ در حال تکرار است. رژیم متجاوز پوتین می‌کوشد پروژه امپراتوری خود را در سرزمین‌های بلوک سابق شوروی احیا کند.»

خاطرات دهه‌ها اشغال توسط شوروی هنوز در ذهن مردم کشورهای بالتیک زنده است. در آن دوران، مسکو صدها هزار نفر از ساکنان این منطقه را به سیبری تبعید کرد.

استونی و لتونی دارای مرز مشترک زمینی با روسیه هستند. لیتوانی نیز در همسایگی منطقه کالینینگراد روسیه قرار دارد؛ منطقه‌ای که با لهستان و بلاروس، متحد نزدیک مسکو، نیز هم‌مرز است.

هم‌ اکنون نزدیک به ۱۰ هزار سرباز ناتو در کنار نیروهای بومی در کشورهای بالتیک مستقر هستند. در صورت وقوع بدترین سناریو، این تعداد می‌تواند تا ۲۰۰ هزار نفر افزایش یابد.

فرمانده پیتر نیلسن از واحد یکپارچه‌سازی نیروهای ناتو می‌گوید: «ریل بالتیکا موجب افزایش قدرت جابه‌جایی نظامی شده و امکان حرکت مستقیم قطارها از هلند به تالین را فراهم می‌کند.»

وزیر زیرساخت استونی این راه‌آهن را «پیوندی ناگسستنی با شبکه‌های ارتباطی اروپا» توصیف می‌کند.

در فاصله‌ای نه چندان دور از تالین، پایتخت استونی و در انتهای این راه‌آهن، ده‌ها کارگر مشغول جوشکاری و ساخت‌وساز در پایانه مسافری جدید اولمیسته هستند.

آنوار سالومتس، مدیر ارشد اجرایی ریل بالتیکا استونی، در حالی که با احتیاط از روی سکوهای نیمه‌ساخته عبور می‌کند، می‌گوید: «این نقطه، شمالی‌ترین بخش شبکه خواهد بود. نقطه شروع ۲۱۵ کیلومتر راه‌آهن در استونی و در مجموع ۸۷۰ کیلومتر در سه کشور بالتیک.»

تاکنون، کشورهای بالتیک از عرض ریلی (فاصله بین دو ریل) روسی استفاده می‌کردند، چرا که ساختار شبکه ریلی آن‌ها به دوران شوروی برمی‌گردد.

مسافران مجبورند در مرز لهستان از قطار پیاده شده و سوار قطارهایی با سیستم اروپایی شوند.

شبکه جدید با بهره‌گیری از عرض ریلی استاندارد اروپایی، امکان اتصال یکپارچه به تمام خطوط آهن اتحادیه اروپا را فراهم می‌کند.

سالومتس می‌افزاید: «سرعت قطارها در این مسیر به ۲۵۰ کیلومتر در ساعت خواهد رسید، در مقایسه با سرعت فعلی که ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر در ساعت است.»

با این تغییرات، مدت زمان سفر از تالین به ویلنیوس، پایتخت لیتوانی، به طور چشمگیری کاهش می‌یابد. مدت زمان طی این مسیر که در حال حاضر دست‌کم ۱۲ ساعت طول می‌کشد، به کمتر از ۴ ساعت خواهد رسید.

سالومتس که مزایای اقتصادی بزرگی را برای این پروژه پیش‌بینی می‌کند، می‌گوید: «این طرح یک تحول اساسی ایجاد خواهد کرد و تأثیرات زیست‌محیطی را در تمام بخش‌های ترابری ما به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.»

بر اساس آخرین تحلیل‌های انجام شده برای کنسرسیوم ریل بالتیکا، این پروژه می‌تواند رونق اقتصادی به ارزش ۶.۶ میلیارد یورو برای منطقه به ارمغان آورد.

آدام کوهن، پژوهشگر دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، می‌گوید: «اکثر قریب به اتفاق پژوهش‌های انجام شده در مورد سیستم‌های ریلی پرسرعت موجود، حاکی از تأثیرات مثبت اقتصادی این پروژه‌ها است.»

اما دستیابی به این منافع یک شبه نخواهد بود و نگرانی‌ها درباره افزایش هزینه‌های پروژه رو به فزونی است. برآورد هزینه‌ها از سوی مجریان طرح از سال ۲۰۱۷ تاکنون چهار برابر شده و اکنون به ۲۴ میلیارد یورو رسیده است.

تا به امروز، اتحادیه اروپا ۸۵ درصد از هزینه‌های این پروژه را تأمین کرده است و به تازگی اعلام کرده ۱.۱ میلیارد یوروی دیگر نیز به این طرح اختصاص خواهد داد.

استونی و لتونی به دلیل اولویت دادن به ساخت پایانه‌های راه‌آهن پیش از ساخت خط اصلی، مورد انتقاد قرار گرفته‌اند.

امیلین دنگ، مهندس فرانسوی و ناظر پروژه از شرکت آر‌بی ریل، بحران‌های اخیر جهانی را عامل اصلی افزایش چشمگیر هزینه‌ها می‌داند. او می‌گوید: «در برآوردهای اولیه ما تأثیرات همه‌گیری کووید و تورم بالا لحاظ نشده بود. و بحران اوکراین نیز باعث افزایش شدید قیمت مواد اولیه شده است.»

دنگ در حین بازدید از پایانه جدید و بزرگ ریگا، پایتخت لتونی، به چالش‌های فرهنگی نیز اشاره می‌کند.

او می‌گوید: «در فرانسه، به اشتباه تصور می‌شود که کشورهای بالتیک یک واحد یکپارچه هستند. اما در واقعیت، آن‌ها سه کشور مستقل با قوانین و مقررات متفاوت هستند.»

کشورهای بالتیک تصمیم گرفته‌اند این پروژه را در دو مرحله اجرا کنند. مرحله اول با هزینه‌ای بالغ بر ۱۵ میلیارد یورو، شامل احداث یک خط آهن به جای دو خط آهن تا سال ۲۰۳۰ خواهد بود و بر ساخت مهم‌ترین ایستگاه‌های قطار تمرکز خواهد داشت.

احداث خط دوم و ایستگاه‌های تکمیلی در مرحله دوم پروژه انجام خواهد شد که هنوز زمان دقیقی برای تکمیل این مرحله مشخص نشده است.

افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها، این کشورها را مجبور کرده تا در برخی از اهداف بلندپروازانه خود تجدیدنظر کنند.

آندریس کولبرگس، رئیس کمیته پارلمانی لتونی که مسئول بررسی این پروژه است، می‌گوید: «برای مثال، می‌توانیم دامنه مرحله اول را محدودتر کنیم، از جمله اینکه اتصال فرودگاه ریگا را به مراحل بعدی موکول کنیم.»

با توجه به اینکه هنوز میلیاردها یورو از بودجه مورد نیاز برای مرحله اول تأمین نشده است، چنین اقداماتی احتمالاً ضروری خواهد بود.

یانار هولم، بازرس ملی استونی، معتقد است که احتمال تأخیر چند ساله دیگر وجود دارد: «باید همین حالا منابع مالی مورد نیاز برای ساخت این راه‌آهن را تأمین کنیم، در غیر این صورت هزینه‌ها باز هم افزایش خواهد یافت.»

ولادیمیر سوت، وزیر زیرساخت استونی، با قاطعیت می‌گوید: «ما تمام تلاش خود را برای کاهش هزینه‌ها به کار گرفته‌ایم. فرآیند تدارکات عمومی را بهینه‌سازی کرده‌ایم و در صورت نیاز، وام خواهیم گرفت.»

او می‌افزاید: «اگر خواهان حفظ فرهنگ و تضمین آزادی خود هستیم، چاره‌ای جز پیوستن به اتحادیه اروپایی قوی و ناتو و همچنین جامعه بین‌المللی که پایبند به قوانین بین‌المللی است، نداریم.»

برای سه کشور بالتیک که پس از رهایی از اتحاد جماهیر شوروی به اتحادیه اروپا و ناتو پیوستند، ریل بالتیکا می‌تواند نقش یک شریان حیاتی را ایفا کند - البته به شرطی که بتواند مسیر خود را حفظ کرده و به سرانجام برسد.