چرا تنش میان دولت و کلیسای ارمنستان بالا گرفته است؟

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، چند روز پیش همراه با چند عضو کابینه‌اش در مراسم نیایش صومعه هووهاناوانک واقع در غرب استان آراگاتسوتن شرکت کرد.

این مراسم را کشیشی برگزار کرد که اخیرا به دلیل اعتراض‌های علنی به روحانیون ارشد، از سوی کلیسای حواری ارمنی خلع لباس شده است. در این رویداد که گفته می‌شود هزاران نفر از هواداران نخست‌وزیر در آن حضور داشتند، شمار زیادی نیروی پلیس نیز مستقر بودند.

روابط دولت ارمنستان و رهبری کلیسا به دلیل اتهاماتی مبنی بر نقش داشتن کلیسا در تظاهرات ضد دولتی تیره شده است. در اواسط اکتبر، دو روحانی ارشد اسقف‌نشین آراگاتسوتن به دنبال شکایت آرام (استپان) آساطریان، کشیش معزول صومعه هووهاناوانک، بازداشت شدند.

کلیسا اندکی بعد آساطریان را خلع لباس کرد، اما او از ترک صومعه سر باز زد و گفت که با وجود دستور کلیسا، به انجام مراسم مذهبی ادامه خواهد داد.

پاشینیان در این مراسم گفت که گردهمایی در هووهاناوانک «نماد آغاز مرحله عملی فرایند آزادسازی مرکز اصلی کلیسای ارمنی» از رهبری جاثلیق گارگین دوم است، اما توضیح نداد که این اظهارات دقیقا به چه اقداماتی منتهی خواهد شد.

نخست‌وزیر ارمنستان چندی پیش اعلام کرده بود قصد دارد در مقر کلیسای ارمنی در اچمیادزین یک گردهمایی معنوی برگزار کند، اما این برنامه تاکنون برگزار نشده است.

پاشینیان همچنین گفته است که روز دوم نوامبر بار دیگر در مراسم نیایش در هووهاناوانک حضور خواهد یافت.

از سوی دیگر صبح روز ۲۶ اکتبر، تمام روحانیون اسقف‌نشین آراگاتسوتن از سوی کمیته تحقیقاتی احضار شدند، اما آن‌ها از حضور در این کمیته امتناع کردند و دلیل آن را وظایف مذهبی روز یکشنبه و نداشتن وکیل اعلام کردند.

آرا زهرابیان، وکیل، گفت دو نفر از روحانیون برای مدتی کوتاه بازداشت و پس از تعهد به عدم شرکت در مراسم هووهاناوانک آزاد شدند.

در اقدامی که به نظر می‌رسد گامی دیگر علیه کلیسای ارمنی باشد، پارلمان ارمنستان روز ۲۴ اکتبر اصلاحاتی را در قانون رسانه‌های دیداری شنیداری تصویب کرد که بر اساس آن شبکه تلویزیونی شوغاکات وابسته به کلیسا، جایگاه خود را به عنوان «رسانه عمومی» از دست داد. این جایگاه به شبکه امکان می‌داد در مجموعه پخش دیجیتال ملی، فرکانس ثابتی داشته باشد و در سراسر کشور برای بینندگان قابل دسترسی باشد. این شبکه تلویزیونی برنامه‌های فرهنگی، مذهبی و آموزشی پخش می‌کند.

پاشینیان متهم به تلاش برای ایجاد شکاف در کلیسای ارمنی

شورای عالی اچمیادزین، بالاترین نهاد اجرایی کلیسای ارمنی، مراسم هووهاناوانک را محکوم کرد و گفت که اقدامات کشیش معزول «مانع فعالیت روحانیون و موجب بی‌حرمتی به مکان مقدس شده است». شورا این مراسم را «ابتکاری زیان‌بار از نظر معنوی» توصیف کرد که «به نام آیین مذهبی و با حمایت نخست‌وزیر برگزار شده» و آن را «تلاش دیگری از سوی رهبری سیاسی حاکم برای ایجاد تفرقه در کلیسا» دانست.

روز ۲۷ اکتبر، جاثلیق آرام اول، رهبر کلیسای ارمنی کیلیکیه در لبنان، نسبت به «تلاش‌های جدی برای ایجاد شکاف میان ملت ارمنستان، میهن و کلیسایشان» هشدار داد. او گفت نشانه‌های این تفرقه هم‌اکنون در ارمنستان و جوامع مهاجر خارج از کشور آشکار است و از ارمنی‌ها خواست هوشیار بمانند، ارزش‌ها، سنت‌ها و ایمان خود را حفظ کنند و در برابر تلاش‌های آشکار و پنهان برای ایجاد تفرقه مقاومت کنند.

ادوارد شارمازانوف، سخنگوی حزب مخالف جمهوری‌خواه ارمنستان، به خبرنگاران گفت که پاشینیان در تلاش است تا یک مرجع مذهبی موازی ایجاد کند که در برابر جاثلیق رسمی قرار گیرد و در خدمت «اهداف سیاست خارجی» او باشد.

او افزود: «پاشینیان حتی اعلام کرده که می‌خواهد کلیساها را زیر کنترل دولت ببرد. تردیدی نیست که او در مسیر ایجاد یک جاثلیق موازی گام برمی‌دارد که نتیجه آن شکاف در کلیسای ارمنستان خواهد بود.»

هراپاراک، روزنامه مخالف دولت، نیز دیدگاه مشابهی را مطرح کرد و نوشت مقام‌های دولت قصد دارند کلیسایی جایگزین تشکیل دهند که هسته اصلی آن را کشیشان معزول، از جمله پدر آرام، کشیش معزول هووهاناوانک، تشکیل خواهند داد.

آرمنیا سنسیشن رکونکیستا، کانال تلگرامی مخالف دولت، نیز نوشت سناریوی مشابهی در اوکراین اجرا شد و در نتیجه آن کشور جایگاه خود را به عنوان کانون واحد مسیحیت ارتدوکس از دست داد.

به گفته این کانال مقام‌های ارمنستان در مرحله نخست، نقش کلیسا را به عنوان نگهبان هویت ارمنی تضعیف کردند، تفرقه داخلی ایجاد کردند و طرحی برای تصرف کلیساها تهیه کردند تا آنها را به سازمانی جایگزین واگذار کنند.

این کانال نوشته است که در مرحله دوم کلیسای جدیدی را ثبت خواهند کرد که شامل کشیش‌های معترض و خلع‌لباس‌شده است، و در مرحله نهایی با استفاده از تبلیغات و فشار اجتماعی مردم را به پیوستن به کلیسای جدید تشویق می‌کنند، در حالی که هم‌زمان با بازداشت‌ها، انتشار اطلاعات نادرست و تصرف کلیساها به فشار بر کلیسای رسمی ادامه می‌دهند.

رسانه‌های مخالف دولت همچنین به تمجیدهای علنی آرام آساطریان از رمضان قدیروف، رهبر چچن، اشاره کردند. آساطریان در سال ۲۰۲۰ گفته بود که ارمنستان باید رهبری قدرتمند مانند قدیروف داشته باشد، و در ۲۳ اکتبر نیز دوباره بر این دیدگاه تاکید کرد و قدیروف را «الگوی رهبری برای ارمنستان» خواند.

این اظهارات با تمسخر نمایندگان مخالف و منتقدان دولت روبه‌رو شد. آن‌ها گفتند پاشینیان در تلاش برای برکناری جاثلیق گارگین دوم، به کسی تکیه کرده که ستایشگر یکی از متحدان نزدیک ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه است، در حالی که خود پاشینیان همواره رقبای سیاسی‌اش را به وابستگی به روسیه متهم می‌کند.