ژیزل پلیکو در دادگاه با یکی از متجاوزانش رو‌به‌رو می‌شود؛ فرانسه چه تغییری کرده است؟

ژیزل پلیکو، زنی که قربانی تجاوز گروهی در فرانسه شده، امروز دوشنبه،۶ اکتبر برای رویارویی با یکی از متجاوزانش به دادگاه بازمی‌گردد، تنها مردی که علیه حکم صادرشده در دادگاه سال گذشته درخواست تجدیدنظر کرده است. در آن دادگاه، در مجموع پنجاه‌ویک نفر به جرم تجاوز به او، در حالی که شوهرش او را در خانه خانوادگی‌شان با مواد مخدر بی‌هوش کرده بود، محکوم شدند.

در آن زمان، موضع‌گیری عمومی و مقاوم خانم پلیکو لحظه‌ای بالقوه تاثیرگذار در مبارزه با خشونت جنسی تلقی شد. اما در فرانسه، به‌نظر می‌رسد که آن خوش‌بینی رو به افول گذاشته است.

مردی که بیرون یک کلیسای قرون وسطایی در مازان، شهر زیبایی که زمانی ژیزل و دومینیک پلیکو در آن زندگی می‌کردند، ایستاده بود، چنین فریاد زد: «اگر همین الان اینجا را ترک نکنی، سرت را خرد می‌کنم.»

او درست همان موقع حرف‌های من را که از یک زن سالمند درباره تأثیر پرونده پلیکو بر فرانسه می‌پرسیدم، شنیده بود و در حالی که تهدید می‌کرد دوربین ما را هم نابود می‌کند، توضیح داد مردم شهر از اینکه به یکی از بدنام‌ترین دادگاه‌های تجاوز جنسی جهان ربط داده می‌شوند، خسته شده‌اند.

چند روز پیش‌تر، شهردار مازان در بیانیه‌ای نسخه‌ای نرم‌تر از همان دیدگاه را ابراز کرده و گفته بود که رنج چندین‌ساله ژیزل پلیکو «موضوعی خصوصی... و بی‌ارتباط با ما» است.

می‌توان تمایل لوئی بونه، شهردار این شهر، برای حفظ اعتبار و صنعت گردشگری مازان را درک کرد. اما شایان ذکر است که یک سال پیش، همین شهردار در مصاحبه‌ای با من که در تیتر خبرهای سراسر فرانسه قرار گرفت، دو بار گفت که می‌خواهد «اهمیت» ماجرای پلیکو را «کم‌رنگ جلوه دهد»، چون «کسی کشته نشده» و هیچ کودکی هم درگیر نبوده است.

همچنین شایان ذکر است که تقریباً همه زنانی که هفته گذشته در مازان با آن‌ها صحبت کردیم، برخلاف شهردار، تمایلی نداشتند که پرونده پلیکو را چیزی ببینند که باید «از آن عبور کرد».

در طاقچه‌ای سایه‌دار نزدیک کلیسا، کارمند دولتی ۳۳ ساله‌ای به نام اورلی با لحنی آشکارا تلخ سخن گفت.

او گفت: «هیچ‌کس دیگر درباره‌اش حرف نمی‌زند، حتی این‌جا در مازان. انگار اصلاً اتفاقی نیفتاده است. من کسی را می‌شناسم که همین حالا هم درگیر خشونت خانگی است. اما زنان پنهانش می‌کنند. آن‌ها از مردهایی که این کارها را می‌کنند می‌ترسند.»

او افزود «مطمئن» است هنوز برخی از متجاوزان ژیزل پلیکو شناسایی نشده‌اند و در همان حوالی زندگی می‌کنند.

در نزدیکی، و در حال گذر از کنار دو گربه که زیر آفتاب لم داده بودند، اورور بارالیه، ۶۸ ساله، نیز مایل به صحبت بود، اما دیدگاهی متفاوت نسبت به پرونده پلیکو داشت.

او گفت: «دنیا دارد تغییر می‌کند. فرانسه دارد تغییر می‌کند.» و در پاسخ به این‌که «با کمک خانم پلیکو؟»، با تأکید پاسخ داد: «بله. این پرونده کمک کرده که زنان آزادانه صحبت کنند.»

در سراسر فرانسه، تردیدی نیست که پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای که از ایستادگی ژیزل پلیکو با پیام جهانی‌اش «شرم باید جای خود را عوض کند»؛ از قربانی به متجاوز، شکل گرفت، به کارزار مقابله با خشونت جنسی که پیش‌تر با انرژی جنبش «می‌تو» جان گرفته بود، شتاب بیشتری بخشیده است.

آلیسا اهراباره، که هماهنگ‌کننده شبکه‌ای متشکل از ۵۰ سازمان فمینیستی در فرانسه است، می‌گوید: «من فکر می‌کنم تغییر رفتار چیزی است که نسل‌ها زمان می‌برد. (اما) پرونده پلیکو یک بسیج گسترده و تاریخی راعلیه خشونت جنسی و علیه مصونیت از مجازات در پی داشت».

او افزود: «ما بر آموزش متخصصان، حمایت از قربانیان و تحقیقات متمرکز هستیم.»

سلین پیک، سخنگوی سازمان مردم‌نهاد «جرأت فمینیست بودن» با این نظر موافق است: «بله، فرانسه تغییر کرده است. تعداد شکایات مربوط به تجاوز سه برابر شده است که نشان می‌دهد قربانیان - زنان و دختران - حرف خود را می‌زنند و خواهان عدالت هستند.»

و با این حال، آن انرژی و خوش‌بینی که دسامبر گذشته، وقتی خانم پلیکو از دادگاه آوینیون بیرون آمد و در میان جمعی از حامیانش ظاهر شد، وجود داشت، هنوز به تغییرات عمده‌ای در نحوه برخورد دولت فرانسه با مسئله خشونت جنسی منجر نشده است.

در واقع، تقریبا اجماعی میان فعالان و کارشناسان وجود دارد که وضعیت، برعکس، رو به وخامت گذاشته است.

سلین پیک می‌گوید: «متاسفانه دولت هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد» و به آمارهایی اشاره می‌کند که نشان می‌دهند نرخ محکومیت با وجود افزایش شدید گزارش موارد تجاوز، تغییری نکرده است.

آلیسا اهراباره افزود: «چشم‌انداز تیره است. واکنش منفی وجود دارد. ایده‌های فرهنگ تجاوز با قدرت بازمی‌گردند. ما این را در رشد جنبش مردسالارانه می‌بینیم، به‌ویژه در میان پسرها و نوجوانان.»

او همچنین به افزایش پورنوگرافی مبتنی بر جعل عمیق (دیپ‌فیک) اشاره کرد.

در میانه بحران اقتصادی و سیاسی در فرانسه با بدهی عمومی در حال افزایش و پنج نخست‌وزیر در دو سال گذشته، دولت مکرون از کارنامه‌اش به‌شدت دفاع کرده و گفته که «تغییرات قاطعانه‌ای» اعمال کرده، از جمله سه برابر کردن بودجه در این حوزه طی پنج سال گذشته، افزایشی که آن را «بی‌سابقه» خوانده است.

با این حال، گزارشی تند از سوی سنای فرانسه در تابستان امسال نتیجه‌گیری کرد که دولت در برخورد با تجاوز و سایر اشکال خشونت جنسی، «فاقد قطب‌نمای راهبردی» است. شورای اروپا نیز اخیرا از تلاش‌های فرانسه برای حمایت از زنان انتقاد کرده است.

منبع مطلعی به ما گفت حتی داده‌های مربوط به تعداد تجاوزهای گزارش‌شده در فرانسه نیز به‌دلیل بوروکراسی بیش از حد پیچیده، غیرقابل اتکاست.

گاه‌به‌گاه، خبری تازه روزنه‌ای کوچک از امید به همراه دارد.

در دیژون، مردی ۶۰ ساله که متهم شده همسرش را برای تجاوز دیگران به او، با دارو بی‌هوش کرده، در ماه اوت بازداشت شد. این بازداشت پس ازصورت گرفت که یکی از مردان دعوت‌شده به تجاوز، پس از تردید نسبت به «رضایت» زن، با پلیس تماس گرفت.

وکیل این زن، ماری کریستین کلپینگ، به ما گفت که «مطمئن» است آگاهی از پرونده پلیکو و ترس از درگیر شدن در ماجرایی مشابه، دلیل آن تماس بوده است.

در ماه مه، ژرار دوپاردیو، ستاره سینمای فرانسه به آزار جنسی دو زن محکوم شد. اتفاقی که بسیاری از وکلا و فعالان آن را ضربه‌ای مهم به فرهنگی می‌دانند که تصور می‌شود مردان قدرتمند را در سوءاستفاده از زنان، مصون نگه می‌دارد.

الودی توایون-ایبون، وکیل به بی‌بی‌سی گفت: «ممکن است معنایی داشته باشد، چون او خیلی حمایت شده بود، [حتی] توسط ماکرون»، که در مقطعی به نظر می‌رسید از این بازیگر دفاع می‌کند. توایون-ایبون وکیل مستقر در پاریس است که پیش‌تر در پیگیری پرونده دوپاردیو نقش داشته است.

امانوئل ریویر، وکیلی که در زمینه پرونده‌های تجاوز تخصص دارد، می‌گوید: «فکر نمی‌کنم دادگاه (پلیکو) چیزی را در سطح پلیس یا دستگاه قضایی تغییر داده باشد.» او به کمبود مزمن نیروی انسانی، آموزش ناکافی پلیس و فقدان تخصص اشاره می‌کند.

و اکنون، ژیزل پلیکو بار دیگر به دادگاهی در شهر نیِم، در جنوب فرانسه بازمی‌گردد تا با یکی از مردانی که به تجاوز به او محکوم شده، روبرو شود.

استفان بابونو، وکیل او، به من گفت: «او احساس می‌کند باید آن‌جا باشد و مسئولیتی دارد تا پایان کامل روند قضایی در این پرونده حضور داشته باشد.»

تاثیر واقعی تصمیم او برای چشم‌پوشی از حق ناشناس ماندن ممکن است تا سال‌ها روشن نشود، اما الودی توایون-ایبون، وکیل او، چندان خوش‌بین نیست.

او در پایان گفت: «برخی چیزها تغییر کرد. اما در واقع، خیلی کم.»

او خشونت جنسی در فرانسه را به «جنگی روزانه علیه زنان و کودکان» تشبیه کرد و افزود: «هنوز تغییرات بسیار زیادی باقی مانده است.»

از او پرسیدم آیا از این‌که پرونده پلیکو تاثیر عمیق‌تری نداشته شگفت‌زده است؟

او پاسخ داد: «نه. اصلا تعجب نمی‌کنم چون، خب، این‌جا فرانسه است. فرهنگ تجاوز عمیقا در جامعه ما ریشه دارد. و تا زمانی که به‌عنوان موضوعی جدی در سیاست عمومی در نظر گرفته نشود، تغییری رخ نخواهد داد.»