انتخابات افغانستان؛ رقابت 'رهبرزادگان' در سایه پدران

برای اولین‌بار در انتخابات مجلس نمایندگان افغانستان هیچ یک از رهبران عمده سیاسی این کشور نامزد نشده‌اند، اما نزدیکان‌شان وارد میدان رقابت شده‌اند.

در دو دوره مجلس پس از حاکمیت طالبان رهبران احزاب سیاسی افغانستان در شورای ملی حضور داشتند؛ از جمله محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی، عبد رب الرسول سیاف، رهبر حزب دعوت اسلامی، برهان‌الدین ربانی، رهبر سابق جمعیت اسلامی، و چهره‌های مطرح دیگری چون محمد یونس قانونی، سید حسین انوری و سید مصطفی کاظمی.

این‌بار نام هیچ یک از آن‌ها در فهرست نامزدان انتخابات مجلس نمایندگان نیست، اما به جای آن‌ها عمدتا فرزندان‌شان نامزد شده‌اند.

باتور دوستم پسر عبدالرشید دوستم، معاون اول رئیس جمهوری، باقر محقق پسر محمد محقق، معاون دوم ریاست اجرائی دولت، جمال‌الدین حکمتیار، پسر گلبدین حکمتیار رهبر حزب اسلامی، محمد عالم خلیلی، پسر محمد کریم خلیلی، سید مهدی و سید مجتبی انوری پسران سید حسین انوری از فرماندهان سابق جهادی، طاها صادق پسر اسماعیل‌خان و حبیب‌الرحمن سیاف فرزند عبدرب الرسول سیاف از رهبران سابق جهادی فرزندان چهره‌های مطرح سیاسی افغانستان هستند که نام‌شان در فهرست نامزدان انتخابات مجلس نمایندگان دیده می‌شود.

جمال‌الدین پسر گلبدین حکمتیار است. پدرش در چهار دهه گذشته علیه تمام دولت‌های افغانستان جنگیده است. آقای حکمتیار که رهبر حزب اسلامی است، دو سال پیش سلاح را بر زمین گذاشت و از در آشتی وارد کابل شد.

جمال‌الدین حکمتیار پس از ده روز در آخرین لحظات ممکن آماده شد با بی‌بی‌سی مصاحبه کند.

دفتر انتخاباتی او تقریبا چسبیده به خانه پدرش است. وقتی از او پرسیدم که نگاهش به مسائل سیاسی و اجتماعی افغانستان تا چه اندازه متفاوت با گلبدین حکمتیار است، پاسخ داد که در اصول و کلیات تفاوتی نمی‌بیند، اما در شیوه تطبیق و اجرا متفاوت است.

به گفته آقای حکمتیار او فرزند عصر جدید است و با اندیشه‌ها، شیوه‌ها و برنامه‌سازی‌های جدید فکر می‌کند. جمال‌الدین حکمتیار فوق لیسانس رشته مدیریت را در پاکستان خوانده است، پدرش گلبدین حکمتیار اما درس‌خوانده مدارس دینی است.

باقر محقق، پسر محمد محقق را هم در مرکز تبلیغات انتخاباتی‌اش کمی دورتر از خانه پدرش دیدم. او دانش‌آموخته علوم سیاسی در ایران است. قبل از این‌که وارد عرصه سیاست شود و 'چپن بپوشد'، بیشتر در میدان ورزش‌های رزمی دیده می‌شد.

پدرش محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان و از رهبران عمده هزاره‌ها است. آقای محقق در حال حاضر معاون دوم ریاست اجرائی دولت است.

نامزدی در انتخابات مجلس نمایندگان اولین قدم رسمی‌ باقر محقق در میدان سیاست است. از او هم پرسیدم که تا چه اندازه متفاوت از پدرش به مسائل نگاه می‌کند؟

گفت که قطعا در یک سری مسائل به ویژه موضوعات ایدئولوژیک و فکری تا جایی نزدیک هستند، اما در اتخاذ برخی تصمیم‌ها متفاوت با پدرش عمل می‌کند.

باتور دوستم پسر ژنرال عبدالرشید دوستم، معاون اول رئیس جمهوری است. عبدالرشید دوستم در حدود چهل سال گذشته با آن‌که در بیشتر دولت‌ها صاحب قدرت بوده، اما با حاکمان این دولت‌ها جنجال داشته و در کشمکش بوده است؛ چه در دوران حامد کرزی و چه در حکومت فعلی محمد اشرف‌غنی.

باتور دوستم دانش‌آموخته علوم روابط بین‌المللی از ترکیه است. او با آن‌که وعده داده بود، اما در نهایت حاضر نشد به سئوال‌های بی‌بی‌سی در مورد نامزدی‌اش پاسخ دهد.

طاها صادق، یکی دیگر از نامزدان مجلس نمایندگان پسر محمد اسماعیل‌خان از رهبران سابق جهادی است. حامیان اسماعیل خان، از او به عنوان "امیر" یاد می‌کنند. آقای اسماعیل‌خان چندی سالی است که از قدرت دور مانده است.

از برنامه‌های پسرش صادق به عنوان نامزد مجلس نمایندگان 'احیای مجدد اقتدار مجاهدین' است. به باور او پس از به حاشیه‌ رفتن مجاهدین، اوضاع امنیتی به وخامت گراییده است.

برای این نامزدان رهبران‌شان که سال‌ها در عرصه سیاسی افغانستان حضور داشته‌اند، به نحوی بانک رای هستند. تقریبا همه‌شان باور دارند که بخشی از رای‌های‌شان از مسیر شناخت رای‌دهندگان از پدران‌شان به آن‌ها داده می‌شود.

حضور فرزندان رهبران سیاسی افغانستان در عرصه انتخابات با وجود آن‌که حق قانونی‌شان است، خالی از انتقاد نبوده است.

بسیاری از افغان‌ها که از عملکرد این رهبران به ویژه در زمان بحران جنگ‌های داخلی انتقاد دارند و همچنین از فعالیت آن‌ها در دوران پس از طالبان ناراضی هستند، به این باورند که این 'رهبرزاده‌ها' چندان متفاوت از پدران‌شان نخواهند بود.

شماری دیگر نیز که از 'میراثی‌شدن قدرت' در افغانستان انتقاد می‌کنند، حضور این افراد در قدرت را با همین نگاه می‌بینند؛ به ویژه این‌که از خانواده برخی رهبران سیاسی دو برادر نامزد انتخابات مجلس نمایندگان شده‌اند.