اعتراضات ایران زیر ذره‌بین پیونگ‌یانگ؛ آیا کیم جونگ‌اون نگران است؟

کره شمالی که همانند ایران سال‌ها تحت تحریم‌های شدید و فشار اقتصادی قرار داشته، اعتراضات ایران را چگونه ارزیابی می‌کند؟

مقامات ایرانی دست به سرکوب گسترده و بازداشت‌های جمعی زدند و اگرچه آمار رسمی مشخصی از شمار کشته‌شدگان اعلام نشده، اما سازمان حقوق بشر ایران مستقر در نروژ می‌گوید دست‌کم ۳۴۲۸ نفر در اعتراضات اخیر در ایران کشته شده‌اند. با توجه به مسدود شدن اینترنت و ارتباطات از سوی مقامات ایرانی، بررسی مستقل وضعیت میدانی بسیار دشوار است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرده است که وضعیت ایران را بسیار جدی می‌داند و در حال بررسی گزینه‌های سخت‌گیرانه است. ایران در مذاکره را باز گذاشته، اما هشدار داده که در صورت اقدام نظامی آمریکا، واکنش نشان خواهد داد.

وضعیت ایران پرسش‌های نگران‌کننده‌ای را برای دیگر دولت‌های اقتدارگرا نیز ایجاد کرده است. کره شمالی نیز به احتمال زیاد تحولات ایران را با دقت زیر نظر دارد.

آیا کره شمالی خبر اعتراضات گسترده ایران را اعلام کرد؟

واکنش رسمی کره شمالی به اعتراضات ایران بسیار محدود بوده است. رسانه‌های دولتی کره شمالی پوشش حداقلی به این موضوع اختصاص داده‌اند و توضیح چندانی درباره زمان آغاز اعتراضات، دلایل آن یا میزان گسترششان ارائه نکرده‌اند. در عوض، تمرکز اصلی بر محکوم کردن «دخالت آمریکا» یا انتقاد از «رفتار ریاکارانه نیروهای متخاصم» بوده است.

بر اساس روزنامه حزب کارگران کره شمالی، از آغاز بحران ایران در ۲۸ دسامبر سال گذشته، هشت گزارش با اشاره به «ایران» منتشر شده است. از آنجا که دو مورد از این گزارش‌ها به اسرائیل مربوط می‌شود، در واقع شش گزارش ایران را به‌عنوان محور اصلی در نظر داشته‌اند.

این روزنامه گزارش داده است که ایران «قاطعانه دخالت آمریکا در امور داخلی خود را رد کرده»، «رفتار ریاکارانه نیروهای متخاصم را افشا کرده»، «سیاست‌های ضدایرانی آمریکا را محکوم کرده»، «تهدید نظامی آمریکا را محکوم کرده» و «دخالت آمریکا در امور داخلی ایران را افشا کرده است».

خبرگزاری مرکزی کره نیز از آغاز بحران ایران، یازده گزارش با درج «ایران» در تیتر منتشر کرده است.

این خبرگزاری بدون اشاره مستقیم به خود اعتراضات، اعلام کرده است که ایران «دخالت آمریکا در کشور خود را افشا کرده» و افزوده است که «شواهدی به دست آمده که آمریکا در فعالیت‌های تروریستی در ایران دخالت داشته و ویدیوهایی از توزیع سلاح میان افراد وجود دارد».

هیچ‌ یک از این رسانه‌ها درباره پیش‌زمینه اعتراضات یا تعداد قربانیان توضیحی ارائه نداده‌اند. تمرکز اصلی بر تهدیدهای خارجی و پیام‌های ضدآمریکایی و ضداسرائیلی بوده است.

این رویکرد به‌عنوان سکوتی عامدانه از سوی کره شمالی تفسیر می‌شود تا از گسترش مفهوم «تظاهرات» در میان شهروندان خود جلوگیری کند.

پارک وون-گون، استاد مطالعات کره شمالی در دانشگاه زنان ایهوا، به بی‌بی‌سی گفت که کره شمالی «اعتراضاتی را که مردم در دیگر کشورها علیه حکومت یا برای طرح مطالبات انجام می‌دهند با دقت بسیار زیر نظر می‌گیرد، اما به‌ندرت آن‌ها را گزارش می‌کند».

به گفته او، انتشار چنین گزارش‌هایی می‌تواند نوعی «آگاهی جمعی» در میان مردم کره شمالی ایجاد کند که «چنین چیزی ممکن است»، و این موضوع «می‌تواند تهدیدی بزرگ برای رژیم کره شمالی باشد».

کیم سونگ-ریول، که از کره شمالی فرار کرده واستاد دانشگاه مطالعات خارجی بوسان، گفت: «مردم محلی نارضایتی‌های زیادی از رژیم دارند، بنابراین اگر در چنین شرایطی وضعیت ایران گزارش شود، مقامات محتاط خواهند بود، چون ممکن است نارضایتی مردم افزایش یابد».

کره‌ شمالی وضعیت ایران را چگونه می‌بیند؟

پیام آشکار کره‌ شمالی در این زمینه، به احتمال زیاد لحنی سیاسی دارد که کنترل داخلی و تبلیغات را در نظر گرفته است.

کارشناسان می‌گویند آنچه در ایران رخ می‌دهد، می‌تواند موضوعی حساس برای رهبری کره‌ شمالی باشد. به‌ویژه روند ابراز نارضایتی مردم در شرایط تحریم‌های طولانی‌ مدت و فشارهای اقتصادی، می‌تواند تهدیدی برای کره‌ شمالی تلقی شود.

چو هان-بوم، پژوهشگر موسسه اتحاد کره، به بی‌بی‌سی گفت که کره‌ شمالی«به‌شدت نگران و مضطرب خواهد بود». او افزود: «از آنجا که کره‌ شمالی فروپاشی ناگهانی بسیاری از دیکتاتوری‌ها، از جمله نپال در جنوب آسیا، را دیده است، وضعیت ایران برایش بسیار جدی خواهد بود».

پروفسور پارک گفت هر دو نظام، دولت‌های اقتدارگرای قدرتمندی هستند و از آنجا که وضعیت ایران ناشی از مشکلات اقتصادی است و چالشی برای قدرت مطلق محسوب می‌شود، کره‌ شمالی تحولات ایران را «با دقت بسیار» دنبال خواهد کرد.

اگرچه کره‌ شمالی به‌طور رسمی وضعیت اقتصادی را مثبت جلوه می‌دهد، اما واقعیت این است که اقتصاد در وضعیت خوبی نیست و هم رهبری و هم مردم این موضوع را احساس می‌کنند؛ بنابراین این وضعیت فقط می‌تواند به‌طور حساس از سوی کره‌ شمالی دیده شود.

آقای کیم گفت: «رژیم کره‌ شمالی با نگاه به وضعیت ایران به این نتیجه می‌رسد که اگر مشکلات اقتصادی حل نشود، ناآرامی رخ خواهد داد».

با این حال، بعید است بحران ایران تاثیر فوری بر کره‌ شمالی داشته باشد. کره‌ شمالی ورود اطلاعات خارجی را متغیری کلیدی در ثبات نظام می‌داند و در سال‌های اخیر کنترل خود بر سیاست، اندیشه و فرهنگ را تشدید کرده است.

با این وجود، اعتراضات گسترده در کشورهای اقتدارگرا می‌تواند فرصتی برای رهبری کره‌ شمالی باشد تا راهبردهای کنترلی موجود را بازبینی کرده و از آن درس بگیرد.

پروفسور پارک گفت که اگرچه کنترل اطلاعات در کره‌ شمالی احتمالا «تاثیر بزرگی» نخواهد داشت، اما «نمی‌توان احتمال آن را رد کرد که کره‌ شمالی از وضعیت ایران به‌عنوان درس استفاده کرده و کنترل خود بر مردم را تقویت کند».

ایران و کره شمالی؛ متفاوت اما مشابه

هر دو کشور ایران و کره‌ شمالی نظام حکومتی اقتدارگرا دارند و این برداشت مشترک را حفظ می‌کنند که اقتدار رهبر بالاتر از کل نظام قرار دارد.

در ایران، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، قدرت اصلی در ساختار حاکمیت است و در کره شمالی، کیم جونگ‌اون کنترل سیاسی، نظامی و ایدئولوژیک را به‌طور کامل در اختیار دارد. هر دو نظام، چالش عمومی با اقتدار رهبران را به‌عنوان چالش علیه رژیم تلقی می‌کنند.

آقای چو گفت: «ایران و کره‌ شمالی بسیار متفاوت هستند، اما از نظر ساختاری مشابه‌اند، زیرا رهبر در هر دو نظام نوعی قداست یافته است. می‌توان بحران ایران را وضعیتی مشابه با کره‌ شمالی دانست و آن را تهدیدی علیه سیستم تلقی کرد».

با این حال، تفاوت روشنی در میزان گشودگی و آزادی اجتماعی وجود دارد.

در ایران امکان سفر خارجی و دسترسی به اطلاعات خارجی وجود دارد و اظهار نظر در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نیز تا حد زیادی، در مقایسه با کره‌ شمالی، مجاز است.

اما در کره شمالی، اختلاف‌نظرهای سیاسی و نارضایتی‌ها به‌ندرت در سطح جامعه تحمل می‌شود و آزادی دسترسی به اطلاعات و جابه‌جایی نیز به‌صورت ساختاری مسدود شده است. بنابراین، اعمال مستقیم تنش‌های سیاسی و نارضایتی اجتماعی که در ایران مشاهده می‌شود، بر وضعیت کره شمالی محدودیت‌هایی دارد.

آقای پارک گفت: «دلیل اصلی مشکلات اقتصادی هر دو کشور تحریم‌هاست» و افزود که هر دو از زمان آغاز تلاش برای توسعه هسته‌ای با تحریم‌ها مواجه بوده‌اند. او توضیح داد که با وجود تفاوت‌های بزرگ، شباهت‌های زیادی وجود دارد و به همین دلیل کره‌ شمالی ناگزیر است با دقت بیشتری به وضعیت ایران نگاه کند.