قندهار در مسیر بازسازی ویرانی‌های جنگ

قندهار تا چند سال پیش مرکز درگیری‌های خونین افغانستان بود و طالبان تلاش زیادی کردند تا بار دیگر این شهر را به کانون اقتدار این گروه تبدیل کنند.

قندهار در زمان حاکمیت طالبان شهری با ساختمان‌های کوچک، خیابان‌های کم عرض و کوچه های تنگ و باریک و ناپاک بود. تداوم جنگ و خشونت‌های مرگبار پس از سقوط طالبان، مجال کمتری برای ساخت و ساز این شهر فراهم کرد.

با برگشت آرامش درچند سال گذشته، اکنون قندهار چهره عوض کرده، چیزی که درطول سفر توجه مرا جلب کرد بازسازی گسترده در این شهر است.

هنگامی که از هواپیمای غول‌پیکر نظامی نیروهای ائتلاف بین المللی مبارزه با تروریسم به رهبری آمریکا در فرودگاه قندهار فرود آمدیم، این برگه‌ای از تاریخ به ذهنم رسید که آمریکایی‌ها فرودگاه قندهار را در دهه ۱۹۶۰ میلادی به عنوان یک نقطه ترانزیت کالا در منطقه ساخته بودند.

هرچند برخی هدف ساخت آنرا استفاده نظامی آمریکایی‌ها از آن درصورت شروع جنگ میان اتحاد جماهیر شوروی سابق و آمریکا عنوان می‌کنند. اما با هجوم ارتش سرخ افغانستان و تصرف این فرودگاه توسط نیروهای ارتش سرخ در سال ۱۹۷۹، این دومین فرودگاه بزرگ افغانستان بعد از کابل، به میدان بزرگ برای پرنده‌های آهنین جنگنده‌های روسی تبدیل شد. از آن پس این میدان بیشتر کاربرد نظامی داشت تا غیر نظامی.

با خارج شدن از میدان هوایی/فرودگاه وارد جاده‌ای بزرگ می‌شویم که تنها دربعض مناطق آن، آثار جاده قدیمی به چشم می‌خورد. این مسیر حالا تبدیل به یک بزرگ‌راه شده و عظمت و شکوه قندهار را به رخ می‌کشد.

در داخل شهر هم، خیابان‌ها و چهارراهی‌ها بازسازی شده و بسیاری دیگر زیر کارهستند.

با بزرگ شدن خیابان‌ها ساختمان‌های قدیمی زیادی ویران شده ‌است. اما هنوز آثارخانه‌ها و مغازه‌های زیادی با سقف گنبدی که تخریب شده، به چشم می‌خورد.

با دیدن این مناظر سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا در مسیر اجرای این پروژه‌های بزرگ، آثار و بناهای تاریخی شهر نیست و نابود شده‌اند؟

این نگرانی پای ما را به محلات قدیمی از جمله بازار چهارسو، بازار سرپوشیده شهر و بازار حلبی‌سازی کشاند.

در محله بازار "احمد شاهی" و در مجاورت مقبره احمد شاه بابا و آنچه به خرقه مبارک معروف است، اسدالله شریفی را دیدیم. مردی که هفت دهه گرم و سرد روزگار را در همین محله دیده است.

آقای شریفی که از داخل یک خانه‌ای قدیمی با دروازه بزرگ و سنگین چوپی بیرون می‌شد گفت که خانه‌اش قرار است تخریب شود.

او گفت: "این‌جا محل تاریخی است. مکان‌های تاریخی را از بین بردند. این بازارهم خراب می‌شود. نقشه‌اش آمده است. تصمیم گرفته‌اند که پارک خرقه مبارک را درست کنند، طبق نقشه، تمام این خانه را خراب می‌کنند."

برخی دیگر از ساکنان شهرهم نگران بودند از اینکه شهر رابطه‌اش را با گذشته تاریخی و با شکوه‌اش قطع کند.

پاسخ روشن ولسمل، شهردار قندهار به این نگرانی‌ها این است: " تمام توسعه‌ای که در اینجا صورت می‌‎گیرد، به شکل معیاری و با در نظر گرفتن تمام آبدات تاریخی، میراث فرهنگی و تارخی کشوراست. هر جاده و کوچه‌ای را که توسعه می‌دهیم و انکشاف شهری به هر سمتی که پیش می‌رود در مشورت و هماهنگی با ریاست اطلاعات و فرهنگ قندهار است."

اما شهرداری قندهار ناگزیر از توسعه شهر است. قندهار دومین شهر پر جمعیت افغانستان پس از کابل، پایتخت است. از سه میلیون جمعیت این ولایت، حدود دو میلیون آن در داخل شهر زندگی می‌کنند.

قندهار هرچند نامش در سال‌های گذشته بیشتر با طالبان و جنگ گره خورده است، اما امروز مقصد زندگی برای بسیاری از ساکنان اصلی ولایات قندوز، فراه، نمیروز، زابل، ارزگان و هلمند شده است.

قندهار دارای ۱۵ ناحیه شهری است و شهرداری در نظر دارد آنرا به ۱۸ ناحیه توسعه دهد.

طرح جامع توسعه شهر قندهارهم به شرکت "ساساکی" داده شده است. ساساکی یک شرکت بین المللی است که در زمینه حوزه طرح نقشه‌های شهر فعال است.

طرح جامع قندهار در سال ۱۹۷۰ تهیه شده است. به گفته شهردار قندهار، این "ماستر پلان" (نقشه اصلی) هیچ یک از ویژگی‌های شهر معیاری را ندارد: "رشد اقتصاد، انکشاف شهری، مسایل مربوط به امور شهرداری و حکومتداری، مسایل آب و کانالیزاسیون، حمل و نقل و ترافیک را در بر نمی‌گیرد."

اما آنچه چهره شهر قندهار را متحول کرده، ساخت شهرک "عینو مینه"، از بزرگ‌ترین شهرک‌های معیاری در سطح افغانستان است. منطقه‌ای متفاوت درشمال شهر که فضای آزادتر را فراهم کرده است. از جمله مناطق قندهار که به رغم سنتی و بسته بودن جامعه، زنان زیادی را حتی می‌توان پشت فرمان خودرو، در هتل‌ها و فروشگاه‌های بزرگ این شهرک دید.

شهر عینو مینه در اوایل حکومت حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان ساخته شد. هرچند این شهرک به تازگی به کانون جدید رویارویی محمد اشرف غنی، رئیس جمهور فعلی و خانواده آقای کرزی تبدیل شده است.

رئیس جمهوری افغانستان طی فرمانی به دادستانی کل این کشور دستور داده است تا در هماهنگی با چند نهاد دیگر دولتی، تمامی مرحله‌های قانونی و فنی شهرک عینو مینه قندهار را بررسی کند و طی ۴۵ روز نتیجه این بررسی را اعلام کند.

محمود کرزی، برادر رئیس جمهوری پیشین افغانستان و مالک شهرک "عینو مینه" قندهار، در واکنش به این فرمان گفته است که تمام مرحله‏‌های ساخت عینو مینه بربنیاد قانون انجام شده است.

شهر قندهار، با ترکیب دیروز و امروز، چشم انداز زیبای را خلق کرده است. بزرگ‌ترین مسجد جامع افغانستان که توسط ملا محمد عمر، رهبر طالبان روی ساختمان سینمای قدیمی شهر بنا شد، حالا کم کم به نماد این شهر تبدیل می‌شود.

شهر قندهار از دل رویارویی نیروهای نادر شاه افشار و احمدشاه ابدالی افسر گارد او بیرون آمده است. احمد شاه ابدالی پس کسب عنوان شاهی در سال ۱۷۵۳ میلادی شهر کنونی را ساخت و آن را احمد شاهی نام نهاد و "اشرف البلاد" لقب داد و سلاله‌اش تا اوایل سده بیستم بر قدرت ماند.

از آن پس قندهار، کانون بسیاری از تحولات سیاسی معاصر افغانستان بود و حالا می‌رود تا شکوه گذشته‌اش را باز یابد.

قندهار ولایتی با تفریحگاه‌های زیبا در افغانستان است. از رود خروشان ارغنداب با چشم انداز زیبایش گرفته تا پارک میرویس مینه همه کانون شادمانی مردم این منطقه است که چند سال است، دود و بوی باروت کمتر آزارشان می‌دهد.