دختران قندهاری؛ جدال برای آموزش در پایگاه طالبان

نزدیک به ۸۰ هزار دختر در مکاتب/مدارس ولایت قندهار در جنوب افغانستان به مکتب می‌روند.

قندهار دو دهه پیش پایگاه اقتدار رژیم بنیادگرایی طالبان بود که آموزش دختران را در این کشور کاملا منع کرده بود.

حالا قندهار پیشگام آموزش دختران در میان ولایات ناآرام جنوب افغانستان است.

به استثنای چند ولسوالی در ولایت غزنی در جنوب افغانستان، بسیاری از مناطق جنوبی این کشور اسیر سنت‌های عقب مانده اجتماعی است. باورها و عقایدی که با آموزش دختران در سنن بالا مشکل دارد.

در سفر ده روزه ما به ولایت قندهار، نگاهی به روند آموزش دختران اولویت نخست ما بود.

برای درک بهتر این موضوع هیچ‌کاری بهتر از دیدن ردپای دختران قندهاری هنگام رفتن به مکتب نبود.

حوالی ساعت هفت صبح است. در یکی از خیابان‌های اصلی شهر در نزدیکی یکی از لیسه‌های دخترانه سیل دخترانی را که به مکتب میرفتند، شکار دوربین ما شدند.

صحنه‌های زیبا از حرکت جمعی دختران با یونیفورم‌های مکتب در پیاده‌روهای خیابانها که با گام‌های بلند به سوی مکتب می‌رفتند.

شمار دیگر در گروه‌های کوچک و بزرگ از عرض خیابان عبور می‌کردند.

احترام راننده خودروهای شهر به عبور و مرور دختران از خیابان تحسین برانگیز بود. به نظر می‌رسد جوانه‌های امید در دل مردم قندهار رشد کرده‌ است.

لیسه ملالی کانون آموزش صدها دختر

لحظاتی پیش از زنگ تفریح مکتب همراه با مسئولین لیسه/دبیرستان به شماری از کلاس‌ها/صنف‌ها سر زدیم و با دانش آموزان صحبت کردیم. ترس و دلهره از آینده و اینکه می‌توانند به آموزش ادامه دهند در چشمان شان پیدا بود.

حافظه درصنف نهم مکتب از جمله دخترانی است که با جدیت می‌گوید خود برای فردایش نقشه می‌ریزد اما او هم به سرنوشت هزاران دختر هم سن و سالش دچار است. او قبل از اینکه مکتب را تمام کند، نامزد شده ‌است.

با این حال، حافظه می‌گوید: "می‌خواهم و فکرمی‌کنم که می‌توانم صنف(کلاس) دوازده را تمام کنم. خانواده هم این اجازه را می‌دهد. بعد از اتمام مکتب می‌خواهم به دانشگاه بروم تا بتوانم برای مملکت خود خدمت کنم."

زمانی که زنگ تفریح زده می‌شود، دانش‌آموزان دختر مثل پروانه‌ به پرواز در می‌آیند. محوطه مکتب پر از دختران شاد می‌شود که باید برای درس بعدی، ذهن شان را استراحت بدهند.

اما صدای تفریح مکتب برای صدها دختر دیگر در حصار خانه‌ها در قندهار هنوز نا آشناست و برای تعدادی زود یک خاطره می‌شود. چون اقبال آنها برای آموزش گاهی تا همین راه است.

آناهیتا رحیمی، مدیر لیسه ملالی می‌گوید به موازات عروج دختران به صنف‌های درسی بالاتر، شاهد افول تعدادی از گردونه آموزش است.

او گفت: "همین حالا هم یک کارت دعوت عروسی به دست دارم، فردا عروسی یک شاگرد صنف (کلاس) دوازده است. هفته پیش سه شاگرد این مکتب عروسی کردند و رفتند. آنها دیگر به درس شان ادامه نمی‌دهند."

دشواری‌های آموزش برای دختران در قندهار

ولایت قندهار در دهه نود میلادی طالبان، یکی از تندرو‌ترین گروه‌های اسلام‌گرا را بر سرنوشت افغانستان حاکم کرد و در نتیجه آموزش برای دختران هم به یک تابو تبدیل شد.

با سقوط رژیم این گروه درسال ۲۰۰۱، قندهاری‌ها مثل سایر افغان‌ها دوباره در راه آموزش دختران گام نهادند.

در۱۶ سال گذشته این ولایت مسیر رو به رشدی را در عرصه آموزش دختران طی کرده است.

در سال ۲۰۰۲ حدود پنجصد دانش آموز دختر وارد مکاتب سراسر این ولایت شدند و تعداد فارغان صنف/کلاس ۱۲ به صد نفر نمی‌رسید.

در سال ۲۰۱۶ یازده هزار و هفتصد دختر وارد کلاس اول مکاتب قندهار شدند و رقم فارغان صنف/کلاس ۱۲ به ۶۵۰ نفر رسید.

عبدالقادر پیوستون، رئیس معارف قندهار می‌گوید انتظار می‌رود در سال جدید تحصیلی بیش از ۴۰ هزار دانش‌آموز جدید وارد مکاتب قندهار شوند. از این تعداد، ۱۴ هزار دانش‌آموز دختر خواهند بود.

او گفت: "برنامه این است که در سال جدید تحصیلی ۱۴ هزار دانش آموز جدید دختر داشته باشیم و فارغان صنف ۱۲ به هفتصد و بالاتر از آن برسد. در حال حاضر ۲۷۱ هزار شاگرد در کل مکاتب قندهار داریم که از این رقم حدود هشتاد هزار دختر هستند. "

اما سایه سنگین سنت در قندهار اقبال دختران برای ادامه آموزش را کم کرده است.

به گفته رئیس معارف قندهار در ولسوالی‌ها حضور دختران در مکاتب کم رنگ است و به دلیل موانع گسترده سر راه آموزش دختران در ولسوالی‌ها، از ۱۷ ولسوالی قندهار در۱۶ سال گذشته، هیچ دختری نتوانسته است تا دوره ۱۲ ساله مکتب را تکمیل کند.

با این‌حال، انتظار می‌رود سال آینده مکاتب دو ولسوالی "دامان" و "دند" نزدیک ترین ولسوالی‌ها به شهر قندهار که فرهنگ شهری بر آن سایه افکنده، اولین فارغ التحصیلان دختر خود را جشن بگیرند.

دانشگاه قندهار

در گذشته‌های دور دختران قندهاری برای ادامه آموزش به دانشگاه کابل می‌رفتند و شماری به مقام‌های بلند رتبه حکومتی می‌رسیدند. ولی حالا ورود دختران به دانشگاه‌های قندهار به یک نقطه امید تبدیل شده است.

چند سال است که حضور دختران در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی قندهار، فضای یک‌رنگ و مردانه کلاس‌های درس را شکسته است.

علاوه بر آن، رسیدن زنان به کرسی استادی باعث شده که محیط کاملا مردانه دانشگاه‌ها برای دختران دانشجو سنگنینی آنچنانی را نداشته باشد.

ذکیه حنیف دومین استاد زن دانشگاه قندهاراست. خانم حنیف می‌گوید سه سال تمام در برابر طعنه‌ها و کنایه‌های تلخ مردم مقاومت کرده است.او دشواری‌های استادی در یکی از سنتی‌ترین ولایت‌های افغانستان را با تمام وجود حس کرده است.

خانم حنیف می‌گوید: "اول برای خودم شکستن این طلسم در بین جامعه پشتون، سخت‌ترین کاری بود که کردم. شاید همیشه در بین جامعه تحسین و یا تشویق نشده باشم، شاید ازنظر دیگران من یک فرد استثنایی یا یک فرد مجبوراز لحاظ اقتصادی و یا رانده شده از اجتماع خوانده شده باشم."

حالا دختران قندهار می‌روند تا با فراغت از دانشگاه‌های این شهر، صف زنان آموزگار در مراکز آموزشی شهر را پر رنگ سازند.

همین چند هفته قبل بیش از پنجاه دانشجوی دختر دانشگاه قندهار فراغت شان را در حضور دوستان و خانواده‌های شان جشن گرفتند.

حالا۱۵۰۰ دانشجوی دختر دانشگاه‌های خصوصی و دولتی قندهار منتظر رسیدن چنین لحظه‌اند و می‌خواهند هرگز این آرزو نیمه راه و ناتمام نماند.