احمد ضیا مسعود چرا برکنار شد؟

اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان دیروز دوشنبه (۱۷ آوریل/ ۲۸ حمل/فروردین) احمد ضیا مسعود، نماینده فوق‌العاده (ویژه) رئیس جمهوری در "امور اصلاحات و حکومت‌داری خوب" را در فرمانی کوتاه برکنار کرد.

شاه حسین مرتضوی، سرپرست دفتر سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان می‌گوید که آقای مسعود به منظور "بهبود موثر بودن و کارایی اداره" برکنار شده و عزل و نصب کارمندان ارشد دولتی از صلاحیت‌های رئیس جمهوری است.

اما ارگ ریاست جمهوری جزییات بیشتری در این مورد ارائه نکرده که چه دلایل دیگری برای برکناری آقای مسعود وجود داشته و چگونه برکناری او به "موثر بودن و کارایی" حکومت کمک می‌کند.

خود آقای مسعود هم امروز در نشست خبری گفته است که علت این برکناری نمی‌داند و حتی خبر برکناری‌اش را از راه تلویزیون ملی افغانستان شنیده است.

آقای مسعود گفته است: "مردم از من می‌پرسند که علت اینکه از ساختار سیاسی حذف شدید چیست؟ من گناه خود را نمی‌دانم و گناهم به من گفته نشده و نه به عبدالله عبدالله، رئیس اجرائی حکومت وحدت ملی گفته شده و با او نیز صحبت نشده ‌است."

او همچنین گفته که اشرف غنی، در تلاش است تا "حکومت را به میل خودش به پیش ببرد و این اقدام در نتیجه فشار حلقه‌های فاسد و انحصار طلب ارگ، با دیدگاه فاشیستی و شوونیستی، از مواضع قومی و تعصب‌آمیز صورت گرفته است."

مطالب بیشتر:

+ هشدار احمد ضیا مسعود به اشرف غنی و واکنش ریاست جمهوری افغانستان

+ احمد ضیا مسعود نماینده فوق‌العاده رئیس جمهوری افغانستان برکنار شد

+ غنی جایگاه احمدضیا مسعود را هم-سطح معاونان رئیس جمهوری تعریف کرد

+ احمدضیا مسعود سوگند وفاداری یاد کرد

با این وجود احمد ضیا رفعت، تحلیلگر سیاسی در کابل بدین باور است که برکناری آقای مسعود به انتقاداتش از رئیس جمهوری و سفرهایش به ولایت‌های مختلف افغانستان برای بسیج مجاهدان بی‌ارتباط نیست.

آقای رفعت می‌گوید: "تصور بیشتر بر این است که آقای مسعود از زمان روی کار آمدن حکومت وحدت ملی، همواره انتقادهای صریح و تندی نسبت به عملکرد حکومت و به ویژه آقای اشرف غنی داشت. کوشش دیگری که آقای مسعود همواره به خرج می‌داد، این بود تا مجاهدان سابق را بسیج کند و پیوسته در سفرهای ولایتی که انجام می‌داد، این نکته را اظهار می کرد که مجاهدان می‌توانند یک نیرویی باشد برای بدست گرفتن قدرت سیاسی و این هم واضح بود که سازگار با خواست رئیس جمهوری افغانستان نبود."

آقای رفعت در پاسخ به این سوال که چرا رئیس جمهوری در این زمان تصمیم به برکناری آقای مسعود گرفته، گفت: "شاید آقای رئیس جمهوری حالا مطمئن شده که پایه‌های قدرتش نسبت به گذشته استحکام بیشتری یافته. علاوه بر آن در میان رهبری جمعیت اسلامی به عنوان یکی از احزاب قوی که آقای مسعود در شورای عالی این حزب قرار دارد، این حزب دچار یک مقدار واگرایی شده است و اختلاف های عمیقی در میان سران جهادی به ویژه جمعیت اسلامی پیش آمده است. تصور حکومت شاید این است که در واقع پشت آقای مسعود از لحاظ سیاسی یک مقدار خالی شده باشد."

احمد ضیا مسعود در دو سال گذشته مسئولیت نهادی را به عهده داشت که در پی جنجال‌های انتخاباتی سال ۲۰۱۴ ایجاد شد و رئیس جمهوری افغانستان صلاحیت‌های آن را معادل معاونان رئیس جمهوری تعریف کرده بود.

سوال‌هایی هم همیشه مطرح بوده که نهاد نمایندگی ویژه رئیس جمهوری برای اصلاحات و حکومت‌داری خوب تا چه حد در زمینه‌های اصلاحات در حکومت‌داری افغانستان مسئولیت خود را ایفا کرده است.

آقای رفعت به این باور است که مشغولیت‌های سیاسی آقای مسعود فرصت برای او نگذاشت که روی "مسئولیت اصلی‌اش" یعنی آوردن اصلاحات در حکومت متمرکز شود و کار موثری در این زمینه انجام دهد.

اما کبیر رنجبر، حقوق‌دان و تحلیلگر سیاسی در کابل معتقد است که وظایف اداره تحت مدیریت آقای مسعود زیاد مشخص نبود و به همین دلیل نمی‌توان گفت که دلیل اصلی برکناری او آن طوری که دولت می‌گوید، ناکارآمدی بوده است.

آقای رنجبر گفت: "احمد ضیا مسعود وظیفه و صلاحیت‌های اجرایوی نداشت. صلاحیت‌هایش عمدتا تشریفاتی بود. او نمی‌توانست یک سارنوال (دادستان) را برکنار کند یا یک قاضی را تعیین کند یا همین نهادهای که مرتبط است با حکومت‌داری خوب و در تطبیق قانون و در از بین بردن فساد. به همین اساس است که وظایف او مشخص نبود که براساس آن از وظیفه برکنار شود. حتما مسایل دیگری در پشت پرده است."

آقای رنجبر بر این موضوع تاکید دارد که: "موضوع مهم فعالیت‌های سیاسی آقای مسعود بود که با امکانات دولتی او به صفحات شمال سفر می کرد، در بدخشان، قندوز و تخار و مزار نشست های بزرگ را سازماندهی می کرد و فرماندهان مجاهدین را جمع می کرد که این موضوع در تناقض با وظایف دولتی‌اش قرار داشت."

احمد ضیا مسعود که معاون حزب جمعیت اسلامی است، در دور دوم انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۴ برخلاف تصمیم حزب جمعیت، از اشرف غنی حمایت کرد.

تیم آقای غنی در آن زمان مورد انتقاد قرار داشت که هیچ چهره شاخص از سیاستمداران تاجیک را در کنار ندارد و پیوستن آقای مسعود، معاون حزب جمعیت و برادر احمدشاه مسعود در آن زمان نقطه عطفی در کارزارهای انتخاباتی آقای غنی به شمار می‌رفت.

اما با جنجالی شدن انتخابات و تقسیم قدرت میان اشرف غنی و عبدالله عبدالله با میانجی‌گری آمریکا، واضح بود که نقش و جایگاه آقای مسعود تحت شعاع قرار گرفت.

از همان زمان بود که او به تدریج انتقادهایش را از آقای غنی آغاز کرد و در چند مورد او را به انحصار قدرت و یکه‌تازی متهم کرد.

برکناری آقای مسعود همچنین بحث‌های را در داخل حزب جمعیت اسلامی در پی داشته است.

عطا محمد نور، رئیس اجرایی این حزب و والی بلخ دیروز در واکنش برکناری آقای مسعود خواستار ارائه توضیح از سوی عبدالله عبدالله شد که به گفته او به نمایندگی از حزب جمعیت در دولت حضور دارد.

آقای نور در صفحه فیسبوکش نوشت: "از آنجایی ‌که احمد ضیا مسعود معاون جمعیت اسلامی و متعلق به خانواده قهرمان ملی کشور است و داکتر (دکتر) عبدالله عبدالله نیز از نشانی جمعیت اسلامی وارد حکومت شده است، بایست آقای عبدالله توضیحات خویش را در این مورد ارائه بدارد. "

"داکتر عبدالله توضیح بدهد که موقف ایشان در این مورد چیست و با این رویداد چگونه برخورد می‌کند و‌از حق مردم چطور پاسداری می‌نماید".

مجیب‌الرحمن رحیمی، سخنگوی آقای عبدالله تایید کرد که در مورد برکناری احمد ضیا مسعود، رئیس جمهوری با رئیس اجرایی مشورت نکرده است.

اما آقای رحیمی در مورد رابطه حزب جمعیت اسلامی و اشرف غنی گفت که در این مورد باید عطا محمد نور، والی بلخ اظهار نظر کند؛ زیرا به گفته او آقای نور مسئولیت پیشبرد مذاکرات این حزب با اشرف غنی را به عهده دارد.

در ماه‌های اخیر اختلافات میان آقایان عبدالله و نور بالا گرفته است و والی بلخ، رئیس اجرایی افغانستان را به ناتوانی متهم کرده و گفته که به همین دلیل خودش برای تطبیق توافقنامه دولت وحدت ملی و بدست آوردن ۵۰ درصد کامل قدرت به نمایندگی از حزب جمعیت اسلامی مشغول مذاکره با اشرف غنی است.

با آنکه احمد ضیا مسعود در صحبت‌های امروزش هشدار داده که تصمیم کنار زدن او از قدرت موجب بی‌ثباتی و جنگ داخلی در افغانستان خواهد شد اما ضیا رفعت، تحلیلگر سیاسی در کابل معتقد است که مردم افغانستان با توجه به تجربه‌های تلخی که از گذشته دارند، انتظار نمی‌رود در حمایت از آقای مسعود واکنشی نشان دهند که موجب بی‌ثباتی یا جنگ در افغانستان شود.