تراژدی خودکشی زنان در بلخ؛ عزاداری یا آبروریزی؟

در یکی از اتاق‌های شفاخانه بستری است، چند بیمار دیگر نیز اینجا خوابیده‌اند. داخل اتاق که می‌شوید سکوتی حکمفرما است.

تمنا، روز سومش را در این اتاق سپری می‌کند و از این‌که زنده مانده، خوشحال است.

او ۱۸ سال دارد و تازه نامزد شده، شاگرد صنف (کلاس) نهم مکتب (مدرسه) و کوچکترین دختر خانواده است. آثار تلاشش برای خودکشی در او هویدا است؛ خوردن مرگ موش، کم حوصله‌اش کرده و آهسته صحبت می‌کند.

تمنا قصد جان خودش را داشت، آن هم در پی بگو مگو با پدرش اما پس از شستشوی معده‌اش در شفاخانه حوزه‌ مزار شریف جان دوباره یافته است.

او می‌گوید: "بعضی اوقات، می‌بینی که دیگران، قهر(عصبانیت) خود را بالای کوچک‌ترها خالی می‌کنند. همان سبب می‌شود که آدم کنترل خود را از دست می‌دهد و نمی‌داند چه کند. مثلا پدر من سرم قهر شد و من چیزی برایش گفته نتوانستم و رفتم به خود آسیب رساندم چون نتوانستم به پدرم بی‌حرمتی کنم."

تنها تمنا نیست که اقدام به خودکشی کرده و یا می‌کند؛ بلکه روزانه ۴ الی ۵ نفر در حالی که با مرگ و زندگی دست و پنجه نرم می‌کنند، به این شفاخانه منتقل می‌شوند. این اشخاص داستان‌های جداگانه‌ای دارند.

یکی از شاهدان عینی که سه شب و روز را در شفاخانه حوزه‌ای مزار شریف گذرانده، می‌گوید که دخترانی را دیده که با شیوه‌های گوناگون اقدام به خودکشی کرده‌اند.

کبیتا که همراه یکی از بیماران در این شفاخانه است، می‌گوید زن جوانی با خوردن تیزاب (اسید) به زندگیش پایان داد.

او که از خواهرش مراقبت می‌کند، می‌گوید که شاهد صحنه‌های غم‌انگیزی بوده است.

می‌گوید: "زنی را دیدم که تازه عروسی کرده بود، ولی خبر نداشت که شوهرش زن دیگری گرفته، وقتی خبر می‌شود تیزاب می‌نوشد. با چشم‌های خودم دیدم که اقاربش جسدش را بیرون کردند (انداختند)."

دلایل خودکشی در افغانستان

هر چند آمار دقیق خودکشی در افغانستان ثبت نشده اما مسئولان در وزارت صحت (بهداشت) می‌گویند که این روند رو به افزایش است.

مقامات محلی در ولایت بلخ در شمال افغانستان می‌گویند که از شروع امسال تا هنوز، تنها در این ولایت بیش از ششصد نفر اقدام به خودکشی کرده‌اند.

به گفته دکتران در شفاخانه حوزه‌ای مزارشریف، اکثریت کسانی که اقدام به خود کشی کرده‌اند، زنان بودند.

اختلالات روانی، خشونت‌های خانوادگی، افسردگی، ازدواج‌های اجباری، بد دادن دختران (دادن دختر در ممقابل دریافت پول و مال) و فقر از مهمترین علل خودکشی در افغانستان گفته شده اما خودکشی در این کشور، نه تنها یک خانواده را داغدار می‌کند بلکه به باور سنتی مردم، سبب آبرو ریزی خانواده‌ها نیز می‌شود.

دکتران در شفاخانه حوزه‌ مزار شریف می‌گویند که افسردگی و مشکلات روانی در سنین ۱۷ تا ۲۴ سال علل اصلی اقدام به خودکشی است.

سحر دختر جوان دیگری است که از مشکلات روانی رنج می‌برد. او می‌گوید چند قرص خواب‌آور گرفت تا خوابش ببرد اما سر از شفاخانه درآورد.

دکتر خیبر غفورزی، یکی از متخصصان عصبی و روانی در شفاخانه ابوعلی سینای بلخی، "شفاخانه حوزه‌ مزارشریف" می‌گوید که بیشتر افرادی که دست به خودکشی می‌زنند، افسردگی دارند.

به گفته او، مردها نسبت به زنان بیشتر موفق می‌شوند تا به زندگی‌شان پایان دهند. او می‌گوید: "خودکشی نزد افراد از نظر جنس، از نظر سن، از نظر مذهب و نژاد فرق می‌کند، مثلا یک مرد وقتی خودکشی می‌کند، اقدام او چهار مرتبه موفق‌تر از یک زن است ولی اگر یک زن خودکشی کند، موفق نمی‌شود به زندگی‌اش پایان دهد یعنی اگر سه زن اقدام به خودکشی کند یکی از آن‌ها موفق می‌شوند اما ۴ یا ۶ مرد اقدام به خود کشی کنند ۴ نفر آن‌ها موفق به خود کشی می‌شوند."

افزایش آمار خودکشی در بلخ

نور محمد فیض، سرطبیب شفاخانه مرکزی ولایت بلخ، می‌گوید که آمار خود کشی در ولایت بلخ نسبت به سال گذشته افزایش یافته است و این روند ادامه دارد.

به گفته وی، نظر به سالهای گذشته، موارد خودکشی حالا در روستاها نیز بیشتر شده است.

او می‌گوید که از شروع سال تاکنون، ۶۰۳ نفر در این ولایت اقدام به خودکشی کرده اند که ۴۵۰ نفر آنان زنان بوده اند و متباقی آن مردها.

او اضافه کرد که از جمع این افراد، ۶۳ نفرشان به زندگی خود پایان داده اند که ۶۳ درصد این رقم را نیز زن‌ها تشکیل می‌دهد.

خودکشی در ولایات مختلف افغانستان به شیوه‌های گوناگون صورت می‌گیرد. در ولایت هرات، خودسوزی، در ننگرهار، غرق کردن در آب، در کابل، بلخ و سایر ولایات استفاده از ادویه ها، حشره‌کش‌ها و حلق آویز کردن گزارش شده است.

مقامات در وزارت صحت افغانستان می‌گویند بنا به مطالعات انجام شده از ۵ شفاخانه بزرگ کابل به تعداد ۲۰۶۱ مورد مسمومیت، ۹۵۵۵ مورد سوختگی توسط سیستم معلوماتی صحی سراسر کشور امسال ثبت شده است.