ترامپ در مورد افغانستان چه سیاستی در پیش می‌گیرد؟

با آنکه چند روز از انتخاب دونالد ترامپ، به عنوان رئیس جمهوری آمریکا می‌گذرد، هنوز برای این سوال که دیدگاه و سیاست او و دولت جدید آمریکا درمورد افغانستان چه خواهد بود، پاسخ روشنی وجود ندارد.

"جنگ آمریکا در افغانستان" طولانی‌ترین جنگ تاریخ آمریکا در یک کشور خارجی خوانده شده است و هزینه‌ای که این کشور در افغانستان مصرف کرده، به مراتب بیشتر از هزینه‌ای است که آمریکا روی بازسازی اروپا پس از جنگ جهانی دوم مصرف کرده بود.

آمریکا همین حالا هم مهمترین حامی افغانستان در زمینه کمک‌های مالی و نظامی است و حدود ۱۰ هزار سرباز و هزارها غیرنظامی آمریکایی برای کمک به دولت افغانستان در این کشور حضور دارند.

با این وجود، آینده ماموریت آمریکا در افغانستان نه در جریان مناظرات تلویزیونی ترامپ و کلینتون مورد بحث قرار گرفت، نه آقای ترامپ در تعهدات انتخاباتی خود طرح مشخصی در مورد افغانستان ارائه کرد و نه هم خودش یا اطرافیانش پس از پیروزی در انتخابات در این مورد ابراز نظری کرده‌اند.

اما دیدگاه و سیاست دولت آقای ترامپ در مورد افغانستان را می‌توان از سه منظر مورد بحث قرار داد:

اول ابراز نظرهای گذشته او در مورد افغانستان، دوم سیاست حزب جمهوریخواه در مورد افغانستان و سوم جنگ آمریکا علیه "تروریسم و بنیادگرایی".

ترامپ در مورد افغانستان چه گفته؟

یکی از دلایلی که روشن نیست دولت دونالد ترامپ چه سیاستی را در قبال افغانستان اتخاذ خواهد کرد، دیدگاه‌های متناقضی است که در سال‌های گذشته گاه از سوی او در مورد افغانستان بیان شده است.

دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۳ در توییتر خود نوشت: "از افغانستان بیرون شویم. نیروهای ما از سوی افغان‌هایی کشته می‌شوند که ما آنها را آموزش می‌دهیم و میلیاردها دلار را در آنجا ضایع می‌کنیم. مزخرف است! بیایید آمریکا را بازسازی کنیم."

آقای ترامپ در مصاحبه‌‌ دیگری در سال ۲۰۱۱ با تلویزیون فاکس آمریکا گفته بود که به نظر او مشکل اصلی در آن منطقه پاکستان است و "همه به او گفته‌اند که طالبان در پاکستان اند، نه در افغانستان."

در آن مصاحبه آقای ترامپ افزود که آمریکا باید نیروهای خود را از افغانستان خارج کند و بیشتر بر پاکستان تمرکز کند.

در همین مصاحبه همچنین آقای ترامپ گفت که در برخورد با طالبان باید آمریکا بیشتر از حملات هوایی استفاده کند تا نیروهای زمینی.

اما دو اظهار نظر نسبتا متناقض او در اکتبر ۲۰۱۵ با تلویزیون سی‌ان‌ان آمریکا، از معدود مواردی است که دونالد ترامپ به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در مورد جنگ آمریکا در افغانستان ابراز کرد.

آقای ترامپ در ششم اکتبر ۲۰۱۵ گفت: "آیا قرار است آمریکا برای ۲۰۰ سال دیگر در افغانستان باشد؟ چه می‌گذرد؟ ما با دخالت در افغانستان اشتباه بزرگی کردیم. ما کسانی را داشتیم که ادعای متفکر بودن داشتند ولی اصلا نمی‌دانستند چه کار می‌کنند و حالا هم آنجا آشفتگی کامل است. در این وضعیت ما احتمالا باید در افغانستان بمانیم؛ زیرا همه چیز فقط دو ثانیه بعد از خروج ما از هم می‌پاشد."

اما در مصاحبه دیگری بازهم با تلویزیون سی‌ان‌ان آقای ترامپ در ۲۰ اکتبر این موضوع را رد کرد که او گفته است که حمله آمریکا به افغانستان اشتباه بوده است.

او گفت: "ما با رفتن به عراق اشتباه کردیم. من هیچگاه نگفتم که رفتن ما به افغانستان اشتباه بود. افغانستان یک جای متفاوت است. افغانستان نزدیک به پاکستان است. باید مراقب سلاح‌های اتمی بود. همه چیز در آنجا مربوط به سلاح‌های اتمی است. بدون آن بازی در آن منطقه کاملا چیزی دیگری می‌بود."

توماس روتیگ و کیت کلارک، پژوهشگران شبکه تحلیلگران افغانستان در تحلیلی در مورد این اظهار نظرهای آقای ترامپ نوشته‌اند: "رئیس جمهوری منتخب و تیم او در سیاست خارجی تجربه ندارند و ظاهرا اطلاعات یا حافظه شان در مورد ماموریت آمریکا در افغانستان هم به شدت نگران کننده است. او چیزی زیادی در مورد افغانستان نگفته است. در مورد بسیاری از دیگر مسایل سیاست خارجی نیز چیزهای گفته که در مواردی سطحی و گاهی هم متناقض بوده است. شماری از این دیدگاه‌ها بعدا پس گرفته شدند یا کم اهمیت خوانده شدند - مثل صحبت‌هایش در مورد اجازه ندادن مسلمان‌ها برای ورود به آمریکا."

موضع جمهوریخواهان در مورد افغانستان

دونالد ترامپ هرچند به عنوان نامزد حزب جمهوریخواه وارد عرصه رقابت شد، اما در جریان مبارزات انتخاباتی صحبت‌ها و موضع‌گیری‌هایش او را به نامزد علیه سیاست‌های معمول (Anti-establishment) معروف ساخت و شمار زیادی از چهره‌های برجسته جمهوریخواه از او حمایت نکردند.

با این وجود تردیدی نیست که سیاست خارجی دولت دونالد ترامپ متاثر از خطوط مشی حزب جمهوریخواه این کشور خواهد بود و افغانستان نیز نمی‌تواند مستثنی باشد.

بیشتر اعضای برجسته حزب جمهوریخواه در طول ریاست جمهوری باراک اوباما از تصمیم او برای پایان دادن به ماموریت رزمی آمریکا در افغانستان همیشه انتقاد کردند و طرفدار ادامه حضور نظامی آمریکا در افغانستان بوده‌اند.

در سال‌های اخیر بیشتر اعضای حزب جمهوریخواه در مجلس نمایندگان و سنای این کشور از باراک اوباما خواستند تا بخشی از نیروهای این کشور را در افغانستان نگهدارد و مبارزه علیه طالبان را تشدید کند.

در بخشی از نامه‌ سال پیش ۲۲ عضو جمهوریخواه کمیته خدمات نظامی مجلس نمایندگان آمریکا به باراک اوباما آمده است: "در حالی که پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در افغانستان بدست آمده است، اگر ما تصمیم به ترک افغانستان بگیریم، این کشور می‌تواند بازهم به پناهگاه امن تروریستان تبدیل شود. القاعده و متحدان آن، طالبان و شبکه حقانی و ظهور روز افزون داعش همچنان به عنوان یک چالش جدی و چند بعدی در منطقه باقی مانده است."

نام شماری از چهره‌های جمهوریخواه که در دولت جورج بوش حضور داشتند و نقش فعالی در تعیین سیاست خارجی آمریکا پس از حمله به افغانستان داشتند، در فهرستی دیده می‌شود که احتمالا در دولت ترامپ مقام‌های مهم سیاست خارجی و امنیتی آمریکا را به عهده خواهند داشت.

جان بولتون، رودی جولیانی، زلمی خلیلزاد، ژنرال ستانلی مککریستال و استیفن هدلی از این چهره‌ها هستند که همه طرفدار برخورد جدی با گروه‌های بنیادگرا و حامیان آنها در افغانستان، پاکستان و منطقه هستند.

دیدگاه‌های ترامپ در مورد مبارزه با "تروریسم و افراط‌‌گرایی"

آقای ترامپ بارها در جریان مبارزات انتخاباتی‌اش به تشدید مبارزه آمریکا علیه گروه‌های بنیادگرا به ویژه گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) در خاور میانه تأکید کرد و حتی در وبسایت کمپین انتخاباتی‌اش "سیاست خارجی و شکست داعش" را زیر یک عنوان واحد قرار داد.

زلمی خلیلزاد، سفیر پیشین آمریکا در افغانستان، عراق و سازمان ملل می‌گوید: "آقای ترامپ تا هنوز چیز واضحی در مورد افغانستان نگفته است اما در مورد تروریسم نکته نظر واضح داشته و موقف قوی در مورد مقابله با افراطیت و ترور ابراز کرده است. از آن نظر چون افغانستان نقش مهمی در مقابله با تروریسم بین‌المللی و افراطیت دارد، فکر کنم که شانس همکاری و کمک به افغانستان زیاد است."

آقای خلیلزاد که از او در روزنامه‌های آمریکایی به عنوان یکی از نامزدان وزارت خارجه یا مشاوریت امنیت ملی آمریکا در دولت ترامپ نام برده شده است، می‌گوید: "از جانب دیگر آقای ترامپ مخالف کشورسازی (ملت‌سازی) آمریکا در چهار سوی جهان است و از این نظر احتمال دارد که رئیس جمهوری منتخب سوال‌هایی را در مورد کشورسازی آمریکا در افغانستان مطرح کند."

کیت کلارک و توماس روتیگ اعضای شبکه تحلیلگران افغانستان بدین باورند با وجود آنکه آقای ترامپ بر مبارزه علیه داعش و گروه‌های افراط‌گرا تاکید کرده است، اما بیشتر نگاه او به سوریه و عراق است تا افغانستان.

آنها می‌نویسند: " با آنکه ظهور داعش موجب شد اوباما در سوریه و عراق بیشتر دخیل شود و دستور حملات هوایی را علیه شاخه‌های این گروه در مناطقی از شرق افغانستان نیز صادر کرد اما سیاست رئیس جمهور اوباما در مورد افغانستان فراتر از مبارزه با تهدید داعش دراین کشور است. اما ترامپ گفته است که او سریعا و قاطعانه داعش را از طریق حملات هوایی نابود خواهد کرد. در اینجا هم منظور او بیشتر خاور میانه است نه افغانستان؛ زیرا او گفته از این راه می‌توان جلو سرازیر شدن پناهجویان سوریه‌ای به آمریکا را گرفت."

موضوع دیگری که دونالد ترامپ چند بار در چارچوب جنگ علیه تروریسم در مورد افغانستان به آن اشاره کرده، نگرانی‌اش از دسترسی "گروه‌های تروریستی" به تسلیحات اتمی پاکستان است.

ساموئل رحمانی، پژوهشگر روابط بین‌الملل در دانشگاه آکسفورد در مقاله‌ای در مجله دیپلمات در ماه اوت نوشت: "تأکید ترامپ براین است که آمریکا در افغانستان از طرح ملت‌سازی صرف‌نظر کند و نیروهای آن در افغانستان بیشتر بر مبارزه علیه تهدیدهای امنیتی قریب‌‌الوقوع متمرکز شود. به خصوص ترامپ بدین باور است که حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان وسیله خوبی برای کنترل تسلیحات اتمی پاکستان و جلوگیری از دسترسی گروه‌های تروریستی به این تسلیحات است."

با توجه به نکات گفته شده، مشخص است که رئیس جمهوری جدید آمریکا با گزینه‌های دشواری در مورد افغانستان در اولین روزهای آغاز ریاست جمهوری‌اش مواجه خواهد بود؛ اینکه آیا باید نیروهای آمریکایی را درافغانستان افزایش یا کاهش دهد و یا سیاست چند بعدی باراک اوباما در مورد افغانستان را ادامه دهد.