د بشري حقونو نړیواله ورځ؛ 'افغانستان کې د جګړو او تاوتریخوالي له کبله بشري سرغړونې شوې'
د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون د افغان جګړې له ښکېلو خواوو غوښتنه وکړه چې جګړه او وینه توېیدنه بس کړي. د دغه کمیسیون مشرې شهرزاد اکبر چې نن د بشري حقونو په نړیواله ورځ کې د جګړې د قربانیانو په یاد غونډه کې خبرې کولې وویل، د افغانستان د جګړې د ختمولو ارزانه لاره بین الافغاني خبرې دي.
د اروپايي ټولنې سفیر په دې غونډه کې ویلي، د سولې په خبرو کې باید د افغانستان ۱۹ کلنې لاسته راوړنې باید د سولې په خبرو کې قرباني نه شي.
د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون وایي، په دې هېواد کې د تاوتریخوالي او جګړو له کبله بشري حقونه تر پښو لاندې شوي دي.
په افغانستان کې تبعیض، جګړه، تاوتریخوالی، د قانون نه پلې کېدل د بشري حقونو د تر پښو لاندې کېدو اصلي لاملونه دي.
شهرزاد اکبر وایي، دې لپاره چې خبرې د تلپاتې سولې لامل شي، د خبرو بهیر باید ټول شموله وي. نوموړې وایي، په افغانستان کې د جګړې ښکېلې خواوې باید د جګړې د قربانیانو په ځانګړې توګه د ښځو او ځوانانو غوښتنې واوري.
د اغلې اکبر په خبره، د سولې د خبرو په ټولو پړاونو کې د بشري حقونو د معیارونو په پام کې نیول د افغانستان د خلکو د جدي غوښتنې په توګه وړاندې شي.
د اغلې اکبر په وینا، د سولې د خبرو پایله باید بشري حقونو ته د افغانانو لاسرسی ډېر کړي نه دا چې له خپلو حقونو محروم شي.
د بشري حقونو کمیسیون مشره طالبانو ته په خطاب کې وایي، که دا ډله غواړي چې د افغانستان په راتلونکې کې برخه ولري نو باید په تلپاتې سوله کې د بشري حقونو ځای په رسمیت وپېژني.
په همدې حال کې په افغانستان کې د اروپايي ټولنې سفیر پیري ماییدون په دې غونډه کې وایي، د افغانستان ۱۹ کلنې لاسته راوړنې باید د سولې په خبرو کې وساتل شي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي تدامیچي یماموتو هم د سولې په خبرو کې د جګړې د قربانیانو، ښځو او ماشومانو د حقونو په ساتل کېدو ټینګار وکړ.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي دفتر یا یوناما وايي، افغان ماشومان لا هم په جګړه کې د ښکېلو اړخونو له خوا له ګومارل کېدو او جنسي تاوتریخوالي سره مخامخ دي. یوناما د بشري حقونو د نړیوالې ورځې په مناسبت دا خبره کړې چې نن د ډیسمبر پر لسمه لمانځل کېږي.
د یوناما اعلامیه کې راغلي، د ۲۰۱۹ کال په مارچ کې د ماشومانو د قانون د تصویب په ګډون، روغتیایي او ښوونیزو خدمتونو ته د هلکانو او نجونو د لاسرسي په ګډون ځینې پام وړ پرمختګونه شوي.
یوناما زیاتوي: "خو لا هم په میلیونونو ماشومان په افغانستان کې له خپلو اساسي بشري حقونو بې برخې دي، چې په دې کې د ژوند کولو حق، زدکړو او روغتیایي خدماتو ته د لاس رسي حق، د تفریح حق او بشپړې وړتیا ته د هغوی درسیدو لپاره د پرمختیا حقونه شامل دي".
د یوناما د اعلامیې له مخې، ماشومان لاهم پر ښوونځیو او روغتیایي مرکزونو د بریدونو له منفي اغېزو سره او په نا متناسب ډول د جګړې له پاتې ناچاوده توکو زیانمنېږي او په جګړه کې د ښکېلو اړخونو له خوا له استخدام او جنسي تاوتریخوالي سره مخامخ دي..
د ملګرو ملتونو دا اندېښنه په داسې مهال ده چې دې وروستیو کې د افغان ماشومانو د جنسي ځورونې رپوټونه هم ور کول شوي.
نږدې دوه اونۍ وړاندې د کندهار سیمه ییزو پولیسو وویل، هغه ملا امام یې نیولی، چي پر یوه ۸ کلن ماشوم یې جنسي تېری کړی او بیا یې په وهلو وژلی دی.
دې وروستیو کې په لوګر ولایت کې پر لسګونو کم عمره هلکانو د جنسي ځورونې قضیه څه موده وړاندې د دوو ځایي فعالانو لخوا رسنیو ته افشا شوه.
په پیل کې افغان حکومت د دغو فعالانو ادعاوې در کړې، خو موسی محمودي او احسان الله حمیدي کابو لس ورځې وړاندې هغه مهال کابل کې د افغانستان د ملي امنیت ادارې لخوا ونیول شول چې د اروپایي ټولنې د استازي لید ته ور روان وو.
د دوی نیونې ته پراخ او توند غبرګون وروسته افغان ولسمشر محمد اشرف غني د ملي امنیت دا کړنه ناسمه وبلله او امر یې وکړ چې یاد فعالان دې د کورنیو چارو وزارت ته وسپارل شي.
د ډیسمبر پر دریمه په افغانستان کې د یو شمېر بهرنیو هېوادونو سفارتونو له افغان حکومت او لویې څارنوالۍ غوښتنه کړې ده چې د لوګر په ښوونځیو کې د هلکانو د جنسي ځورونې قضیه ې په جدي توګه وپلټي.
افغان حکومت د بهرنیو سفارتونو د اندېښنو په ځواب کې یو ځل بیا ژمنه کړې ده چې له پلټنو وروسته به پړو کسانو سره قانوني چلن کېږي.
