इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं कोणासाठी बंधनकारक, न भरल्यास किती दंड? जाणून घ्या महत्त्वाच्या प्रश्नांची उत्तरं

सध्या इन्कम टॅक्स रिटर्न (प्राप्तिकर परतावा) दाखल केला जातो आहे. गेल्या आर्थिक वर्षासाठीचा (2024-25) रिटर्न दाखल करण्याची किंवा भरण्याची अंतिम मुदत वाढवण्यात आली आहे.

आता 2024-25 या आर्थिक वर्षासाठीचा प्राप्तिकर रिटर्न भरण्याची अंतिम मुदत 15 सप्टेंबर, 2025 असणार आहे. यावर्षीच्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात सर्वसामान्य नागरिकांना म्हणजे करदात्यांना मोठा दिलासा मिळाला होता.

यापुढे 12.75 लाख रुपयांपर्यंतच्या वार्षिक उत्पन्नावर नोकरदारांना कोणताही प्राप्तिकर भरावा लागणार नाही. तर इतर करदात्यांसाठी 12 लाख रुपयांपर्यंतचं वार्षिक उत्पन्न करमुक्त असणार आहे.

या नव्या तरतुदीमुळे अनेकजणांमध्ये यावर्षाच्या इन्कम टॅक्स रिटर्नबाबत गोंधळ आणि गैरसमज आहेत.

पॅन कार्ड आणि इन्कम टॅक्स रिटर्न यासंदर्भात भारतात, सर्वसामान्य करदात्यांमध्ये आधीच अनेक गैरसमज आहेत. उदाहरणार्थ, इन्कम टॅक्स रिटर्न कोणी भरावा, भरण्यासाठी किती वार्षिक उत्पन्नं असलं पाहिजे, जर भरला नाही तर काय होतं, इत्यादी.

इन्कम टॅक्स रिटर्न आणि पॅन कार्डसंदर्भातील काही महत्त्वाच्या मुद्द्यांबाबत, बीबीसीनं चार्टर्ड अकाउंटंट (सीए) आणि करतज्ज्ञ करीम लखानी यांच्याकडून जाणून घेतलं.

कोणासाठी बंधनकारक असतं?

करीम लखानी म्हणाले की जर तुमचं एकूण उत्पन्न, मूळ करमुक्त उत्पनाच्या मर्यादेपेक्षा अधिक असेल, तर तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल केला पाहिजे.

म्हणजेच,

तर त्यांनी इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं बंधनकारक आहे.

अशा परिस्थितीत, जर एकूण वार्षिक उत्पन्न (कलम 80 अंतर्गत असणारी कपात करण्यापूर्वी) वर दिलेल्या करमुक्त उत्पन्नाच्या मर्यादेपेक्षा अधिक असेल तर इन्कम टॅक्स रिटर्न भरावाच लागेल.

त्याचबरोबर, प्रत्येक कंपनी आणि फर्मला इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं बंधनकारक आहे. मग त्या कंपनीला किंवा फर्मला नफा झालेला असो की तोटा.

याशिवाय, जर तुमचं उत्पन्न करमुक्त उत्पनाच्या मूळ मर्यादेपेक्षा कमी असेल, मात्र

इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल न केल्यास किती दंड?

सीए करीम लखानी म्हणतात की, ज्या करदात्यांच्या किंवा फर्मच्या खात्यांचं ऑडिट करण्याची आवश्यकता नाही, अशांसाठी इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्याची अंतिम मुदत साधारणपणे, 31 जुलै असते.

मात्र जर बँक खात्यात 1 कोटी रुपयांहून अधिक रक्कम जमा केली असेल किंवा परदेश ट्रिपवर 2 लाख रुपयांपेक्षा अधिक रक्कम खर्च केली असेल, तर उशिरा इन्कम टॅक्स रिटर्न भरल्यास दंड आकारला जाऊ शकतो.

माझ्याकडे पॅन कार्ड असेल, तर मला प्राप्तिकर परतावा भरावा लागेल का?

तुमच्याकडे पॅन कार्ड आहे म्हणून तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं बंधनकारक नाही. इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करणं हे तुमचं एकूण उत्पन्न आणि इतर काही घटकांवर अवलंबून आहे.

वर सांगितल्याप्रमाणे, जर तुम्ही तुमच्या चालू खात्यात एक कोटी रुपयांहून अधिक रक्कम जमा केली असेल, जर तुम्ही तुमच्या बचत खात्यात 50 लाख रुपयांहून अधिक रक्कम जमा केली असेल आणि जर तुम्ही परदेशातील ट्रिपसाठी दोन लाख रुपयांहून अधिक रक्कम खर्च केली असेल तर इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करावा लागेल.

एकदा इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्यास सुरुवात केली, तर तो दरवर्षी भरावाच लागतो का?

करीम लखानी म्हणतात, "जर तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्यास सुरुवात केली, तर तो दरवर्षी भरणं आवश्यक नाही. जोपर्यंत तुम्ही त्या वर्षाच्या प्राप्तिकराच्या नियमांनुसार इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्यास पात्र नसता तोपर्यंत तो दाखल करणं आवश्यक नाही."

"याचा अर्थ, जर त्या वर्षातील एकूण उत्पन्न मूळ करमुक्त उत्पन्नाच्या मर्यादेपेक्षा कमी असेल आणि इतर कोणत्याही अटी लागू होत नसतील, तर त्या वर्षाचा इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची आवश्यकता नाही."

ते पुढे म्हणतात, "उदाहरणार्थ, जर तुम्ही 2023-24 या मूल्यांकन वर्षामध्ये इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल केला असेल, मात्र तुमचं उत्पन्न तीन लाख रुपये असेल, परंतु 2024-25 या मूल्यांकन वर्षात तुमचं उत्पन्न घटून दोन लाख रुपये झालं आणि इन्कम टॅक्स रिटर्न बंधनकारक करणारी कोणतीही अट तुम्हाला लागू होत नसल्यास, त्या वर्षासाठी तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करणं बंधनकारक नाही."

(मूल्यांकन वर्ष म्हणजे ज्या वर्षात इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल केला जातो ते वर्ष. म्हणजेच आर्थिक वर्षाच्या पुढील वर्ष.)

मात्र करीम लखानी सल्ला देतात की, इन्कम टॅक्स रिटर्न नियमित भरणं योग्य ठरतं. यामुळे आर्थिक शिस्त राखली जाते आणि भविष्यात कर्ज मिळणं सोपं होतं.

याव्यतिरिक्त, जर तुमचा टीडीएस कापला गेला असेल आणि तुमचं एकूण उत्पन्न करपात्र नसेल, तर तो परतावा म्हणजे कापला गेलेल्या टीडीएसचा रिफंड मिळवण्यासाठी तुम्हाला इन्कम टॅक्स रिटर्न भरावा लागेल.

एकदा का हा रिफंड किंवा परतावा परत मिळवण्यासाठी तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्यास सुरुवात केली, की टीडीएस रिफंड मिळवण्यासाठी तुम्हाला दरवर्षी इन्कम टॅक्स रिटर्न भरावा लागेल.

त्याप्रमाणे, तुमच्या व्यवसायातील तोट्याची भविष्यातील उत्पन्न किंवा नफ्याशी जुळवणूक करण्यासाठी किंवा भविष्यात तो तोटा अंतर्भूत करण्यासाठी तुम्हाला दरवर्षी इन्कम टॅक्स रिटर्न भरावा लागेल. तुमचं उत्पन्न करमुक्त उत्पन्नाच्या मर्यादेपेक्षा कमी असलं तरीदेखील इन्कम टॅक्स रिटर्न भरावा लागेल.

जर एखाद्या व्यक्तीनं एखाद्या वर्षी कमी उत्पन्नामुळे इन्कम टॅक्स रिटर्न भरला नसेल तर त्याला तो पुढील वर्षी दाखल करता येतो.

एखादा करदाता निवृत्त झाला किंवा त्यानं काम करणं थांबवलं, तरीही त्याला इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करावाच लागेल का?

इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्याचं बंधन निव्वळ सेवानिवृत्त झालं आहे किंवा काम थांबवलं आहे म्हणून संपत नाही.

सेवानिवृत्तीनंतर किंवा अगदी तुम्ही काम करणं थांबवलं असेल, तरी तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न भरावा की नाही हे काही गोष्टींवर अवलंबून असतं.

जर निवृत्त व्यक्तीचं उत्पन्न करमुक्त उत्पन्नाच्या मर्यादेपेक्षा कमी असेल आणि त्याला इतर कोणत्याही अटी लागू होत नसतील, तर इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करणं त्या व्यक्तीसाठी बंधनकारक नाही. मात्र रिफंड मिळवण्यासाठी किंवा इतर कारणांसाठी स्वेच्छेनं इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करता येतो.

इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करण्याचे काय फायदे आहेत?

प्राप्तिकर तज्ज्ञ, नियमितपणे आणि अंतिम मुदतीच्या आत इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याचा सल्ला देतात. यामागं अनेक कारणं आहेत,

नियमितपणे इन्कम टॅक्स रिटर्न न भरण्याचे काय तोटे आहेत?

नियमितपणे इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याचे काही फायदे आहेत, तसेच न भरण्याचे तोटेदेखील आहेत. ते पुढीलप्रमाणे,

इन्कम टॅक्स रिटर्न आणि पॅनकार्डबद्दलचे गैरसमज

भारतातील करदात्यांमध्ये इन्कम टॅक्स रिटर्न आणि पॅन कार्ड याबाबत अनेक गैरसमज आहेत. सीए करीम लखानी यांनी यातील काही गैरसमजांबद्दल माहिती दिली.

गैरसमज: जर कंपनीनं टीडीएस कापला असेल, तर इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची आवश्यकता नाही.

सत्य: जर तुमचं एकूण उत्पन्न करमुक्त उत्पन्नाच्या मूळ मर्यादेपेक्षा अधिक असेल, तर इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं बंधनकारक आहे. अगदी तुमचा टीडीएस कापला गेला असेल तरी.

गैरसमज: माझं उत्पन्नं करपात्र नाही. मग मी इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची आवश्यकता नाही.

सत्य: जर तुमचं उत्पन्न करमुक्त उत्पन्नाच्या मूळ मर्यादेपेक्षा कमी असेल, तर सर्वसाधारणपणे इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची आवश्यकता नसते. मात्र वर नमूद केल्याप्रमाणे, जर तुमच्या बँक खात्यातील व्यवहार, परदेश प्रवास इत्यादी मोठे खर्च असतील, तर तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं आवश्यक असतं.

गैरसमज: फक्त नोकरदारांनीच इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं आवश्यक असतं.

सत्य: ज्यांचं एकूण उत्पन्न करमुक्त उत्पन्नाच्या मर्यादेपेक्षा अधिक आहे, त्यांना इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं बंधनकारक आहे. मग त्यांचा स्वयंरोजगार असो, ते फ्रीलान्सर असोत की त्यांचा व्यवसाय असो.

गैरसमज: इन्कम टॅक्स रिटर्न भरणं हे खूप गुंतागुंतीचं आणि वेळखाऊ काम आहे.

सत्य: इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची प्रक्रिया आता ऑनलाइन आहे आणि खूपच सोपी झाली आहे. जर तुमचं उत्पन्न माफक किंवा कमी असेल तर तुम्ही स्वत:देखील इन्कम टॅक्स रिटर्न दाखल करू शकता. जर आवश्यकता असेल, तर तुम्ही याच्याशी संबंधित व्यावसायिकांची मदत घेऊ शकता.

गैरसमज: भेटवस्तूंवर कोणताही कर लागत नाही, त्यामुळे त्या इन्कम टॅक्स रिटर्नमध्ये दाखवण्याची आवश्यकता नसते.

सत्य: फक्त विशिष्ट नातेवाईकांकडून मिळालेल्या भेटवस्तूच करमुक्त असतात. काही भेटवस्तू करपात्र असतात आणि त्या इन्कम टॅक्स रिटर्नमध्ये दाखवाव्या लागतात.

गैरसमज: एकदा का तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्यास सुरुवात केली की तो तुम्हाला दरवर्षी भरावा लागतो.

सत्य: जर तुमचं वार्षिक उत्पन्न करमुक्त उत्पन्नाच्या मर्यादेपेक्षा कमी असेल आणि तुम्हाला इतर कोणत्याही अटी लागू होत नसतील, तर तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची आवश्यकता नाही.

करदात्यांना पॅन कार्डबद्दल हे माहिती असलं पाहिजे

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन.)