Etu e si emetọ ụmụaka n'aha onyinye ọlaedo n'ebe a na-egwupụta ọlaedo na mba Saụt Afrịka
Ebe foto si, Getty Images
- Onye dere ya, Mayeni Jones
- Ndị mere akụkọ a, BBC News, Johannesburg
- Oge e ji agụ akụkọ nkeji 4
Otu ihe na-agbagwoju anya ma na-agba Jonathan anya mmiri bụ ihe ọ hụrụ ka ọ na-arụ ọrụ ma birikwa n'ebe a na-egwupụta ọlaedo dị na Saụt Afrịka bụ etu e si emmetọ ụmụaka.
Ọtụtụ n'ime ha bụ ndị e nyere ọrụ na-akwụ ha obere ego mana ndị ọzọ bụ ndị a kpọbatara maka ọrụ mmekọahụ.
Jonathan dị naanị afọ iri abụọ ugbua, ọ gara mba Saụt Afrịka dịka e kwere ya nkwa ịrụ ọrụ nakwa inweta ego n'ebe a na-egwupụta ọlaedo.
Anyị na-ekpuchi njirimaara ya maka ndị ajọ mmadụ bụ ndị na-ahụ maka ngwupụta ọlaedo ahụ nwereike ịwakpo ya.
Jonathan kọwara etu onọdụ ha si dị, ukpomọkụ, awa ha na-anọ n'irụ ọrụ, etu ha si arụ ọrụ bụ nke metụtara ahụike ya.
"Ana m ahụ ụmụaka dị naanị afọ iri na ise n'ebe a na-egwu ọlaedo. Ọtụtụ n'ime ha dị afọ iri na asaa".
"Ọtụtụ ndị mmadụ na-emetọ ụmụaka. Ọ bụ ihe mgbanwa obi nke m na-anabataghị".
"Ndị okenye na-ekwe ha nkwa ọlaedo tupuu ha edinaa ha n'ike".
"Ọ bụrụ na nwatakịrị chọrọ ego, ọ ga-ekweta ka e dinaa ya n'ike maka nkwa ọlaedo".
"Jonathan kọwara etu ụmụaka ndị a na-esi abịakwuta ndị na-egwu ọlaedo ka e chekwaa ha mana ndị na-egwu ọlaedo ga-agwa ha ihe nke ha chọkwara".
Ọtụtụ ka a na-eji idina n'ike ata ahụhụ maka na ha dara mba ime ihe a sị ha mee.
Jonathan kwuru na ọtụtụ ụmụaka rụrụ ọrụ n'ebe ọ rụrụ ọrụ bụ ndị mbịarambịa na-amaghị ihe na-eme.
Ebe foto si, AFP
Ugbua, i nwereike inweta akụkọ BBC Igbo niile n'ekwenti gị.
Pịa aka ebe a ka i soro anyị
Ebe Ọkwa azụmahịa WhatsApp kwụsịrị
Onye na-eme nyocha maka ihe a na-egwupụta n'ala nakwa onye ha-ahụ maka ikike dịịrị ndị na-egwupụta ihe bụ Makhotla Sefuli kwuru na nke a bụ eziokwu.
Ọ sị na ndị adịgboroja ahụ na-egwu ọlaedo bụ ụmụaka ka ha na-achọ ka ha rụọrọ ha ọrụ na Saụt Afrịka.
Ọtụtụ n'ime ụmụaka ndị a bụ ndị a tọọrọ site na mba ndị ọzọ dị Saụt Afrịka nso. Ha na-ekwe ha nkwa inye ha ọrụ dị mma.
"Mana ha bata na Saụt Afrịka, a nara ha akwụkwọ njem ha. Ọ bụ ihe a ma ama na a na-emetọ ụmụnwoke" Sefuli kwuru.
BBC na mmadụ abụọ bụ ndị na-arụ ọrụ n'ebe a na-egwupụta ọlaedo n'ụzọ adịgboroja ekwuola okwu.
Tshepo abụghị ezigbo aha ya, ọ sị na ya hụrụ ụmụnwoke ndị okenye na-amanye ụmụaka aka ndị nwoke ịkwako n'ike.
"N'ọtụtụ oge ka ha na-eme ya maka ego. Ọtụtụ bụ ndị e nyere ọrụ maka naanị imetọ ha".
Ọ kwuru na mmetọ ahụ na-emetụta ụmụaka nke ukwuu.
"Ọ na-eme ha agbanwe agwa ha ma na-enwe ọnọdụ enweghị ntụkwasị obi n'ebe mmadụ nọ".
N'oge ndị uweojii na ndị na-egwu ọlaedo n'ụzọ adịgboroja nwere nsogbu ka ọtụtụ arụ na ihe na-eme n'ọdọ ịgwupụta ọlaedo pụtara ihe.
Ihe a mere n'ebe a na-egwu ọlaedo na Buffelsfontein, dị nso n'obodo Stilfontein dị na mpaghara Ugwu.
Gọọmenti mba ahụ na-agba mbọ ịkwụsị ndị na-egwu ọlaedo n'ụzọ adịgboroja bụ nke ha siri na ọ napụrụ ha ego ruru $3.2bn (£2.6bn) n'efu n'afọ gara aga.
N'ọnwa Disemba 2023 ka gọọmentị ji usoro dị icheiche busoo ndị na-egwu ọlaedo adịgboroja ahụ agha.
Gọọmenti kwụsịrị ime ka mmiri na nri na-aga na mpaghara Stilfontein dịrị obere mana nke ahụ mechara butere ndị na-egwu ọlaedo nnukwu agụụ. Ọtụtụ n'ime ha kpọrọ nkụ ka okporoko nke mwere ụlọikpe jiri gwa gọọmenti ka ha kwụsị amụma igbochi nri na mmịrị ịga na Stilfontein.
Ọtụtụ ndị a zọpụtara n'ebe ahụ bụ ụmụaka. Ọtụtụ n'ime ha bụ ụmụaka na-enweghị akwụkwọ mana gọọmenti mere ha nnyocha ahụike.
Mana ụlọọrụ Department of Social Development (DSD) zọpụtara ụmụaka 31 na Stilfontein na-egwu ọlaedo. Ha niile bụ ndị Mozambik. N'ọnwa Nọvemba ka mba Saụt Afrịka dulara mmadụ 27 gaa Mozambik
Otu a na-akpọ "Save the Children South Africa" nyere aka mee ntụharị n'ajụjụ ọnụ a jụrụ ụmụaka ahụ dịka Onyeisi ụlọọrụ ha bụ Gugu Xaba gwara BBC.
"Naanị na ha chere na ha agaghị apụta n'ọnọdụ ahụ mebiri agwa ụmụaka a"
"Ndị okenye na-egwu ọlaedo na-ebido na-azụ ha ka ha chere na a hụrụ ha n'anya".
Ọ sị na ndi okonye ahụ na-eme ka ụmụaka ahụ kwaso ha iko ma maa ha elu n'ike sita n'ụbọchị ruo n'ụbọchị.
Most children are trafficked in order to be used as sex slaves. And you've got a pimp who is taking the money"
Nwada Xaba kwuru na ndị otu na-egwuputa ọlaedo adịgboroja ahụ na-ewe naanị ụmụntakịrị ọrụ n'ihi na ha na-adị mfe ịchịkwa ma dị ọnụ ala.
"Ụmụaka aghọtaghị mgbe ị na-ekwu: 'M ga-akwụ gị ego dịka 20 rands ($ 1; £ 0.80) kwa ụbọchị.' Ndị okenye na-ajụ mgbe ụfọdụ ịrụ udiri ọrụ ahụ, mana ụmụaka na-ahụ onwe ha n'enweghị ihe na ihe ụkọ ga-ekweta. Ya mere ọ ji dị mfe iji nwatakịrị na-arụ ọrụ ahụ, ọ na-adị mfe ịkpọrọ nwatakịrị na-enweghị ihe ọ maara gaa ebe ahụ.
E wezụga na a na-erigbu ya n'ụzọ ego, ọ na-ekwu na e nwere ndị òtù na-ewe ụmụaka kpọmkwem maka mmekọahụ na ịmetọ ha.
Ọtụtụ ndị na-egwuputa ọlaedo adịgboroja ahụ na-eji ọnwa ole na ole n'okpuru ala bụ ebe ha na-egwupụta ihe, ọ na-esikarị ike ha ịrịgo pụta n'elu ala. A na-enwetere ha ihe ha chọrọ n'okpuru ala.
"Ọtụtụ ụmụaka ka a na-atọrọ atọrọ ma dunye ha n'ọrụ ohu mmekọahụ. E wekwere onye na-eji ha atụmgbere na-anakọta ego n'isi ha oge ọbụla eji nwatakịrị a na-azụ ahịa ịkwa iko."
BBC jụrụ ndị uweojii na ndị DSD ma a ga-ebo onye ọbụla ebubo mmeko nwoke na nwanyị ahụ. Ha azabeghị ajụjụ anyị.
Otu onye na-arụ ọrụ na Stilfontein kwuru na ọtụtụ n'ime ụmụaka ahụ achọghị ịgba akaebe.
Ka ọ dị ugbu a, ụlọ ọrụ na-egwuputa ihe n'ụzọ iwu na-akwadoghị ka na-aga n'ihu.
Maka na nke a bụ atụmatụ nwere ohuru ruru 6,000, ọ bụ azụmahịa na-agaghị akwụsị n'oge ọ bụla n'oge na-adịghị anya, maka na ọtụtụ puku ụmụaka na-adịghị ike n'ihe ize ndụ gbasara udiri ọrụ ahụ.
