IKIBIRIRAHO, Leta y'u Rwanda yemeje ifungurwa ry'agateganyo ry'abantu barenga 1800

Amakuru y'ikibiriraho

Chançard Abimana, Didier Bikorimana, Dinah Gahamanyi na Samba Cyuzuzo

1. Iminota 4 irahezeAmbasade y’u Rwanda muri Qatar yatangaje ko irimo gukorera ‘online’

   

   Ahavuye isanamu, Reuters

   Ambasade y’u Rwanda muri Qatar yatangaje ko irimo gukorera ‘online’ “kubera uko umutekano wifashe ubu” muri icyo gihugu.

   Qatar iri mu bihugu birimo kuraswaho na Iran mu kwihorera ku bitero nayo irimo kugabwaho n’indege z’intambara na misile za Israel na Amerika.

   Bamwe mu banyarwanda baba mu bihugu byibasiwe bagaragaje impungenge zabo no gusaba ubufasha butandukanye burimo kuba bacyurwa iwabo.

   Nyuma y’amasaha Ambasade y’u Rwanda itangaje ibi, Minisiteri y’ubutegetsi bw’igihugu ya Qatar yasohoye itangazo ribwira abantu bose “ko ari ngombwa kuguma mu ngo n’inyubako” ko nta gusohoka “uretse gusa igihe biri ngombwa”.

   Uyu munsi mu masaha ya kere, iyi minisiteri ya Qatar yatangaje ko ababishinzwe barimo kwimura abantu baturiye Ambasade ya Amerika mu mujyi wa Doha “nk’igikorwa cy’agateganyo mu kwirinda”.

   Ambasade y’u Rwanda ikorera i Doha iri mu ntera ya kilometero zigera ku 10 uvuye aho Ambasade ya Amerika iherereye, ntibizwi neza niba abakozi bayo na bo barimo kuvanwa aho bigendanye n’itangazo ry’ubutegetsi bwa Qatar.

   Ibitero bya Iran byibasira ibigo bya gisirikare bya Amerika n’ibindi bikorwa remezo bifitanye isano na Amerika mu bihugu byo mu burasirazuba bwo hagati.

   Hagati aho, Qatar Airways, kompanyi ya leta y’iki gihugu - inafite imigabane minini muri Rwandair ya leta y’u Rwanda - yatangaje ko ingendo zayo “zikomeje guhagarikwa by’agateganyo” kuko ikirere cya Qatar gifunze.

   Abanyarwanda n’Abarundi bari mu bihugu byo mu burasirazuba bwo hagati bakomeje kugirwa inama zo gufata ingamba zo kwirinda cyane cyane bakurikiza amabwiriza bahabwa n’abategetsi bo muri ibyo bihugu.

   Umwe mu banyarwanda baganiriye na BBC Gahuzamiryango ku wa gatatu ari mu mujyi wa Dubai, kuri uwo munsi wa kane w’intambara, yagize ati: “Akenshi tubona ibisasu bicaho”, avuga ko biba byerekeza ahari ibigo bya gisirikare bya Amerika.

   Uyu avuga ko ibikorwa byinshi muri uwo mujyi w’ubucuruzi wo mu gihugu cya Emira Zunze Ubumwe z’Abarabu bifunze nubwo hari n’ibindi bikora.

   Perezida Donald Trump wa Amerika aherutse gutangaza ko intambara yabo kuri Iran ishobora kumara hagati y’ibyumweru bine na bitanu.

   Izindi nkuru wasoma:

   • 'Inama ya gicuti' hagati ya Tshisekedi na Kagame - Qatar yabishoboye ite?
   • Rusesabagina: Uko Qatar iza mu irekurwa rye
   • Nyuma ya Kigali Emir wa Qatar yakiriwe i Kinshasa, ni iki cyaba kimugenza?

2. Iminota 9 irahezeInama nkenguzamateka ya Amerika yananiwe guhuriza kw’itegeko ryo kugabanya ububasha bwa Trump ku ntambara

   

   Ahavuye isanamu, US SENATE

   Itegeko ryari rifise intumbero yo kugabanya ubushobozi bwa Prezida Donald Trump bwo gutegeka ibindi bikorwa vya gisirikare muri Iran ntiryahurijweko n’abakenguzamateka ba Amerika, inyuma y’uko 47 barishigikiye nayo 53 bararigwanya.

   Muri ayo matora, umukenguzamateka Rand Paul yifatanije n’aba-Democrats mu gushigikira iryo tegeko, mu gihe umukenguzamateka John Fetterman yaciye atandukana n’aba-Democrats maze yifatanya n’aba-Republicans mu kurirwanya.

   N'aho iryo tegeko ritabandanije, ico kibazo ntikiratorerwa umuti. Inama nkenguzamateka , ari rwo rwego rwonyene rwa America rufise ububasha bwo gutanguza intambara ku mugaragaro, rwitezwe ko rubandanya kuganira kuri ico kibazo.

   Inama nkenguzamateka itegekanya gutora kuri iryo tegeko nyene uyu munsi ku wa kane.

   Bamwe mu bakenguzamateka bavuze kandi ko bashobora gushigikira iryo tegeko muri kazoza mu gihe intambara yo muri Iran yobandanya inyuma y'indwi nkeya Trump yavuze ko ico gikorwa ca gisirikare gishobora kumara.

3. Iminota 26 irahezeZelensky yemeye gufasha abafatanyabikorwa bo mu Burasirazuba bwo Hagati guhangana n'ibitero bya 'drone'

   

   Ahavuye isanamu, Getty Images

   Perezida wa Ukraine Volodymyr Zelensky yavuze ko Ukraine irimo gutegura gahunda yo kohereza inzobere mu Kigobe cy'Abarabu kugira ngo zifashe ibihugu by'abafatanyabikorwa mu kurinda ibihugu ibitero by'indege zitajyamo abapilote (drones) na misile bya Iran.

   Yavuze ko ejo yavuganye na bagenzi be bo muri Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE) na Qatar, ndetse ko uyu munsi yavuganye n'abo muri Jordan na Bahrain.

   Nyuma yo kuganira n'abaminisitiri n'abakuru b'ingabo ku ntambara yo mu Burasirazuba bwo Hagati, yabasabye gushakisha uburyo bwo gufasha inshuti – bitabangamiye ubwirinzi bwa Ukraine.

   Mu butumwa yanyujije ku rubuga nkoranyambaga X, Perezida Zelensky yagize ati: "Ukraine ishobora gufasha kurinda ubuzima no kugarura umutekano..."

   Yongeyeho ati: "Igisirikare cyacu gifite ubushobozi bukenewe. Inzobere za Ukraine zizakorera aho bibera, kandi amatsinda yamaze gutangira guhuza ibi. Twiteguye gufasha kurinda ubuzima bw'abantu, kurinda abasivile, no gushyigikira ibikorwa nyabyo byo kugarura umutekano... mu karere.

   Izindi nkuru wasoma:

   Abasirikare b'Uburusiya babwiye BBC ko babonye bagenzi babo bicwa ku mategeko y'ababakuriye

   Ayatollah Khamenei: Uko igitero cyo kumwica cyateguwe na Israel na Amerika kikaba mu gitondo aho kuba nijoro

   Ayatollah Khamenei: Uko uwari umutegetsi w'ikirenga wa Irani yari yarashoboye kugundira ubutegetsi

4. Haciye isaha 1Iran yateye ibisasu kuri Israel, nk'uko bivugwa n'igisirikare

   

   Ahavuye isanamu, Getty Images

   Igisirikare ca Israel kivuga ko Iran yarashe ibisasu vyinshi kuri Israel mu gitondo co kuri uyu wa kane.

   Nta makuru y'abahasize ubuzima arashikirizwa, nk'uko bivugwa n'itororokanirizo ry'amakuru AFP, ryisunze igisata c’ubutabazi c’ico gihugu..

   Habaye amatangazo atatu atandukanye yo kuburira mu masaha abiri.

   Abamenyeshamakuru ba AFP bumvise ibiturika i Yeruzalemu, ariko igisirikare camaze kurekura abantu gusohoka aho bari binyegeje.

   Izindi nkuru wosoma:

   • Iron Dome: Uko ubwirinzi bwa misile bwa Israel bushwanyaguza ibisasu birashwe
   • Nyuma y'urupfu rwa Ayatollah Ali Khamenei, ni nde urimo kuyobora Iran?
   • Iran ivuga ko ibitero bya Amerika na Isirayeli ku ishuri byishe abantu 108 biganjemo abana

5. Haciye isaha 1Pentagon yatangaje umwirondoro w’umusirikare wa 5 wa Amerika wiciwe mu bitero bya Iran

   

   Ahavuye isanamu, US Army Reserve Command

   Igisirikare cya Amerika cyemeje izina ry’umusirikare wa gatanu wishwe n’igitero cya ‘drone’ ya Iran yarashwe muri Kuwait mu minsi ya mbere y’iyi ntambara.

   Major Jeffrey O’Brien ubusanzwe utuye muri leta ya Iowa yari yaroherejwe muri Kuwait kuva mu 2019 nk’uko itangazo ry’ingabo za Amerika ribivuga.

   Iki gisirikare cyarondoye imidali ya gisirikare yari yarahembwe kubera imirimo ye.

   Abasirikare ba Amerika bapfuye ubwo indege za ‘drones’ zabashaga guca ku bwirinzi bwo mu kirere zigasekura ikigo cy’ingabo za Amerika i Port Shuaiba muri Kuwair ku cyumweru.

   Mbere, igisirikare cya Amerika cyari cyatangaje ko hapfuye abasirikare batatu muri icyo gitero, ariko nyuma cyemeje ko undi umwe yapfuye yishwe n’ibikomere imirambo yindi ibiti igakurwa mu bihomoka by’inyubako zasenyutse.

   Kugeza ubu Maj Jeffrey abaye uwa gatanu ubashije kwemezwa umwirondoro muri abo batandatu bapfuye, ibisobanura ubukana bw’igitero bagabweho gishobora kuba cyarangije bikomeye imibiri y’abapfuye.

6. Haciye isaha 1Leta y’u Rwanda yemeje ifungurwa ry'agateganyo ry'abantu barenga 1800

   

   Ahavuye isanamu, Getty Images

   Inama y’abaminisitiri yaraye iteranye mu Rwanda iyobowe na Perezida Paul Kagame yemeje ifungurwa ry’imfungwa 1874.

   Itangazo ryashyizweho umukono na Minisitiri w’intebe Dr Justin Nsengiyumva rikubiyemo ibyemezo by’iyo nama, rigaruka no kuri iki cyemezo: “Iteka rya Minisitiri ryemeza ifungurwa ry’agateganyo ku bantu 1874 bakatiwe n’inkiko.”

   Nta rutonde rwahise rutangazwa rw'abarebwa n’iki cyemezo ndetse nta mpamvu yacyo yatangajwe.

   Ibi bibaye mu gihe leta y’u Rwanda iheruka kugabanya ingengo y’imari izakoresha muri uyu mwaka w’imari, aho yagabanutseho miliyari zirenga 80 z’amafaranga y’u Rwanda ugereranyije n’ingengo y’imari y’umwaka ushize.

   Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu yo mu mahanga yakomeje gushinja ubucamanza bwo mu Rwanda guca imanza zibera no gufunga binyuranyije n’amategeko.

   Abategetsi mu Rwanda bakomeje guhakana ibyo birego, bavuga ko ubucamanza bwo mu Rwanda bwigenga kandi ko buca imanza zinyuze mu mucyo.

   Iyo nama y’abaminisitiri yo ku wa gatatu yanafashe ibindi byemezo birimo nko kwemeza imishinga y’amategeko inyuranye, gushyira abategetsi mu myanya no kwemeza abasabiwe guhagararira ibihugu byabo mu Rwanda.

   Izindi nkuru wasoma:

   Victoire Ingabire mu rukiko rw'Ikirenga yasabye ko hari ingingo ivanwa mu mategeko mpanabyaha

   Kuki Amerika yahannye ingabo z'u Rwanda n'abajenerali bane?

   Kigali: Ihorahabona 'yaburiwe irengero' nyuma yo kugenda agiye gusura umwana we kw'ishuri

7. Haciye isaha 1Mwaramutse neza!

   Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.