Museveni yemeje itegeko rishya ryemera ko abasivile baburanishwa n'inkiko za gisirikare

Ahavuye isanamu, Reuters
- Umwanditsi, Swaibu Ibrahim
- Igikorwa, BBC News, i Kampala
Perezida wa Uganda Yoweri Museveni yashyize umukono ku itegeko rivuguruye rizongera gutuma abasivile baburanishwa mu rukiko rwa gisirikare mu bihe bimwe na bimwe.
Muri Mutarama (1) uyu mwaka, urukiko rw'ikirenga rwari rwanzuye ko itegeko ryari ririho mbere ryemera imanza nk'izo rinyuranyije n'itegekonshinga.
Mbere y'icyo cyemezo, abasivile bashoboraga kujyanwa mu rukiko rwa gisirikare igihe basanganywe ibikoresho bya gisirikare nk'imbunda cyangwa imyenda ya gisirikare. Impirimbanyi zari zinubiye ko iryo tegeko ryakoreshwaga mu kuburanisha abanenga leta.
Mu kwezi gushize, abadepite batoye bemeza iryo vugurura, mu gihe abapolisi benshi bari bagabwe ku nteko ishingamategeko ndetse n'abadepite batavuga rumwe n'ubutegetsi banze kwitabira iryo tora, bavuga ko rihonyora icyemezo cy'urukiko rwa mbere rukomeye cyane mu gihugu.
Muri Mutarama, abacamanza bavuze ko inkiko za gisirikare zifitemo kubogama kandi ko nta bushobozi zifite bwo gukora imirimo y'ubucamanza, nkuko umuryango mpuzamahanga w'uburenganzira bwa muntu wabitangaje icyo gihe.
Iryo vugurura rigaragara ko rigerageza gucyemura bimwe muri ibyo bibazo.
Ririmo ko abayoboye izo nkiko bakwiye kugira impamyabumenyi zo mu mategeko zijyanye n'akazi kabo ndetse no kuba barakoze amahugurwa ajyanye n'akazi kabo yo mu rwego rw'amategeko.
Rinarimo ko mu gihe barimo gukora imirimo yabo y'ubucamanza, bakwiye kuba bigenga kandi batabogamye.
Ariko abasivile baracyashobora koherezwa muri izo nkiko igihe basanganywe ibikoresho bya gisirikare.
Nyuma yuko uwo mushinga w'itegeko wemejwe n'abadepite, Koloneli (Col) Chris Magezi, umuvugizi w'ingabo za Uganda, yatangaje ku rubuga nkoranyambaga X ati:
"Itegeko rizahashya bya nyabyo abagizi ba nabi bitwaje intwaro, rice intege ishingwa ry'imitwe ya politike y'intagondwa igerageza guhungabanya gahunda za demokarasi, rinatume umutekano w'igihugu ushingira ku musingi ukomeye. Niba ikintu gikora neza, nta mpamvu yo kugihindura!"
Ariko umukuru w'abatavuga rumwe n'ubutegetsi, Bobi Wine, yavuze ko iryo tegeko rizakoreshwa mu kumwibasira hamwe n'abandi.
Yabwiye ibiro ntaramakuru AFP ati: "Twese abatavuga rumwe n'ubutegetsi tugambiriwe n'iri tegeko."
Ishyirahamwe ry'abanyamategeko bo muri Uganda ryavuze ko rizatanga ikirego kuri iryo vugurura kijyanye n'ishingiro ryo mu itegekonshinga.
Impirimbanyi zimaze imyaka zivuga ko inkiko za gisirikare zikoreshwa n'ubutegetsi mu gucecekesha abatavuga rumwe na bwo, abantu bamwe bakavuga ko ibimenyetso byafashwe bikajyanwa gushyirwa ku bantu bagambiriwe.
Muri Gashyantare (2) uyu mwaka, umunyamategeko mu mategeko y'uburenganzira bwa muntu w'Umunya-Uganda, Gawaya Tegulle, yabwiye ikiganiro 'Focus on Africa podcast' cya BBC ati:
"Niba uri umunyapolitike utavuga rumwe n'ubutegetsi, bazashaka uburyo bwo ku kugeza mu rukiko rwa gisirikare ndetse icyo gihe umenye ko ibyawe bizaba birangiye... Igihe uzaba uhageze, ubutabera ntibuzigera na rimwe busura umuryango [w'inzu] wawe."
Yongeyeho ko abantu bashobora kumara imyaka bafunze bataraburanishwa mu gihe izo nkiko ziba zitegereje ibyemezo by'abasirikare bakuru, bishobora kutigera na rimwe bifatwa, ndetse ko ababuranishijwe bagahamwa n'ibyaha bashobora guhanishwa ibihano bikaze cyane kurusha ibyo mu nkiko za gisivile.
Urubanza rukomeye rwa vuba aha rwakurikiye itabwa muri yombi mu Gushyingo (11) kw'umwaka ushize rya Kizza Besigye, umaze igihe kirekire ari umunyapolitike ukomeye utavuga rumwe n'ubutegetsi.
Yafatiwe muri Kenya, igihugu gihana imbibi na Uganda, yambutswa umupaka, nuko aregwa mu rukiko rwa gisirikare ko yasanganywe imbunda nto zo mu bwoko bwa 'pistolet' no kugerageza kugura intwaro mu mahanga. Yahakanye ibyo birego.
Ibyo birego byakuweho, bisimbuzwa ibindi, ubwo dosiye ye yoherezwaga mu rukiko rwa gisivile nyuma ya cya cyemezo cy'urukiko rw'ikirenga.
Museveni, umaze imyaka 39 ku butegetsi, yavuze ko icyo cyemezo cy'urukiko ari "icyemezo kitari cyo", yongeraho ko "igihugu ntigitegetswe n'abacamanza. Gitegetswe n'abantu".
Mbere, yari yashyigikiye ikoreshwa ry'inkiko za gisirikare, avuga ko zahashyije "ibikorwa byiyongera cyane by'abagizi ba nabi n'iby'abakora iterabwoba byakoreshaga imbunda mu kwica abantu nta kurobanura".
Yavuze ko inkiko za gisivile zifite akazi kenshi cyane kuburyo zidashobora "kwita mu buryo bwihuse kuri aba bagizi ba nabi bitwaje imbunda".













