Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
Eritrea, Misiri na Somalia byashimangiye ‘ihuriro rirwanya Ethiopia’
- Umwanditsi, Teklemariam Bekit
- Igikorwa, BBC Tigrinya
Abategetsi ba Misiri, Somalia na Eritrea – ibihugu ubu bifitanye amakimbirane na Ethiopia – bamaze iminsi mu nama i Asmara muri Eritrea.
Itangazo rya Eritrea ry’ibyavuye mu nama yabo rikomoza ku “kubaha ubusugire…n’imbibi z’ibihugu by’akarere”.
Ibi byafatwa nko gukomoza ku mugambi wa Ethiopia wo kubona uko ikora ku nyanja utishimiwe n’ibi bihugu, nubwo bitavuze Ethiopia mu izina.
Amakimbirane ya vuba aha ya Ethiopia na Somalia yatumye iki gihugu cyiyegereza Misiri na Eritrea, ibihugu bisanzwe bifitanye amakimbirane y’igihe kirekire na Ethiopia.
Hashize igihe hari ubwoba ko ibintu bishobora kumera nabi bikaba byavamo intambara yeruye.
Hassan Khannenje, umukuru w’ikigo Horn International Institute for Strategic Studies yabwiye BBC ati: “Iri ni ihuriro rirwanya [Ethiopia] Addis Ababa”.
Yongeraho ati: “Ntekereza ko ari ukugerageza guhuza urwango mu gushaka gushyira igitutu kuri Ethiopia.”
Ariko Daud Aweis Minisitiri w’Itumanaho wa Somalia ibi arabihakana, avuga ko iyo nama yari igamije gusa gukomeza ubufatanye hagati y’ibi bihugu bitatu.
Yabwiye BBC ati: “Nta mugambi dufite wo kurwanya Addis Ababa.
“Addis Ababa ni umuturanyi wacu twakoranye igihe kirekire, nubwo nyuma ubutegetsi bwabo bwazanye ikintu cyo guhungabanya akarere. Ariko turacyahagaze ku mahoro kandi ntitubona ko inama nk’iriya y’i Asmara hari icyo irebaho Ethiopia”.
Ifoto yatangajwe na Eritrea yo muri iyi nama yerekanye Perezida Isaias Afwerki afatanye ibiganza na bagenzi be Abdul Fattah al-Sisi wa Misiri na Hassan Sheikh Mohamud wa Somalia.
Itangazo ryabo rivuga ko aba bagabo batatu “bemeranyijwe… gukomeza inzego z’ubutegetsi za Somalia ngo zihangane n’ibibazo by’imbere no hanze, no gufasha igisirikare cya Somalia guhangana n’iterabwoba ry’ubwoko bwose.”
Iyi yari inshuro ya mbere Perezida Sisi asuye Asmara, mu gihe Perezida wa Somalia we ari inshuro ya gatatu agiyeyo muri uyu mwaka.
Mu myaka myinshi, Ethiopia yafashaga leta y’i Mogadishu kurwana n’inyeshyamba za al-Shabab.
Ariko ubu Somalia irakajwe cyane n’uko mu ntangiriro z’uyu mwaka, Ethiopia yasinye amasezerano y’ibanze n’akarere ka Somaliland katangaje ko ari leta yigenga, kugira ngo ikodeshe agace kari ku nyanja. Somalia ifata Somaliland nk’akarere kayo.
Hagati aho, Addis Ababa na Cairo byo bimaze imyaka irenga 10 birebana nabi kuko Ethiopia yubatse urugomero rutura rw’amashanyarazi ku ruzi rwa Nile mu burengerazuba bwa Ethiopia.
Misiri ibona ibyo nko kubangamira ingano y’amazi atemba muri Nile, uruzi iki gihugu kigizwe ahanini n’ubutayu gishingiraho imibereho.
Mu kwezi gushize, ubwato bwa Misiri bwajyanye intwaro nyinshi muri Somalia. Ibi byabaye nyuma y’uko indege za gisirikare za Misiri mu kwezi kwa munani na zo zajyanye izindi ntwaro n’amasasu muri Somalia.
Mu 2018, habaye kwizera ko amakimbirane y’igihe kirekire hagati ya Ethiopia na Eritrea arangiye, nyuma y’intambara y’umupaka yari yarabaye mu myaka 20 yari ishize.
Icyo gihe Minisitiri w’Intebe Abiy Ahmed wa Ethiopia yasinye amasezerano yo “gutangaza amahoro n’ubucuti” na Eritrea.
Ayo masezerano yatumye abona igihembo cy’amahoro kitiriwe Nobel mu 2019.
Ariko imibanire y’ibi bihugu yongeye kuzamo ibibazo nyuma y’intambara y’imbere muri Ethiopia mu karere ka Tigray gahana imbibi na Eritrea.
Muri iyi ntambara, Asmara yafashije leta ya Ethiopia ariko ntiyashishikajwe n’amasezerano yo kurangiza imirwano yo mu Ugushyingo (11) 2022.
Umubano waje kumera nabi kurushaho umwaka ushize ubwo Abiy yatangazaga ko igihugu cye gishaka uko cyagera ku cyambu ku nyanja itukura.