Sudan: Impande zirwana zemeranyijwe ku gahenge

Umukobwa utegereje kuva i Khartoum

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Umukobwa utegereje kuva i Khartoum
    • Umwanditsi, George Wright & Kathryn Armstrong i London
    • Igikorwa, BBC News

Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'Amerika Antony Blinken avuga ko impande zirwana muri Sudan zemeranyijwe ku gahenge k'amasaha 72 guhera ku wa mbere saa sita z'ijoro ku isaha yaho.

Iri ribaye igerageza rya kane ryo guhagarika imirwano yatangiye ku itariki ya 15 Mata (4) ariko uduhenge twabanje ntitwubahirijwe.

Blinken yavuze ko igisirikare cya Sudan n'umutwe witwara gisirikare witwa Rapid Support Forces (RSF) bageze ku masezerano y'agahenge nyuma y'ibiganiro byamaze amasaha 48.

Abantu nibura 400 ni bo bamaze kwicwa kuva imirwano yadutse.

Buri ruhande rwatangaje ukwarwo ko ruri muri ako gahenge.

Umunyamabanga mukuru w'umuryango w'abibumbye (ONU/UN) António Guterres yaburiye ko urugomo rwo muri Sudan hari ibyago byuko rwateza "inkongi ikaze cyane" yakongeza akarere kose Sudan iherereyemo ndetse no hanze yako.

Kuva urugomo rwatangira, abatuye mu murwa mukuru Khartoum, washegeshwe n'imirwano, basabwe kuguma mu ngo zabo, ndetse ibiribwa n'amazi bimaze igihe birimo kuba bicye.

Imishwa ry'ibisasu ryibasiye ibikorwa-remezo by'ingenzi cyane, nk'impombo y'amazi, bivuze ko abantu bamwe byabaye ngombwa ko banywa amazi y'uruzi rwa Nil.

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Harabaho icyizere ko aka gahenge kazatuma abaturage b'abasivile bashobora kuva muri uwo mujyi.

Leta z'ibihugu by'amahanga na zo zirizera ko ako gahenge kazatuma zishobora gukomeza ibikorwa byo guhungisha abaturage bazo zibakura muri icyo gihugu.

Ibihugu byakomeje kwihutira guhungisha abadiplomate babyo hamwe n'abasivile, mu gihe imirwano yari ikaze mu bice byo rwagati mu murwa mukuru bituwe mu buryo bw'ubucucike.

Mbere yaho ku wa mbere, Blinken yavuze ko zimwe mu modoka zari zikurikiranye zigerageza gukurayo abantu zahuye n'"ubujura n'ubusahuzi".

Yongeyeho ko Amerika irimo kureba uko yashobora gusubukura ibikorwa by'abayihagarariye muri Sudan, ariko avuga ko uko ibintu bimeze muri Sudan "bigoye cyane".

Ikigo NetBlocks kigenzura ibya internet, ku wa mbere cyavuze ko Sudan yibasiwe n'"ibura rya internet", aho ubu internet ihari iri ku kigero cya 2% cy'iyari isanzwe ihari. I Khartoum, internet yarabuze kuva ku cyumweru nijoro.

Bigereranywa ko abantu babarirwa mu bihumbi za mirongo, barimo Abanya-Sudan n'abo mu bihugu bihana imbibi na yo, bamaze guhunga kubera imvururu muri iki gihugu.

Urugendo rw'amasaha 12 ajya mu Misiri

Hassan Ibrahim, w'imyaka 91, ni umwe muri bo.

Uyu muganga uri mu kiruhuko cy'izabukuru, atuye hafi y'ikibuga cy'indege cy'i Khartoum, ahabereye imwe mu mirwano ikaze cyane, ariko ubu yashoboye gukora urugendo rurimo ibyago byinshi agera mu gihugu baturanye cya Misiri hamwe n'umuryango we.

Yabwiye ikiganiro Newshour cya BBC ko bacitse ubwo bari bagiye kwisanga bakubiwe mu mirwano hagati y'abarwanyi ba RSF n'igisirikare cya Sudan, ariko ko imodoka y'ivani (van) yari ibari inyuma yo yarashweho.

We n'umuryango we bahise bajya mu modoka ya bisi ibageza ku mupaka, mu rugendo rwamaze amasaha 12, bayasoje bahura n'"ikivunge cy'abantu n'akajagari", mu gihe abantu bari bategereje guhabwa uruhushya rwo kwinjira mu Misiri.

Ibrahim yagize ati: "Hari hari imiryango [y'abantu] myinshi irimo abagenzi bari mu zabukuru, abana n'impinja.

"Abanya-Sudan barimo guhunga igihugu - ni ukuri kubabaje".

Urugomo rwadutse ahanini i Khartoum, hagati y'umutwe wa RSF n'igisirikare cya Sudan, impande zirimo kurwanira gutegeka iki gihugu cya gatatu mu bunini muri Afurika.

Ibi byabaye nyuma y'ubushyamirane bwari bumaze iminsi, mu gihe abagize umutwe wa RSF bari bongeye koherezwa mu bice bitandukanye by'igihugu, ibyo igisirikare cya Sudan cyabonye nk'inkeke ku mutekano w'igihugu.

Ihirikwa ry'ubutegetsi ryakozwe n'igisirikare ryo mu 2021 ryasoje igihe cy'imyaka irenga ibiri abasirikare n'abasivile bari bamaze basangiye ubutegetsi.

Ayo masezerano yo gusangira ubutegetsi yagezweho nyuma yuko uwari Perezida w'umunyagitugu Omar al-Bashir, wari umaze imyaka igera kuri 30 ku butegetsi, ahiritswe n'igisirikare nyuma y'imyigaragambyo ya rubanda.

Kuva mu 2021, Sudan itegetswe n'akanama k'abajenerali, kayobowe n'abagabo babiri bakuriye uku guhatanira ubutegetsi, ari bo Jenerali Abdel Fattah al-Burhan, umukuru w'igisirikare cya Sudan urebye ari na we Perezida w'iki gihugu muri iki gihe, n'umwungirije unakuriye umutwe wa RSF, Jenerali Mohamed Hamdan Dagalo, uzwi cyane nka Hemedti.

Ntibumvikana ku cyerekezo iki gihugu kirimo kujyamo no kuri gahunda yifujwe yerekeza ku gusubiza ubutegetsi mu maboko y'abasivile.

Zimwe mu ngingo z'ingenzi batumvikanaho ni gahunda yo gushyira mu gisirikare cya Sudan umutwe wa RSF ugizwe n'abarwanyi 100,000, no ku wahita aba umukuru w'iki gisirikare gishya.

Jenerali Dagalo yashinje guverinoma ya Jenerali Burhan kuba igizwe n'"abahezanguni biyitirira Islam" kandi ko we na RSF barimo "kurwanira abaturage ba Sudan kugira ngo habeho iterambere rya demokarasi bamaze igihe kirekire bifuza cyane".

Benshi babona ubwo butumwa bwe bigoye kubwizera, bitewe n'amateka y'ubwicanyi yaranze RSF.

Jenerali Burhan yavuze ko ashyigikiye igitekerezo cyo gusubiza ubutegetsi abasivile, ariko ko azaha ubutegetsi gusa guverinoma yatowe.