U Rwanda rushinja FARDC na FDNB kurenga ku masezerano y'amahoro, mu gihe rwongeye gusabwa gucyura ingabo

Leta y'u Rwanda yatangaje ko idashobora kubazwa ihonyorwa ry'agahenge, ibitero n'imirwano bikomeje kuba mu ntara ya Kivu y'Epfo mu burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo, ibishinja ingabo za Congo (FARDC) n'ingabo z'u Burundi (FDNB) n'imitwe ifatanya na zo irimo FDLR n'uw'Abanye-Congo wa Wazalendo.

Mu itangazo minisiteri y'ububanyi n'amahanga y'u Rwanda yasohoye ku wa gatatu, yashinje FARDC kuba yari imaze amezi itegura ibi bitero byatangijwe mu cyumweru gishize, ndetse ko amahanga atasabye ko bihagarara.

FARDC irabihakana, ikavuga ko ari yo yagabweho ibitero bishya n'ingabo z'u Rwanda (RDF) zifatanyije na M23. DRC yanakomeje guhakana ivuga ko nta gahunda y'ubutegetsi iriho yo gukorana na FDLR, inaburira ko umusirikare wayo uzabirengaho azabihanirwa.

U Rwanda rwanashinje FARDC kugaba ibitero by'indege z'intambara n'indege nto zitajyamo abapilote (drone) ku byaro bituwe n'abasivile biri hafi y'umupaka w'u Rwanda, ivuga ko AFC/M23 yavuze ko byabaye ngombwa ko ihangana na byo.

Leta y'u Rwanda igira iti: "DRC yatangaje ku mugaragaro ko itazakurikiza agahenge ako ari ko kose, kandi ko irimo kurwana ngo yisubize ibice byigaruriwe na AFC/M23, no mu gihe gahunda y'amahoro yatangiraga."

U Rwanda ruvuga ko ibi byose rwari rwarabimenyesheje amahanga ko DRC ishaka "igisubizo cya gisirikare" nubwo na yo afite uburyo bwo kubyigenzurira.

Kigali itangaje ibi nyuma yuko ku wa kabiri ibihugu bikomeye birimo Amerika, umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi n'Ubwongereza bisohoye itangazo bihuriyeho byamagana "igitero gishya cya M23, ifashijwe n'u Rwanda, mu nkengero za Uvira (muri Kivu y'Epfo) hafi y'u Burundi giteje ibyago byo guteza umutekano mucye mu karere kose".

Ibyo bihugu byasabye M23 n'ingabo z'u Rwanda "guhagarika ibitero aka kanya mu burasirazuba bwa DRC, by'umwihariko muri Kivu y'Epfo".

Byanasabye "RDF kuva mu burasirazuba bwa DRC bijyanye n'umwanzuro [nimero] 2773 w'Akanama k'Umutekano ka UN na M23 ikubahiriza ibyo yiyemeje mu itangazo ry'amahame [ngenga y'amasezerano y'amahoro] yasinyiwe i Doha ku itariki ya 19 Nyakanga [7] mu 2025".

U Rwanda ruhakana ko rwohereje ingabo muri DRC, rukavuga ko rwashyizeho "ingamba z'ubwirinzi". U Rwanda rushinjwa muri raporo z'inzobere za ONU gufasha mu basirikare n'ibikoresho, kugenzura no guha amategeko M23.

Mu itangazo ryayo, leta y'u Rwanda ivuga ko kuba Kinshasa yarananiwe kurandura FDLR, nkuko biri mu masezerano y'amahoro hagati y'ibihugu byombi yo muri Kamena (6) uyu mwaka, bikomeje gutinza irangizwa ry'intambara mu burasirazuba bwa DRC, ari yo "ntego nyamukuru y'amasezerano ya Washington".

Ayo masezerano yemejwe na Perezida w'u Rwanda Paul Kagame na Perezida wa DRC Félix Tshisekedi i Washington ku wa kane ushize, bahagarikiwe na Perezida w'Amerika Donald Trump.

U Rwanda rugira ruti: "Ubu biragaragara ko DRC itigeze na rimwe yiyemeza amahoro, nubwo Perezida Tshisekedi yitabiriye umuhango wo ku itariki ya 4 Ukuboza [12], nkaho yahatiwe gusinya amasezerano."

FDLR ni umutwe w'inyeshyamba urwanya ubutegetsi bw'u Rwanda ukorera mu burasirazuba bwa DRC, urimo bamwe bashinjwa kugira uruhare muri jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994.

Amasezerano y'amahoro ya Washington yo ku itariki ya 27 Kamena nta ho ateganya ko hari ingingo runaka uruhande rumwe rugomba kubanza kubahiriza kugira ngo urundi na rwo rugire icyo rukora, ahubwo avuga ko impande zombi zigomba kuyubahiriza ako kanya.

Izindi mpunzi mu Rwanda

Leta y'u Rwanda ivuga ko ibisasu byatewe mu cyumweru gishize mu mujyi wa Kamanyola bivuye i Burundi, byatumye Abanye-Congo barenga 1000 bahungira i Bugarama mu majyepfo ashyira uburengerazuba bw'u Rwanda, aho bacumbikiwe mu nkambi y'agateganyo ya Nyarushishi.

Muri iki cyumweru, leta y'u Burundi na yo yashinje u Rwanda kurasa ibisasu muri Kivu y'Epfo bivuye i Bugarama, mu karere ka Rusizi.

U Burundi bufite uruhare mu ntambara ibera mu burasirazuba bwa DRC aho, ku bwumvikane bwa Gitega na Kinshasa, bwohereje ingabo zibarirwa mu bihumbi gufasha iza FARDC kurwanya imitwe y'inyeshyamba irimo n'uwa M23.

Mu itangazo ryayo, leta y'u Rwanda ivuga ko u Burundi "bwarunze abasirikare hafi 20,000 muri Kivu y'Epfo" barwana ku ruhande rwa leta ya Kinshasa.

U Rwanda ruvuga ko uko kurenga ku gahenge "ku bushake" ku ruhande rwa DRC binateje inkeke ku mutekano w'umupaka warwo wo mu burengerazuba.

Rwongeraho ko nubwo ishyirwa mu ngiro ryuzuye ry'amasezerano ya Washington byihutirwa cyane, binihutirwa cyane ko imigereka isigaye y'amasezerano y'i Doha hagati ya AFC/M23 na leta ya Kinshasa na yo igezwa ku mwanzuro.

Iti: "Iyi ni yo nzira iboneye cyane yo gukurikizaho mu kugera ku mahoro, umutekano n'uburumbuke mu karere k'Ibiyaga Bigari."

Mu cyumweru gishize, Profeseri Jason Stearns, umusesenguzi kuri DRC, yari yabwiye BBC ko bishobora kugorana ko u Rwanda na DRC bishyira mu ngiro amasezerano y'amahoro ya Washington kuko abangikanye n'indi gahunda igamije kugera ku masezerano y'amahoro hagati ya leta ya Kinshasa na M23.

Yagize ati: "Kimwe mu bibazo ibyo biteje ni uko buri kintu cyose gishobora kugenda neza nkuko biteganyijwe muri aya masezerano y'amahoro [hagati y'u Rwanda na DRC], nuko M23 yo ikaba yashobora gukomeza kwanga gushyira intwaro zayo hasi, nuko n'u Rwanda mu by'ukuri rukaba rushobora gukomeza kuyifasha ubundi rwo rukabihakana gusa nkuko rubihakana n'ubu."

Kuva mu ntangiriro y'uyu mwaka, M23 igenzura umujyi wa Goma, umurwa mukuru w'intara ya Kivu ya Ruguru, na Bukavu, umurwa mukuru wa Kivu y'Epfo, n'ibindi bice byinshi byo muri izo ntara, muri iyi ntambara yongeye kwaduka mu mpera y'umwaka wa 2021, nubwo imaze imyaka hafi 30 ihagarara ikongera ikubura.