Sudan: Igisirikare cyakoze Coup d'État mu kwirinda intambara hagati y'abaturage – Jenerali wayiyoboye
Jenerali Abdel Fattah al-Burhan wayoboye ihirikwa ry'ubutegetsi muri Sudan yavuze ko igisirikare cyafashe ubutegetsi ku wa mbere mu kwirinda ko habaho "intambara hagati y'abaturage".
Yongeyeho ko Minisitiri w'intebe wahiritswe Abdalla Hamdok yari ari mu rugo rw'uyu Jenerali "ku bw'umutekano we bwite", ariko ko ubu yasubiye iwe mu rugo.
Ku wa kabiri imyigaragambyo yarakomeje mu murwa mukuru Khartoum, ku munsi wayo wa kabiri, imihanda, amateme n'amaduka bikaba bifunze. Imirongo ya telefone na internet na yo yahagaze.
Abantu batari munsi ya 10 bitangazwa ko bishwe kuva iyi midugararo yatangira.
Ku wa kabiri, Jenerali Burhan yavugiye mu kiganiro n'abanyamakuru ati: "Ibyago twabonye mu cyumweru gishize byashoboraga kuba byageza igihugu mu ntambara yo gusubiranamo kw'abaturage".
Yongeyeho ati: "Minisitiri w'intebe yari ari mu nzu ye ariko twagize ubwoba ko agirirwa nabi".
"Nari kumwe na we mu ijoro ryacyeye... kandi akomeje ubuzima bwe uko bisanzwe... azasubira mu rugo rwe igihe amakuba azaba yarangiye n'inkeke zose zavuyeho".
Uyu Jenerali yavuze ko yasheshe ubutegetsi bwa gisivile, afunga abategetsi bo muri politiki ndetse ashyiraho igihe cy'ibihe bidasanzwe mu gihugu kuko hari amatsinda yari arimo ashishikariza abaturage b'abasivile gukora urugomo ku bashinzwe umutekano.
Umunyamakuru wa BBC Mohamed Osman uri i Khartoum avuga ko kuba Jenerali Burhan yarateguye urutonde rurerure rw'abaminisitiri, hamwe no gusezeranya gutangaza abacamanza bakuru mu minsi ibiri iri imbere, bica amarenga ko habayeho gutegura gukomeye mbere yuko ahirika ubutegetsi ku wa mbere.
Uko gufata ubutegetsi kwamaganwe n'amahanga. Amerika, Ubwongereza, umuryango w'ubumwe bw'Uburayi (EU/UE), umuryango w'abibumbye (ONU/UN) n'umuryango w'ubumwe bw'Afurika (AU/UA), bose basabye ko abanyapolitiki bose bafunzwe bahita barekurwa, aba barimo n'abagize guverinoma ya Bwana Hamdok.
Umunyamabanga mukuru wa ONU António Guterres yavuze ko Sudan iri mu "cyorezo cy'amahirikwa y'ubutegetsi" yibasiye Afurika n'Aziya, ndetse ashishikariza "ibihugu bikomeye" ku isi kwishyira hamwe "mu kuyaburizamo mu buryo butanga umusaruro" binyuze mu kanama k'umutekano ka ONU.
Hagati aho, Amerika yahagaritse imfashanyo ya miliyoni 700 z'amadolari (miliyari 714 mu mafaranga y'u Rwanda) yari igenewe Sudan, ndetse na EU yakangishije gukora nk'ibyo. Amerika na EU birasaba ko guverinoma ya gisivile isubizwaho nta bibanje gusabwa (nta yandi mananiza).
Kuva ku wa mbere, bitangazwa ko abasirikare bakomeje kugenda inzu ku nzu i Khartoum bata muri yombi abategura imyigaragambyo baho.
Umunyamakuru wacu avuga ko abandi bantu babarirwa mu bihumbi bitabiriye imyigaragambyo mu murwa mukuru, ahanini mu bice bituwemo biri hafi yo mu mujyi rwagati.
Ikibuga cy'indege cyo muri uwo mujyi kirafunze kandi ingendo z'indege zahagaritswe kugeza ku wa gatandatu.
Amakuru avuga ko abakozi bo muri banki nkuru y'igihugu bahagaritse akazi, ndetse bivugwa ko abaganga muri Sudan hose barimo kwanga gukora akazi kabo ko mu bitaro bya gisirikare keretse gusa mu kwita ku ndembe.

Ahavuye isanamu, AFP
Kuva uwari Perezida Omar al-Bashir yahirikwa ku butegetsi mu 2019, Sudan iri mu buryo burimo ubushyamirane bw'amasezerano yo gusaranganya ubutegetsi hagati y'abategetsi ba gisivile n'aba gisirikare.
Ayo masezerano agamije kwerekeza Sudan muri demokarasi, ariko yagiye ahura n'ingorane zikomeye zirimo nk'amagerageza yo guhirika ubutegetsi, igerageza riheruka rikaba ryarabaye mu kwezi kwa cyenda uyu mwaka.
Jenerali Abdel Fattah Burhan, wari ukuriye ayo masezerano yo gusaranganya ubutegetsi, yavuze ko Sudan icyiyemeje inzibacyuho (imfatakibanza mu Kirundi) yerekeza ku butegetsi bwa gisivile, amatora akaba ateganyijwe kuba mu kwezi kwa karindwi mu 2023.











