Chad: Mahamat Idriss Déby wasimbuye se yatangaje abazamufasha gutegeka

Ahavuye isanamu, Reuters
Mahamat Idriss Déby Itno wasimbuye se wari perezida wa Chad amaze gupfa, yatangaje abasirikare 15 - bakuriwe na we, bagize akanama ka gisirikare kagiye kuyobora inzibacyuho mu gihe cy'amezi 18.
Abo ku ruhande rutavuga rumwe n'ubutegetsi bavuze ko ibi ari 'coup d'État', basaba ko ubutegetsi buhabwa abasivili.
Mahamat Idriss Déby Itno, uzwi kandi nka Mahamat Kaka - jenerali w'inyenyeri enye w'imyaka 37, ni we ukuriye ako kanama, yari asanzwe akuriye umutwe urinda umukuru w'igihugu.
Abandi 14 bagize aka kanama nabo ni abasirikare ku rwego rwa jenerali, nk'uko biboneka mu itangazo ryasinywe ku wa kabiri na jenerali Mahamat Kaka ubwe.
Umunyamakuru wa BBC Monitoring yatangaje kuri Twitter itangazo ry'aka kanama ka gisirikare:
Iyi nkuru irimwo ivyatanzwe na X. Dukeneye uruhusha rwawe imbere yuko bigushikira, kuko birashobora kuba bikoresha cookies hamwe n'ubundi buhinga. Wobanza ugasoma aha X amategeko agenga cookien'ayagenga ubuzima bwite imbere yuko wemera. Kugira ubibone hitamwo 'emera hanyuma ubandanye'.
Impera ya X ubutumwa, 1
BBC ntibazwa ibivuye ku zindi mbuga.
Abakuriye amashyaka ya politiki atavugarumwe n'ubutegetsi babwiye BBC ko bo basaba ko ubutegetsi busubizwa abaturage.
Saleh Kebzabo w'ishyaka UNDR ryanze kwitabira amatora aheruka, yagize ati: "Nubwo igisirikare cyatangaje ko hazaba amatora bushya, dutekereza ko hakenewe ibiganiro ku rwego rw'igihugu… Tugomba gukurikiza itegekoshinga."
Itegekoshinga rya Chad rivuga ko mu ibura rya perezida umukuru w'inteko ishingamategeko ari we ufata ubutegetsi bw'inzibacyuho, inteko ya gisirikare yasheshe iyo nteko na guverinoma.

Ahavuye isanamu, Reuters
Succès Masra ukuriye ishyaka 'Les Transformateurs' wangiwe kwiyamamaza mu matora aheruka "kuko akiri mutoya mu myaka", avuga ko bashaka inzibacyuho ya gisivili.
Yabwiye BBC ati: "Akazi k'igisirikare - na Bwana Kaka - ni ugukomeza kudufasha kurwanya iterabwoba… Ibi ni coup d'État'. Turashaka gutegura inzibacyuho ya gisivili".

Abategetsi ba Africa bavuze iki ku rupfu rwa Idriss Déby?
"Nagize umubabaro mwinshi n'agahinda menye urupfu rukomeye rwa Maréchal Idriss Déby Itno…umuhungu nyawe wa Africa", byatangajwe kuri Twitter na Perezida Evariste Ndayishimiye w'u Burundi.
Iyi nkuru irimwo ivyatanzwe na X. Dukeneye uruhusha rwawe imbere yuko bigushikira, kuko birashobora kuba bikoresha cookies hamwe n'ubundi buhinga. Wobanza ugasoma aha X amategeko agenga cookien'ayagenga ubuzima bwite imbere yuko wemera. Kugira ubibone hitamwo 'emera hanyuma ubandanye'.
Impera ya X ubutumwa, 2
BBC ntibazwa ibivuye ku zindi mbuga.
Perezida Bah Ndaw wa Mali yavuze ko akarere ka Sahel kabuze umuntu ukomeye mu bikorwa byo kurwanya imitwe y'abahezanguni.
Perezida Mohamed Bazoum wa Niger yemeje ko Bwana Déby yari afite umuhate bwite ukomeye mu kurwanya abaterabwoba, mu gihe Perezida Muhammadu Buhari wa Nigeria yavuze ko Déby yagize uruhare rukomeye mu kurwanya Boko Haram.
Perezida Paul Biya wa Cameroun yavuze ko ari "igihombo gikomeye kuri Chad, Africa yo hagati n'umugabane wose, yakoreye atizigamye".
Perezida Cyril Ramaphosa wa Africa y'Epfo we yavuze ko "twamaganye mu buryo bukomeye urugomo rwaguyemo benshi, barimo na Perezida Déby".
Perezida Félix Tshisekedi wa DR Congo, unakuriye umuryango w'Ubumwe bwa Africa, yavuze ko urupfu rwa Déby ari "igihombo gikomeye kuri Chad na Africa yose".
Déby azashyingurwa ku wa gatanu
Imihango ku rwego rw'igihugu yo gushyingura Perezida Idriss Déby Itno iteganyijwe kuba ku wa gatanu, nk'uko byatangajwe n'ibiro by'umukuru w'igihugu.
Kuri gahunda y'uwo munsi yatangajwe, iyi mihango izabanzirizwa n'akarasisi ka gisirikare, irimo kandi ijambo rizavugwa n'uwamusimbuye Gen Mahamat Kaka.
Iryo tangazo rivuga ko hari abandi bakuru b'ibihugu batumiwe muri uwo muhango.










