Rwanda: Guhagarika adhana ya mugitondo, icyo babivugaho, icyo amategeko avuga…

Umwe mu bakuru ba Islam mu Rwanda ati "Ni ukubyakira, tukabyihanganira".

Zaina Mukamabano, uvuga ko ari ubwa mbere ibi bibaye mu Rwanda, ati: "Ni ukubangamira ukwemera kwacu".

Mu kwezi gushize abategetsi bahagaritse uyu muhamagaro ukoresha indangururamajwi w'isengesho rya mugitondo rya Islam, bavuga ko bashingiye ku bavuze ko ubabangamira, no ku mategeko abuza urusaku.

Abasilamu bamwe babwiye BBC ko ubu ari ubwa mbere bakoze igisibo gitagatifu batumva adhana, "benshi biratubabaje", nk'uko Nuhu Bihibindi abivuga.

Undi avuga ko bashobora kwiyambaza inkiko.

Adhana ni iki?

Umusilamu ategetswe gusenga gatanu ku munsi, ahari umusigiti buri sengesho muri ayo atanu ribanzirizwa na adhana, muri iki gihe hifashishwa indangururamajwi ku munara w'umusigiti.

Adhana ya mu gitondo ni yo ibanziriza izindi, ivugwa/itorwa mbere gato y'uko umuseke utambika (hagati ya saa kumi n'igice na saa kumi n'imwe za mugitondo), nk'uko abo mu Rwanda babivuga.

Abasilamu bafata adhana nk'umugenzo watangiranye n'idini ryabo wo guhamagarira abasilamu kujya gusenga, ariko kandi no kubasubiriramo korowani.

Uvuga adhana abikora mu gihe cy'iminota hagati y'ibiri n'itatu.

Imisigiti yatangiye gukoresha indangururamajwi muri uyu muhamagaro kuva mu myaka ya 1930, henshi ku isi n'ubu nizo zigikoreshwa.

Kuki yahagaritswe mu Rwanda?

Hagati mu kwezi gushize kwa gatatu u Rwanda rwabaye igihugu cya mbere mu karere gihagaritse uwo muhamagaro wa mugitondo.

Hari imijyi ubwayo cyangwa ibihugu bimwe byagiye bihagarika uyu muhamagaro cyangwa bitegeka ko ugabanya igipimo cy'urusaku.

Leta y'u Rwanda yabanje guhagarikwa ku misigiti umunani mu mujyi wa Kigali, ariko nyuma gato abategetsi bavuga ko hashingiwe ku mategeko, iyo adhana ihagaritswe ku misigiti yose mu gihugu.

Polisi y'u Rwanda yavuze ko ari umwanzuro washingiye ku ngingo y'itegeko rihana urusaku.

Minisitiri w'ubutegetsi bw'igihugu Jean Marie Vianney Gatabazi yabwiye ikigo cya leta cy'itangazamakuru ko ari icyemezo cyafashwe kuko adhana "hari abaturage ibangamira".

'Ramazan ya mbere nta adhana'

Zaina Mukamabano utuye i Kigali avuga ko igisibo gitagatifu (Ramazan) barimo ubu atigeze akibamo mu myaka 35 amaze ari umusilamu, kuko "nababajwe no guhagarika adhana bitunguranye".

Ati: "Niba adhana hari abo ibangamiye kuki leta itavuze iti 'nimugabanye urusaku rwayo' nk'uko babwira utubari tukagabanya imiziki?

"Adhana ni umuco wacu, ni ugusenga kwacu, ni ukwemera kwacu. Kuyihagarika ni ukubangamira umusilamu, noneho kuyihagarika bigahura na mwezi Ramadhan biratubabaje kurushaho".

Nuhu Bihibindi, umunyamakuru, avuga ko mu gisibo adhana ya mugitondo ari yo ibwira abasilamu benshi mu Rwanda ko batangiye kwiyiriza, "kuko benshi baba banaturiye imisigiti".

Ati: "Ubu rero kuba batayumva barabangamiwe. Hari n'abambwira bati 'tugeza saa kumi na 50 tukiri kurya' kandi ubundi adhana ubu yasohokaga saa kumi na 49."

Nuhu avuga ko mu Rwanda abasilamu bose badafite telefone cyangwa uburyo bugezweho buvuga igihe (alarm) muri iki gihe adhana yahagaritswe, ati "abo biriho birabavuna".

Leta yakurikije amategeko?

Jean Claude Nsengiyumva, umunyamategeko ukorera mu Rwanda, avuga ko ibyakozwe ari icyemezo cy'ubutegetsi gishingiye ku mategeko ariho.

Avuga ko ingingo ya 267 y'igitabo cy'amategeko ahana iteganya ibihano ku muntu "utera urusaku ku buryo buhungabanya umutuzo w'abaturage nta mpamvu igaragara cyangwa atabiherewe uburenganzira".

Nsengiyumva avuga kandi ko ingingo ya 43 y'itegeko ry'ibidukikije iteganya ibijyanye n'urusaku rubangamira abandi.

Agira ati: "Guhagarika kiriya gikorwa ntibibangamiye Itegeko Nshinga kuko abasilamu bagifite uburenganzira bwo gusenga, ahubwo gukoresha indangururamajwi zishobora gutera urusaku ni byo bivugwa kuko hari amategeko abuza urusaku."

Ibwiriza rya leta ribuza urusaku ku gipimo runaka rirushyira mu byiciro bibiri; nijoro na kumanywa, ahatuwa n'ahakorerwa ubucuruzi.

Igipimo cy'urusaku ruva ku ndangururamajwi za adhana ku misigiti itandukanye yo mu Rwanda ntabwo ruzwi neza, ariko abahanga mu by'amajwi bagereranya ko urwo rusaku muri rusange rushobora kugera cyangwa kurenga 80dB.

Kwiyambaza urukiko birashoboka?

Issa Karim Mugabo avuga ko guhagarika adhana byababangamiye ku buryo "twumva dushobora kwiyamabaza urukiko tukaburana na leta".

Jean Claude Nsengiyumva avuga ko umuntu wese utishimiye icyemezo cy'ubutegetsi "yitwaje ibimenyetso, ashobora kujuririra umuyobozi wafashe icyemezo ashaka ko gikurwaho".

Kuri iyi ngingo ya adhana, ati: "Ntabwo wajya mu rukiko utabanje gukora ubujurire ku buyobozi bwafashe kiriya cyemezo.

"Bashobora kwifashisha abahanga mu gupima amajwi bakagaragaza yenda ko uburyo bakoramo adhana yabo bitari hejuru y'ibyo itegeko rigenga urusaku riteganya.

"Noneho cya cyemezo cyakomeza kugumishwaho icyo gihe ni bwo bemerewe kujya mu rukiko ruburanisha imanza z'ubutegetsi."

'Ni ukubyakira' - Sheikh Souleiman

Mu gihe bamwe mu bayisilamu mu Rwanda bagaragaza ko babangamiwe n'uwo mwanzuro, abakuru babo bavuga ko bagomba kumvira icyemezo cy'ubutegetsi.

Souleiman Mbarushimana, umujyanama w'ubuyobozi bukuru bw'abayisilamu, yabwiye BBC ko uwo mwanzuro w'ubutegetsi "ugomba kubahirizwa gutyo".

Gusa ati: "…ingaruka ziba zirimo ni uko abasilamu bavuga ko hari ukuntu bumva ubwisanzure ku kwemera kwabo no mu gushyira mu bikorwa ukwemera kwabangamiwe."

Avuga ko abakuru ba Islam baganiriye n'abategetsi bakababwira ko hari "ubusabe bw'abantu batandukanye babangamirwa n'umuhamagaro wa mugitondo basaba ko hadakoreshwa indangururamajwi".

Mbarushimana ati: "Ibyo byatumye nk'ubuyobozi bwacu tuvuga ngo ni ukubyakira, tukabyihanganira kuko no mu myemerere yacu nk'idini habamo kumvira ubuyobozi no kubaha icyemezo cy'ubuyobozi".