DR Congo: Umwaka umwe arahiye Tshisekedi yitwaye ate mu bibazo 6 bikomeye?

Bwana Tshisekedi arahira kuwa kane tariki nk'iyi umwaka ushize

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Bwana Tshisekedi arahira kuwa kane tariki nk'iyi umwaka ushize

Umunsi ku wundi uyu munsi huzuye umwaka umwe Felix Tshisekedi arahiriye gutegeka Repubulika ya Demokarasi ya Congo, kuva iki gihugu kibonye ubwigenge nibwo bwa mbere hari habaye guhererekanye ubutegetsi mu mahoro.

Mu myaka myinshi ishize, iki gihugu -gikungahaye cyane ku mutungo kamere - cyaranzwe n'ubukene, amakimbirane na ruswa.

Bwana Tshisekedi wari uhagarariye ishyaka ritavuga rumwe n'ubutegetsi UDPS yatsinze amatora mu kwezi kwa 11/2018, gusa byamaganwe n'undi mukandida Martin Fayulu avuga ko ari we watsinze.

Yari afite imbere ye igihugu gicitsemo ibice, cyugarijwe na Ebola, imyaka myinshi y'intambara mu burasirazuba, ibikorwa remezo bidahagije n'ubukungu bujegajega.

Bwana Tshisekedi yakoze iki ku bibazo bitandatu bikomeye?

1: Amakimbirane mu burasirazuba

Amaze kurahira yizeje kubaka "Congo ikomeye, iteye imbere kandi y'amahoro n'umutekano".

Bwana Tshisekedi yagerageje kongera umutekano ariko abaturage basanzwe ntibatekanye kurusha uko byari bimeze mu mezi 12 ashize nk'uko umunyamakuru wa BBC i Kinshasa abivuga.

Kimwe mu byari bimukomereye ni amakimbirane n'ubwicanyi ku baturage mu burasirazuba, aho imitwe myinshi y'inyeshyamba iteza akaga.

Kugeza ubu ingabo za leta zimaze kwigarurira ibice byinshi byari byari iby'inyeshyamba za ADF mu karere ka Beni.

Izi nyeshyamba ariko mu mwaka ushize zishe abaturage barenga 200 mu mezi atatu gusa, n'ubu zigikomeje.

Congo

Bwana Tshisekedi yabwiye BBC ati: "Igihe niyamamaza nagiye muri kariya gace mbabazwa cyane n'ibyo nahabonye."

"Nahise niyemeza ko ngiye gukora ibyo nshoboye byose ngo hagaruke amahoro".

Ingabo ubu ziri mu mirwano n'umutwe wa ADF muri Beni.

Umuyobozi w'inyeshyamba z'Abanyarwanda za FDLR, Sylvestre Mudacumura yarishwe muri Kivu ya ruguru.

Ingabo ziri kurwanya inyeshyamba zindi z'ibihugu bituranyi muri Kivu y'epfo.

Gusa haracyari indi mitwe myinshi yitwaje intwaro muri ako gace, cyane cyane iba iri mu bikorwa by'ubucuruzi bw'amabuye y'agaciro.

Ibitero ku baturage biracyakomeje, bikorwa n'inyeshyamba zikoresha ndetse n'imipanga kandi zishobora gutera abaturage igihe cyose.

Ingabo za leta ziranengwa gushaka kurwana n'iyi mitwe intambara ya gisirikare imenyerewe.

2: Icyorezo Ebola

Ubwo yageraga ku butegetsi Ebola nayo yari imaze amezi macye ivugwa mu burasirazuba bw'igihugu.

Nyuma yahindutse icyorezo gikomeye cyabayeho cya Ebola kugeza aho ishami ry'ubuzima ku isi OMS/WHO ritangaje ko isi iri mu bihe bidasanzwe mu by'ubuzima.

Kutumvikana hagati y'abaturage n'abashinzwe ubuzima byatumye iyi ndwara ikomeza kwica kuko abayivuraga bageze aho baterwa bakicwa, kuyihashya biragorana.

Ebola

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Ebola yibasiye Congo yatumye OMS itangaza ibihe bidasanzwe ku isi

Inkingo ebyiri zayo ubu ziri gutangwa muri ako gace kugira ngo hatangira abantu bashya bayandura.

Leta ya Tshisekedi yahuye n'ingorane mu gukingira iki cyorezo ariko igenda ibigeraho nubwo OMS/WHO ivuga ko hari ahari iyi ndwara bigoye kugera kubera umutekano mucye.

3: Icyorezo cy'iseru

Iki nacyo cyari ikibazo kireba Bwana Tshisekedi kuko iyi ndwara yandura cyane yafashe abantu bagera ku 300,000 mu mwaka ushize mu ntara zose 26 z'igihugu.

Abantu bagera ku 6,000 iyi ndwara yarabahitanye - baruta abishwe na Ebola - OMS/WHO yavuze ko ubu ari bwo iseru yari ihitanye abantu benshi.

Ku bufasha bwa OMS n'indi miryango mpuzamahanga, leta ya Congo yakingiye abana miliyoni 18 bari munsi y'imyaka itanu.

Abana miliyoni 18 bakingiwe iseru

Ahavuye isanamu, EPA

Insiguro y'isanamu, Abana miliyoni 18 bakingiwe iseru

Gusa ubushobozi bucye bwo kugura inkingo nyinshi hamwe n'imihanda mibi kandi micye mu gihugu byatumye hari abaturage batagerwaho.

Ubukana bwa Ebola n'iseru byerekanye mu mizi ibibazo byaranze imitegekere ya DR Congo mbere ya Tshisekedi.

4: Kubaka igihugu

Akigera ku butegetsi, Tshisekedi yatangije icyo yise "Gahunda yihutirwa y'iminsi 100".

Yabwiye BBC ati: "Mu bushobozi bucye cyane [twatangiye] kubaka amashuri, kuvugurura ibitaro, imihanda, ibiraro no kuzana amato ngo afashe ingendo mu nzuzi"

Umuryango udaharanira inyungu utegamiye kuri leta Observatory of Public Spending unenga uko amasezerano yo gukora ibi bikorwa yatanzwe.

Ikindi, myinshi muri iyi mishinga ntabwo yarangijwe kandi ni agace gato cyane k'ibikenewe mu bikorwa remezo by'igihugu.

5: Kurwana n'ubukene

Hashingiwe ku musaruro w'umuturage ku mwaka, DR Congo iri mu bihugu bitanu bya nyuma bikennye cyane ku isi, nubwo bwose iri mu byambere bikize ku mutungo kamere.

Benshi mu baturage ba Congo batunzwe no munsi y'amadorari abiri ya Amerika ku munsi nk'uko bivugwa na Banki y'isi.

Iyi mibare yagiye izamuka buhoro kuva iki kinyejana gishya cyatangira ariko urugendo ruracyari rurerure.

Bwana Tshisekedi yavuze ko ashaka guhashya ubukene, muri uwo muhate yongereye ibyo leta ishora mu baturage.

Abashyigikiye Tshisekedi bari bizeye ko agiye guhindura imibereho yabo

Ahavuye isanamu, AFP

Insiguro y'isanamu, Abashyigikiye Tshisekedi bari bizeye ko agiye guhindura imibereho yabo

Mu mezi 12 ashize ari ku butegetsi, ingengo y'imari ya leta yavuye kuri hafi miliyari esheshatu z'amadorari igera kuri miliyari $11.

Ibi ariko nanone byateje kwibaza uko leta ibona ayo mafaranga.

Abashyigikiye kandi bari hafi ya perezida bemeza ko ayo mafaranga aboneka kubera kurwanya ayajyaga muri ruswa.

Ariko kugeza ubu, nta kayabo k'amafaranga yatahuwe kandi nta bantu bakomeye barashinjwa ruswa ngo bakurikiranwe n'ubutabera.

Umuvugizi wa perezida yatangaje ko ubutabera bugikora iperereza.

Mu bice bimwe na bimwe imisoro yarongerewe kugira ngo leta ibone aho ikura.

Ariko abaturage benshi bategereje cyane kubona ubuzima bwabo mu bukungu buhinduka.

6: Amakimbirane ya politiki

Nubwo yatsindiye umwanya ariho, byabaye ngombwa ko Bwana Tshisekedi yumvikana n'uruhande rw'uwo yasimbuye Joseph Kabila, rufite ubwiganze mu nteko.

Ibiganiro byo kumvikana hagati y'impande zombi byafashe amezi arindwi nuyuma yo kurahira kwe kugira ngo hajyeho guverinoma.

Tshisekedi ubu agomba gukorana neza n'uwo yasimbuye ufite ubwiganze mu nteko

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Tshisekedi ubu agomba gukorana neza n'uwo yasimbuye ufite ubwiganze mu nteko

Imibanire y'impande zombi irimo kwishishanya kwinshi muri uyu mwaka ushize aho abanyapolitiki b'impande zombi bakunze guterana amagambo mabi rimwe na rimwe bakajya no mu mitsi.

Gusa biboneka ko hari umuhate wo kugira ngo ibintu bigende neza.

Kuva yajye ku butegetsi, Bwana Tshisekedi yashyizeho politiki itandukanye n'iy'uwo yasimbuye.

Yarekuye imfungwa za politiki n'abatavuga rumwe n'ubutegetsi babaga mu mahanga bataha mu gihugu aho ubu bari kugira gushyiraho akabo mu kubaka igihugu batikanga guhutazwa n'ubutegetsi.