دردسر «نسخههای رمزی» در افغانستان؛ کمپیوتری شدن نسخهها چقدر ممکن است؟
- نویسنده, یما بارز
- شغل, بی بی سی
در پولیکلینیک مرکزی کابل اکنون برای بیماران نسخههای کمپیوتری صادر میشود. مسئولان آن را گامی مهم در راستای عصری شدن نظام صحی میخوانند.
شکایتهایی وجود دارد که نسخهها بیشتر با دست، ناخوانا و بهصورت غیرمعیاری نوشته میشوند، به بخشهای لازم در آن توجه نمیشود و بسیاری نسخهها قابل خواندن نیستند.
مخاطبان بیبیسی بارها از دردسرهای "نسخههای رمزی" شکایت کردهاند.
مولوی هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، اخیرا فرمان کمپیوتری شدن نسخهها را صادر کرد. در فرمان آمده است: «وزارت صحت عامه در جاهایی که سهولت وجود دارد، بهگونه امتحانی نوشتن نسخههای کمپوتری را آغاز کند».
براساس دستور رهبر طالبان، قرار است این روند با فراهم شدن امکانات لازم گسترش یابد.
داکتران پولیکلینیک مرکزی کابل نیز مانند دیگر داکتران در افغانستان، تاکنون نسخههای بیماران را با دست مینوشتند، اما امروزه بیشتر نسخهها را تایپ میکنند.
داکتر بصیر خالق زاده، نسخهای را که تازه نوشته بود، به من نشان داد و با لبخند گفت: «این نسخه کمپیوتری است».
او که از این روند راضی بهنظر میرسید افزود: «همهچیز بهشکل معیاری نوشته شده؛ نام بیمار، علایم بیماری و تشخیص همه در این نسخه نګاشته شده است».
داکترانی که من با آنها صحبت کردم، میگویند که نسخههای کمپیوتری کار آنها را آسانتر کرده است. داکتر یاسرالله ترهکی میگوید: «وقتی حرف اول نام یک دوا را بنویسیم، نام کامل آن ظاهر میشود».
مشکلات ناشی از نسخههای دستنویس
من چند نسخه را در کابل دیدم که خواندن آنها برایم دشوار بود. به یکی از دواخانههای پایتخت سر زدم تا ببینم آیا دواسازان و فارمسیستهای مسلکی میتوانند این نسخه ها را بخوانند؟
محمد بصیر میوند، دوا ساز در یکی از دواخانه های شهر کابل پس از دیدن نسخه ها گفت: "خواندن این نسخهها بسیار مشکل است. تنها نام یک دوا را توانستم تشخیص دهم، بقیه اصلاً قابل خواندن نیست."
کارشناسان میگویند که اینگونه مشکلات باعث تأخیر، سردرگمی و گاهی خطر برای بیماران میشود، زیرا ممکن است بهجای دوایی که داکتر تجویز کرده، دواهای نادرست داده شود.
آقای میوند میگوید: "ما نسخههای زیادی دریافت میکنیم که خواندنشان مشکل است. داکتران گاهی نام عمومی دوا را نمینویسند و به نام کمپنی یا شرکت بسنده میکنند و حتی مقدار گرام دوا را هم ذکر نمیکنند."
شماری از مخاطبان بیبیسی هم در گذشته شکایت کردهاند که نسخه تعدادی از داکتران بهگونهای نوشته میشود که فقط دواخانه مرتبط به خودشان قادر به خواندنش هستند.
وزارت صحت عامه حکومت طالبان برنامه صدور نسخههای کمپیوتری را آغاز کرده است، اما گسترش آن به سراسر افغانستان ممکن است سالها طول بکشد.
داکتر شرافت زمان امرخیل، سخنگوی این وزارت میگوید: "هدف از نسخههای کمپیوتری کاستن از مشکلات و جلوگیری از نسخههای رمزی است."
نسخههای رمزی که به "نسخههای شفری" نیز مشهور است، بیشتر بهعنوان اقدامی برای کسب منفعت مادی توسط برخی از داکتران و دوا فروشان پنداشته میشود.
شماری از بیماران در گذشته به بیبیسی گفته بودند که حتی برخی از داکتران در شفاخانههای دولتی نیز بیماران را وادار میکنند که دوا را از دواخانههای خصوصی خودشان بخرند.
موانع سراسری شدن نسخههای کمپیوتری
در کشوری که امکانات اندک است و بخش اندکی از جمعیت برق دارند، سراسری شدن صدور نسخههای کمپوتری چقدر امکانپذیر است؟
برخی داکتران هشدار میدهند که نبود برق و دستگاه چاپ کافی مانع جدی در برابر این روند خواهد بود.
داکتر نذیر احمد بختیار در کابل با اشاره به چالشهای موجود دراین زمینه گفت: "در نسخههای دستنویس نه به کمپیوتر نیاز است، نه برق، و زودتر نوشته میشود."
ممکن است شفاخانههای بزرگ بتوانند خود را با نوشتن نسخههای کمپیوتری هماهنگ کنند، اما بسیاری کلینیکها و مطبهای شخصی هنوز امکانات لازم برای این کار را ندارند.
کمبود امکانات نیز به این مسئله دامن زده که افراد سودجو و نسخهنویسان رمزی همچنان برای ادامه کارشان بهانه داشته باشند. مقامهای حکومت طالبان میگویند که در اجرای این برنامه مصمماند.
