بارداری دوم به‌طور «منحصربه‌فرد» مغز زنان را تغییر می‌دهد

یک مطالعه جدید از مرکز طبی دانشگاه آمستردام نشان داده است که بارداری دوم تغییراتی «منحصربه‌فرد» در مغز مادر به‌وجود می‌آورد، تغییراتی که ممکن است به افزایش تمرکز مادر کمک کند.

محققان پیش‌تر دریافته بودند که مغز زنان در جریان اولین بارداری دچار تغییراتی می‌شود تا برای مادر شدن آماده شوند.

اما یافته‌های جدید نشان می‌دهد در بارداری دوم نیز تغییرات خاصی رخ می‌دهد که می‌تواند به زنان در «تمرکز هدفمند و انجام وظایف» کمک کند.

این نتایج همچنین می‌تواند به درک بهتر این موضوع کمک کند که چرا برخی زنان پس از مادر شدن با مشکلات سلامت روان روبه‌رو می‌شوند.

بیشتر زنان در طول زندگی خود بارداری را تجربه می‌کنند و تا سال ۲۰۲۳ میانگین جهانی تعداد فرزندان برای هر زن ۲.۳ بوده است.

پژوهشگران آزمایشگاه «مغز بارداری» در مرکز پزشکی دانشگاه آمستردام پیش‌تر دریافته بودند که در نخستین بارداری، بخشی از مغز زنان که با خوداندیشی و درک احساسات کودک مرتبط است، دچار تغییر می‌شود. این تغییر به مراقبت بهتر از فرزند کمک می‌کند.

در این تحقیق، پژوهشگران مغز ۱۱۰ زن را بررسی کردند. برخی از آنان برای نخستین بار مادر شدند، برخی دومین فرزندشان را به دنیا آوردند و تعدادی هم بدون فرزند بودند.

اسکن‌های مغزی که قبل و بعد از بارداری انجام شد، به پژوهشگران این امکان را فراهم کرد تا ببینند دقیقا چه تغییراتی در مغز این زنان رخ داده است.

در مغز زنانی که بارداری دوم را تجربه کردند، تغییرات بیشتری در شبکه‌های مرتبط با کنترل توجه و واکنش به محرک‌های حسی دیده شد.

میلو استراتهوف، پژوهشگری که داده‌ها را تحلیل کرده، می‌گوید: «این فرایندها ممکن است هنگام مراقبت هم‌زمان از چند کودک مفید باشند.»

این مطالعه درباره تغییرات مغزی در زنانی که سقط جنین داشته‌اند نتیجه‌گیری مشخصی ارائه نکرده است، با این‌حال، محققان می‌گویند داده‌ها نشان می‌دهد که بخش عمده تغییرات مغزی در اواخر دوران بارداری رخ می‌دهد.

پیامدهای روانی

این مطالعه همچنین نشان داد میان تغییرات مغزی در بارداری اول و دوم و بروز اختلالات روانی در مادران، ارتباط وجود دارد.

بر اساس اعلام سازمان جهانی صحت، حدود ۱۰ درصد از زنان باردار و ۱۳ درصد از زنانی که به‌تازگی زایمان کرده‌اند در سراسر جهان دچار نوعی اختلال روانی، عمدتا افسردگی می‌شوند.

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد تغییرات ساختاری در لایه بیرونی و بخش بالایی مغز با افسردگی پیرامون زایمان مرتبط است٬ افسردگی‌‌ای که می‌تواند در دوران بارداری یا پس از زایمان رخ دهد.

در مادرانی که برای اولین‌بار باردار شده بودند، این تغییرات بیشتر با وضعیت سلامت روان آن‌ها پس از زایمان ارتباط داشت. اما در مادرانی که دومین بارداری را تجربه می‌کردند، این تغییرات پیوند قوی‌تری با وضعیت روانی آن‌ها در دوران بارداری داشت.

السلین هوکزما، رئیس آزمایشگاه «مغز بارداری» در مرکز طبی دانشگاه آمستردام می‌گوید: «برای نخستین بار نشان دادیم که مغز نه‌تنها در بارداری اول، بلکه در بارداری دوم هم تغییر می‌کند.»

او افزود: «در بارداری اول و دوم، مغز به روش‌های مشابه و منحصر به‌فردی تغییر می‌کند. هر بارداری اثر خاص خود را بر مغز زن بر جا می‌گذارد.»

نویسندگان این تحقیق می‌گویند هرچند مطالعات بیشتری در این زمینه لازم است، اما این یافته‌ها می‌تواند به بهبود مراقبت از مادران کمک کند و درک ما را از چگونگی و چرایی بروز افسردگی پس از زایمان در برخی زنان افزایش دهد.

هوکزما تأکید می‌کند: «مهم است بفهمیم مغز چگونه خود را با مادری سازگار می‌کند.»