اعتیاد به قمار، سکس و وسواس خرید؛ روایت صدها بیمار از عوارض جانبی مصرف یک دوا

اِما، نمی‌دانست چرا ناگهان دچار اعتیاد به قمار شده است؛ تا این‌که گزارشی از بی‌بی‌سی را خواند.

او در طول یک سال گذشته ده‌ها هزار پوند را در قمار باخته بود اما هرگز تصور نمی‌کرد دوایی که مصرف می‌کند ممکن است عامل این وضعیت باشد.

اِما٬ یکی از بیش از ۲۵۰ نفری است که با بی‌بی‌سی تماس گرفته‌ و گفته‌اند که دچار اعتیاد به قمار، روابط جنسی یا وسواس خرید شده‌اند. پیامدهایی که به گفته آن‌ها ناشی از مصرف خانواده‌ای از یک دارو برای درمان اختلالات حرکتی است.

در میان این افراد، کسانی با مسئولیت‌های مهم شغلی هم دیده می‌شوند٬ از افسر پولیس و پرستار و داکتر گرفته تا مدیر ریسک یک بانک.

نزدیک به یک سال پس از نخستین گزارش ما درباره پیامدهای ویرانگر این رفتارهای تکانشی، بسیاری از بیماران می‌گویند داکتران هنوز هم درباره عوارض جانبی دواهای «دوپامین آگونیست» و اینکه این عوارض تا چه اندازه شایع‌اند توضیح کافی ارائه نمی‌کنند.

با وجود این‌که این داروها اخیرا دیگر به‌عنوان گزینه نخست درمان «سندروم پای بی‌قرار» محسوب نمی‌شوند، میزان تجویز آن‌ها از سوی داکتران عمومی در بریتانیا تغییر نکرده است.

هفته گذشته، رئیس کمیته صحت پارلمان این کشور از نهاد ناظر بر تولید دوا در بریتانیا خواست هشدارها درباره این عوارض جانبی بازبینی شود و حکومت نیز تازه‌ترین یافته‌های ما را «به‌شدت نگران‌کننده» توصیف کرد.

«زندگی‌ام را نابود کرده است»

اِما نیز مانند بسیاری از زنان، نخستین بار در دوران بارداری دچار «سندروم پای بی‌قرار» یا (Restless Leg Syndrome) شد، عارضه‌ای که معمولا آن را با پایین بودن سطح آهن در بدن مرتبط می‌دانند.

در سال‌های بعد، با شدت گرفتن علایمش، برای او داروی «روپینیرول» تجویز شد، که شرکت داروسازی بریتانیایی «جی‌اس‌کی» آن را تولید می‌کند.

اِما می‌گوید مدتی پس از شروع مصرف دارو، بی‌اختیار به قمار و خریدهای بیهوده روی آورد، رفتاری که به گفته خودش این حس را در او ایجاد کرده بود که «گویی چیزی دارد مرا کنترل می‌کند.»

او می‌گوید زمانی متوجه ارتباط این تغییرات با دوای خود شد که همسرش درباره داروها تحقیق کرد و یکی از گزارش‌های ما را پیدا کرد.

«وقتی آن را خواندم، گفتم: خدایا، این دقیقا منم.»

اِما می‌گوید هر بار که برای دیدن داکتر عمومی وقت می‌گیرد، باید یک فرم آنلاین پر کند و نام همه داروهایی را که مصرف می‌کند در آن بنویسد.

او می‌گوید با وجود این‌که در همان فرم نوشته بود به قمار معتاد شده و «روپینیرول» مصرف می‌کند، داکتر هیچ‌گاه رفتار او را به عوارض شناخته‌شدهٔ این دوا مرتبط ندانست.

در نتیجه، اِما همچنان به قمار زدن ادامه داد و بعدها، پس از خواندن گزارش‌های ما، خودش خواستار تغییر دارویش شد. او می‌گوید دست‌کم ۳۰ هزار پوند ضرر کرده است.

«زندگی‌ام را نابود کرده است. خدا می‌داند تا چه مدت باید قرض‌ها را پرداخت کنیم.»

این دارو با افزایش فعالیت دوپامین در مغز عمل می‌کند. «روپینیرول» از خانواده‌ای از داروهاست که علاوه بر «جی‌اس‌کی»، دو شرکت دیگر نیز آن را تولید می‌کنند.

دوپامین ماده‌ای شیمیایی در مغز است که به تنظیم حرکت کمک می‌کند، اما در انگیزه و حس لذت هم نقش مهمی دارد٬ سیستمی که ممکن است با مصرف این دواها بیش از حد تحریک شود.

افرادی از سراسر بریتانیا به ما گفته‌اند که این عوارض رفتاری ناگهانی و کنترل‌نشده آن‌ها را به قرض‌های سنگین، فروپاشی زندگی مشترک، مشکلات حقوقی و حتی خودکشی کشانده است.

همچنین از بیمارانی شنیده‌ایم که دچار پرخوری شدید شده‌اند، لباس جنس مخالف پوشیده‌اند یا دست به سرمایه‌گذاری‌های بی‌محابا زده‌اند و افرادی که برای نخستین‌بار وارد روابط همجنس‌گرایانه شده‌اند.

موضوع دیگری که بارها تکرار شده، روایت زنانی سالمندتر است که می‌گویند همسران‌شان پس از دهه‌ها زندگی مشترک، به رفتارهای جنسی اجباری روی آورده‌اند.

در اغلب موارد، مصرف‌کنندگان این داروها پیشینه‌ای از چنین رفتارهایی نداشتند، نه خودشان و نه خانواده‌های‌شان نمی‌دانستند که این تغییرات می‌تواند ناشی از گرفتن دوا باشد.

با توجه به این‌که از هر شش بیمار مبتلا به پارکینسون که این داروها را مصرف می‌کنند، حدود یک نفر دچار نوعی رفتار تکانشی می‌شود، این عوارض در دسته «بسیار شایع» قرار می‌گیرد.

با این حال، این گستردگی عوارض در بروشورهای دارویی به‌وضوح ذکر نشده است. این بروشورها بارها مورد انتقاد قرار گرفته‌اند، چون تنها به‌صورت کلی به «رفتارهای تکانشی» (Impulsive Behaviors) اشاره می‌کنند و از ذکر نمونه‌های مشخص مانند اعتیاد به پورنوگرافی خودداری می‌کنند.

هفته گذشته بی‌بی‌سی داستان خانواده‌ای را منتشر کرد که در آن پدر، پس از آن‌که رفتارهای تکانشی‌ او را به برداشت غیرقانونی ۶۰۰ هزار پوند از مشتریانش برای پرداخت هزینه روابط جنسی و خرید آثار عتیقه کشاند، خودکشی کرد و پسرش نیز پس از او دست به خودکشی زد.

از آن زمان تاکنون، شماری زیادی از مردان با بی‌بی‌سی تماس گرفته‌اند و گفته‌اند که این رفتارها را در خودشان می‌بینند و اکنون با نوعی بیش‌فعالی جنسی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

مایکل (نام مستعار) می‌گوید پس از آن‌که برای درمان «سندروم پای بی‌قرار» این دواها برایش تجویز شد، به رابطه با کارگران جنسی روی آورد.

او می‌گوید: «فکر می‌کنم وسواس جنسی پیدا کرده‌ام.»

او می‌گوید با وجود متأهل بودن، تاکنون با حدود ۲۰ زن و مرد رابطه جنسی داشته است. به گفته خودش، پیش از این هرگز به همسرش خیانت نکرده بود و هیچ رابطه همجنس‌گرایانه‌ای هم نداشت.

او مانند بسیاری از افرادی که با آن‌ها گفت‌وگو کرده‌ایم، می‌گوید در ابتدا از این میل ناگهانی لذت می‌برد، اما اکنون احساس می‌کند در دام افتاده است. نه می‌تواند موضوع را با داکترش در میان بگذارد و نه با همسرش، چون او نیز در جلسات درمانی همراهش است.

«می‌دانم به کمک نیاز دارم، اما با کسانی که می‌توانند کمکم کنند، نمی‌توانم حرف بزنم. هیچ راهی پیش رویم نیست.»

نهادهای خیریه‌ای مانند «پارکینسونز یوکی» و «آر‌ال‌اس یوکی» خدمات حمایتی به این افراد ارائه می‌کنند. توصیه رسمی خدمات ملی سلامت بریتانیا نیز روشن است: اگر این دواها را مصرف می‌کنید و نگرانی‌ دارید، باید با داکتر خود مشورت کنید.

بی‌بی‌سی اکنون دریافته است که شرکت جی‌اس‌ک در سال ۲۰۰۰ از یک مورد کودک‌آزاری مرتبط با یکی از داروهایش آگاه شده بود؛ هفت سال پیش از آن‌که نخستین هشدار رسمی درباره افزایش میل جنسی ناشی از مصرف آن دوا، منتشر شود.

در آن مورد، مردی ۶۳ ساله که روپینیرول مصرف می‌کرد، به آزار جنسی یک دختر هفت‌ساله محکوم و زندانی شد.

این پرونده بعدا در گزارشی درباره نگرانی‌های ایمنی این دارو در سال ۲۰۰۳ مطرح شد. گزارشی که به ارتباط میان «روپینیرول» و آنچه شرکت جی‌اس‌کی «رفتار جنسی انحرافی» نامیده بود، اشاره می‌کرد.

شرکت جی‌اس‌کی می‌گوید گزارش خود را سال بعد با نهاد ناظر بر دوا در بریتانیا در میان گذاشته و ظرف چند روز، این نهاد را از پرونده کودک‌آزاری نیز مطلع کرده بود.

با این‌حال، عبارت مشخصی در مورد «انحراف جنسی» هرگز در هشدارهای رسمی نیامده است. در عوض، تنها به احتمال «افزایش میل جنسی»، «رفتارهای آسیب‌زا» و «تغییر در علایق جنسی» اشاره شده است.

بی‌بی‌سی همچنین دریافته‌ است که در همان زمانی که جی‌اس‌کی در حال گردآوری یافته‌هایش بود، هم‌زمان برای گرفتن مجوز استفاده از «روپینیرول» جهت درمان بیماری دیگری یعنی «سندروم پای بی‌قرار» نیز اقدام می‌کرد. این شرکت در سال ۲۰۰۵ با یک شفاخانه خصوصی در امریکا همکاری کرد تا بررسی کند آیا این دارو می‌تواند در درمان اختلالات جنسی هم مؤثر باشد یا نه.

جی‌اس‌کی به بی‌بی‌سی گفته است که دوایش به‌طور گسترده آزمایش و از سوی نهادهای ناظر در سراسر جهان تأیید شده و عوارض جانبی آن به‌روشنی ذکر شده است. این شرکت همچنین اعلام کرده است که حامی مالی یا طراح تحقیقی در این مورد، در سال ۲۰۰۵ نبوده است.

نهاد تنظیم مقررات دارو و محصولات درمانی بریتانیا نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد که درج هشدارها تا سال ۲۰۰۷ زمان برد، زیرا چنین تصمیمی نیازمند بررسی همه شواهد موجود است. این نهاد افزود بروشورهای دارویی نمی‌توانند فهرستی «جامع و کامل» از همه رفتارهای احتمالی ارائه دهند، چون بسیاری از آن‌ها «فردی و متفاوت» هستند.

بسیاری از افرادی که با بی‌بی‌سی تماس گرفته‌اند نیز گفته‌اند که احساس می‌کنند برای عوارضی که به گفته آن‌ها درباره‌شان به‌درستی هشدار داده نشده، راهی برای گرفتن حق‌شان ندارند.

با این‌حال، خارج از بریتانیا چندین پرونده حقوقی مطرح شده است. از اقامه دعوا برای جبران خسارت گرفته تا پرونده‌های کیفری که در برخی موارد به تبرئه متهمان انجامیده است.

یک سال پیش، دادگاهی در بلجیم مردی را که به آزار جنسی نواسه چهار ساله‌اش متهم بود با این استدلال که داروی روپینیرول باعث بروز رفتار کودک‌آزاری در او شده بود، تبرئه کرد.

ماه آینده نیز قرار است دادگاهی در فرانسه رأی مهمی صادر کند. در این پرونده، مردی حدودا ۵۰ ساله از «جی‌اس‌کی» شکایت کرده و می‌گوید این شرکت بیماران را به‌درستی از عوارض جانبی دوا آگاه نکرده است.

او می‌گوید این دارو رابطه‌اش با شریک زندگی‌اش را به‌هم زده و باعث شده ۹۰ هزار یورو را صرف قمار و خریدهای وسواسی کند.

او خواستار دریافت غرامت و پذیرش مسئولیت از سوی شرکت تولیدکننده این دارو است.