နိုဘယ်ဆုရှင် အီသီယိုးပီးယားဝန်ကြီးချုပ်က ဘယ်လို စစ်ဆင်နွှဲသူ ဖြစ်သွားခဲ့သလဲ

အီသီယိုးပီးယား ဝန်ကြီးချုပ် အဘီအာမက်ဟာ သူ့နိုင်ငံရဲ့ ပြင်ပ နိုင်ငံတကာမှာပါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အားသန်သူ ခေါင်းဆောင် တစ်ယောက်အဖြစ် ကျော်ကြားခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ မှာ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုပါ ရခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ အဲဒီ ပုံရိပ်ဟာ သူ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ပြီး အစမ်းသပ်ခံရမယ့်အချိန် မတိုင်ခင် လပိုင်းအလို ကာလအတွင်းမှာပဲ ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘီအာမက်ဟာ နိုင်ငံတကာက လေးစားရတဲ့ ခေါင်းဆောင်ဘဝကနေ နိုင်ငံတကာက ရှုတ်ချခံရတဲ့ ခေါင်းဆောင်ဘဝ ရောက်သွားပုံက လျင်မြန်လွန်းလှ ပါတယ်။

သူဟာ အီရစ်ထရေးရားနိုင်ငံနဲ့ နှစ် ၂၀ ကြာ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ တင်းမာမှုတွေကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် နိုင်ငံတကာမှာ အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး ၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာလမှာ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု ရခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အခုလို ချီးကျူးခံရတဲ့အခြေအနေဟာ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တီဂရေး ဒေသမှာ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ တီဂရေး စစ်ပွဲ အခြေအနေကြောင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘီအာမက်ရဲ့ နိုင်ငံရေး နောက်ကြောင်း

အဘီအာမက်ဟာ အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ အီသီယိုးပီးယားပြည်တွင်း အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲ နောက်ခံ အခြေအနေနဲ့အတူ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

သူဟာ အီသီယိုးပီးယား ညွန့်ပေါင်း အစုအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ အီသီယိုးပီးယား လူထုတော်လှန်ရေး ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး (EPRDF) ကို ဦးဆောင်ခဲ့ရပြီး ဒီအဖွဲ့ဟာ နိုင်ငံကို အနှစ် ၃၀ လောက် အုပ်ချုပ်နေခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အဲဒီ အစုအဖွဲ့ရဲ့ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ဖိနှိပ်မှုနဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေလည်း ရှိခဲ့ပြီး အတိုက်အခံတွေကို ထောင်ချတာနဲ့ စာနယ်ဇင်းသမားတွေကို ပိတ်ပင်တာတွေလည်း လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

EPRDF အနေနဲ့ အီသီယိုးပီးယား နိုင်ငံကို စီးပွားရေး လျင်လျင်မြန်မြန် တိုးတက်အောင် လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ အများစုက အဲဒီအသီးအပွင့်ကို မခံစားရဘူး ဆိုပြီး ယူဆကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အထူးသဖြင့် နိုင်ငံအတွင်းက လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်တဲ့ အိုရိုမို လူမျိုးတွေက သူတို့ ဘေးဖယ်ခံထားရသလို ဖြစ်လို့ မကျေနပ်ဘဲ ဆန္ဒပြပွဲတွေ ဆင်နွှဲခဲ့ကြပါတယ်။

အခုလို ဖြစ်လာခဲ့တဲ့ အချိန်မှာ အိုရိုမို လူမျိုးတစ်ဦးပဲ ဖြစ်တဲ့ မစ္စတာ အဘီ က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းတွေ ချက်ချင်း စလုပ်ခဲ့ရပါတယ်။

သူ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်မှာ ထောင်ချီတဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားတွေကို လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး လွတ်လပ်တဲ့ မီဒီယာကို ကန့်သတ်ထားတာတွေ ဖြေလျော့ပေးခဲ့တဲ့အပြင် ပြည်တွင်းမှာ ပိတ်ပင်ခံရလို့ နိုင်ငံရပ်ခြားရောက်နေတဲ့ အတိုက်အခံတွေကိုလည်း ပြန်လည် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် သူဟာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး သမ္မတဖြစ်လာရေး ထောက်ခံခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းမှာ အမျိုးသမီးတွေ အညီအမျှ ပါဝင်လာရေး လုပ်ခဲ့တဲ့အပြင် ငြိမ်ချမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန တစ်ရပ်ကိုပါ ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။

နိုဘယ်ဆု ရတဲ့အထိ ဘယ်လို နာမည်ကျော်လာသလဲ

အဘီအာမက်ကို နိုဘယ်ဆုရစေတဲ့အထိ နာမည်ကျော်စေတာကတော့ အီရစ်ထရီးယားနိုင်ငံနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီမှု ယူနိုင်ပြီး နယ်စပ်ပါ ပြန်ဖွင့်ပေးနိုင်ခဲ့တဲ့ အခြေအနေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ သူဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်မှာ ပြည်တွင်းလှည့်လည်ပြီး လူမျိုးစု ပေါင်းစုံ နေထိုင်တဲ့ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံကို လူမျိုးပေါင်းစုံ ပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံတော် ညီညွတ်ရေး လုပ်မယ်လို့ ဟောပြောခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ အခုလို နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်ကို မက်ဒမ်မာလို့ ခေါ်ဆိုပြီး သူဟာ မတူကွဲပြားမှုကို အားပေးလိုသူလည်း ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီ ကျော်ကြားလာရတာဟာ ပြည်တွင်းမှာ သိသာတဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေ လုပ်နိုင်တာကြောင့်လို့ ဆိုနိုင်ပမဲ့ သူ့ရဲ့ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကလည်း လူတွေကို ဆွဲဆောင် နိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ အီသီယိုးပီးယား အနောက်တောင်ပိုင်းက ကော်ဖီစိုက်ပျိုးတဲ့ ဒေသတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဘာရှာဟာမြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်ပြီး မွတ်ဆလင်နဲ့ ခရစ်ယာန် မိဘနှစ်ပါးက မွေးဖွားလာသူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ပြည်တွင်းက ခရစ်ယာန်-မွတ်ဆလင် ပဋိပက္ခကြောင့် သူ့ရဲ့ မွေးလာခဲ့တဲ့ အခြေအနေက ပြည်တွင်း ဘာသာရေး ပဋိပက္ခကို ကိုင်တွယ်နိုင်မယ့်သူတစ်ယောက် ဖြစ်လာမယ်လို့လည်း ရှုမြင်ကြပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ လတ်တလော ကာလအတွင်းမှာ ပထမဆုံး ဖြစ်လာတဲ့ အိုရိုမိုလူမျိုး ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်တာနဲ့အတူ အစိုးရကို ဆန္ဒပြနေတဲ့ လူငယ်ထုရဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှုကို ရခဲ့ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးမှာ ထည့်သွင်း စဉ်းစားခံရပြီး လုပ်ပိုင်ခွင့် ပိုရလာဖို့ လိုလားတဲ့ လူငယ်တွေကိုလည်း သူက ယခင် အကြောက်တရား အခြေခံ အုပ်ချုပ်တဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ မတူတဲ့ ပုံစံနဲ့ ချဉ်းကပ်ခဲ့ပြီး သူ့ရဲ့ နိုင်ငံတလွှား ခရီးစဉ်အတွင်းမှာ သာမန်ပြည်သူများစွာကို ကိုယ်တိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ တကယ့်နောက်ခံ အခြေအနေကတော့ စစ်အသိုင်းအဝိုင်းက လာတဲ့သူ ဖြစ်နေတာက ငြင်းမရတဲ့အချက်ဖြစ်ပြီး ယခင်အသိုင်းအဝိုင်းထဲက လူတစ်ဦးသာ ဖြစ်တယ်လို့ နောက်ပိုင်းမှာ အပြောခံခဲ့ရပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ စစ်တပ်အတွင်းမှာ ဗိုလ်မှူးရာထူးရတဲ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရဲ့ သတင်းကွန်ရက်နဲ့ လုံခြုံရေးဌာနကို ထူထောင်သူ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

အမှန်တကယ်တော့ အဲဒီဌာနဟာ အစိုးရရဲ့ အင်တာနက် ထိန်းချုပ်မှုကို ကွပ်ကဲပေးရတဲ့ ဌာနလည်း ဖြစ်နေပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာတော့ မစ္စတာ အဘီဟာ သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီ ဘယ်လို နာမည်ပျက်သွားခဲ့သလဲ

အဘီအာမက် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီး အားလုံး ပျော်ရွှင်နေကြတဲ့အချိန် သိပ်မကြာခင်မှာဘဲ ပြည်တွင်း လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခတွေ ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။

ယခင် အာဏာရှင် အစိုးရလက်အောက်မှာ နှိပ်ကွပ်ထားခဲ့တဲ့ ရေရှည် လူမျိုးရေး တင်းမာမှုတွေက အီသီယိုးပီးယား ပြည်တွင်းမှာ ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခတွေကြောင့် လူတွေ ထောင်နဲ့ချီပြီး သေတဲ့အထိ ဖြစ်လာပါတယ်။

သူ နိုဘယ်ဆုရတဲ့ ၂၀၁၉ အတွင်းမှာတင်ပဲ အီသီယိုးပီးယား ပြည်သူ နှစ်သန်းလောက် နေအိပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ ၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာလမှာပဲ ယခင် EPRDF ကို ဖျက်သိမ်းပြီး ကြွယ်ဝခြင်း ပါတီ ဆိုတဲ့ နိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့ အသစ်တခု ထပ်ဖွဲ့လိုက်တဲ့ အချိန်ကစပြီး တီဂရေး ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး TPLF နဲ့ တင်းမာမှုတွေ ပိုဆိုးလာခဲ့ပါတယ်။

ဘာ့ကြောင့်လည်းဆိုတော့ TPLF ဟာ တီဂရေးဒေသကို အုပ်ချုပ်နေတဲ့ ပါတီ ဖြစ်တဲ့အပြင် EPRDF အတွင်း အဓိက လွှမ်းမိုးနေတဲ့ အဖွဲ့ ဖြစ်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။

TPLF အနေနဲ့ မစ္စတာ အဘီရဲ့ နိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့အသစ်အောက်ကို ဝင်ရောက်ဖို့ ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ အစိုးရနဲ့ စစ်ရေး ပဋိပက္ခ ဖြစ်တဲ့ အခြေအနေ ရောက်သွားခဲ့ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ယခင်အစိုးရ လက်ထက်မှာ မဖြစ်သလောက်ရှားတဲ့ ပြည်တွင်းက နာမည်ကျော်ကြားသူတွေ၊ အစိုးရပိုင်း ရာထူးကြီးသူနဲ့ အလယ်အလတ် အရာရှိတွေ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရတာလည်း စိုးရိမ်စရာ ကောင်းလောက်အောင် များလာခဲ့ပါတယ်။

စစ်တပ်ရဲ့ အကြီးအကဲနဲ့ ပြည်တွင်း ဒုတိယ အကြီးဆုံးဒေသရဲ့ ခေါင်းဆောင်တို့ တစ်ညတည်းမှာ မိုင်ရာချီဝေးတဲ့ ဒေသနှစ်ခု အတွင်း သီးခြားစီ အသတ်ခံရလာချိန်မှာတော့ မစ္စတာ အဘီက ယခင် အစိုးရ ဖိနှိပ်တဲ့ ပုံစံကို ပြန်သုံးလာခဲ့ပါတယ်။

သူဟာ အင်တာနက်နဲ့ ဖုန်းလိုင်းတွေကို အကြိမ်ကြိမ် ဖြတ်တောက်မှု လုပ်ခဲ့ပြီး သံသယရှိသူတွေကိုလည်း အစုလိုက် အပြုံလိုက် ဖမ်းတာတွေ စလုပ်လာခဲ့ပါတယ်။

အခုလို ရုံးမတင်ဘဲ အဖမ်းခံရသူတွေထဲက တချို့ကပဲ ရက်သတ္တပတ် သို့မဟုတ် လနဲ့ချီပြီး အဖမ်းခံရပြီးမှ ပြန်လွှတ်ပေးခံရပါတယ်။

၂၀၂၀ ခုနှစ်မှာ အိုရိုမို ဂီတပညာရှင် ဟာချာလူ ဟန်ဒက်ဆာက မြို့တော် အဒစ်စ် အဘားဘားမှာ လူမျိုးရေး အခြေခံ လုပ်ကြံခံရမှု ဖြစ်အပြီးမှာတော့ လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခတွေ အရှိန်ပိုမြင့်လာခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီ လုပ်ကြံမှု ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်း တိုင်းပြည်ရဲ့ အကြီးဆုံး ဒေသ အိုရိုမီးယားနဲ့တကွ မြို့တော်မှာ ဖြစ်တဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် အရပ်သား ၂၀ဝ လောက်အထိ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

ဒီလိုဖြစ်လာချိန်မှာ နာမည်ကျော် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်တွေလည်း ဆူပူမှုဖြစ်အောင် လှုံ့ဆော်တယ် ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ အဖမ်းခံခဲ့ရတဲ့အတွက် အိုရိုမို လူမျိုး တက်ကြွ လှုပ်ရှားသူတွေက ဝန်ကြီးချုပ်ကို အတိုက်အခံတွေ ဖိနှိပ်မှုနဲ့ အပြစ်တင်လာကြပါတယ်။

ယခင်က သူ့ကို ထောက်ခံခဲ့သူ ဒါမှမဟုတ် သူ့အပေါ် မလိုလားတဲ့ သဘောထားမရှိသူ ကြားနေ အိုရိုမို လူမျိုးတွေက အခုအချိန်မှာ မစ္စတာအဘီကို မုန်းတဲ့ အထိ ဖြစ်လာကြတယ်လို့ နယ်သာလန် အခြေစိုက် အီသီယိုးပီးယား သုံးသပ်သူ အဒမ် အဘေဘေက ပြောပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ အစပိုင်းမှာ အမ်ဟာရာ လူမျိုးတချို့ရဲ့ ထောက်ခံမှု ရခဲ့ပေမဲ့လည်း လတ်တလော အဲဒီလူမျိုးတွေ လူမျိုးရေး အခြေခံ တိုက်ခိုက်ခံရမှုရဲ့ သက်ရောက်မှုလည်း ရှိနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အခုအချိန်မှာ မစ္စတာ အဘီက “တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု စစ်ဆင်ရေး” လို့ အမည်ခံတဲ့ တီဂရေးဒေသကို တိုက်ခိုက်မှုတွေ လုပ်လာတာလည်း ရှစ်လ မြောက် ရှိလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီ တိုက်ခိုက်မှုတွေ အတွင်းမှာ အမှုမစွဲ ရုံးမတင်ဘဲ သတ်ဖြတ်မှု၊ အစာရေစာ ပြတ်လတ်စေမှုကို နည်းဗျူဟာအဖြစ် အသုံးချမှုနဲ့ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အဓမ္မ ပြုကျင့်မှုတွေ အပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ အများအပြား ရှိတယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေလည်း တိုးသထက် တိုးလာနေပါတယ်။

အခုလို အခြေအနေကြောင့် နိုင်ငံတကာက ရှုတ်ချမှုတွေလည်း ပိုများလာပြီး တီဂရေးဒေသ အခြေအနေမှာ တာဝန်ရှိသူနဲ့ အလိုတူအလိုပါ ဖြစ်သူတွေကို ပြည်ဝင်ခွင့် ကန့်သတ်မယ် ဆိုပြီးတော့လည်း အမေရိကန် အစိုးရက ပြီးခဲ့တဲ့လက ကြေညာခဲ့ပြီး စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုတွေလည်း လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

အီသီယိုးပီးယား ရွေးကောက်ပွဲ အခြေအနေ

လက်ရှိ ၂၀၂၁ ဇွန်လ ၂၁ ရက်မှာ လုပ်မယ့် အီသီယိုးပီးယား အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် ၂၀၂၀ သြဂုတ်လက ပြုလုပ်ဖို့ စီစဉ်ထားခဲ့ပေမယ့် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကပ်ရောဂါ အခြေအနေကြောင့် ရွေ့ဆိုင်းထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုအချိန်မှာတော့ မနှစ်က မစ္စတာ အဘီက ရွေးကောက်ပွဲ ရွေ့ဆိုင်းမှုကို အာဏာဆက်လက် စွဲကိုင်ထားခဲ့မှုအဖြစ် တချို့က ရှုမြင်လာကြပါတယ်။

မစ္စတာ အဘီဟာ သူ့လူမျိုးပဲဖြစ်တဲ့ အိုရိုမို လူမျိုးတွေရဲ့ ထောက်ခံချက် ရရှိမှု ကျဆင်းနေတဲ့အပြင် အခြား လူမျိုးစုတွေဆီက ရတဲ့ ထောက်ခံမှုလည်း လျော့ကျနေပေမဲ့ အတိုက်အခံတွေ ထောင်ချ ခံရတာ ဒါမှမဟုတ် ရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ပြီး မပါဝင်ကြတာတွေကြောင့် သူပဲ အနိုင်ရဖို့ များနေတယ်လို့ ဆိုနေကြပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ရွေးကောက်ပွဲကို တီဂရေး ဒေသနဲ့တကွ တခြား လုံခြုံရေး မတည်မငြိမ်ဖြစ်နေတဲ့ ဒေသတွေမှာ မကျင်းပပဲထားတဲ့ အခြေအနေလည်း ရှိနေပါတယ်။

အခု အီသီယိုးပီးယား ရွေးကောက်ပွဲကို အာရိကသမဂ္ဂအဖွဲ့က ရွေးကောက်ပွဲ စောင့်ကြည့်ရေးသမားတွေ စေလွှတ်ထားပေမဲ့ ယခင် စေလွှတ်ဖို့ လုပ်ထားတဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂကတော့ လုံခြုံရေး အာမ မခံတဲ့အတွက် မစေလွှတ်တာလို့ ပြောဆိုထားပါတယ်။

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတားရက်စ်ကတော့ မဲပေးမှု ငြိမ်းငြိမ်းချမ်း ဖြစ်ဖို့အတွက် အီသီယိုးပီးယား အာဏာပိုင်တွေနဲ့တကွ အဘက်ဘက် ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ ထောက်ခံသူတွေက အကြမ်းဖက်ဖို့ လှုံ့ဆော်တာတွေ၊ အကြမ်းဖက်တာတွေ မလုပ်ကြဖို့ ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့မှာ ဆော်သြထားပါတယ်။