ဒေတာကုန်ကျမှုလျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် ယခုဝက်ဘ်ဆိုက်မှ စာမျက်နှာများကို ရုပ်ပုံမပါ စာသားဖြင့်သာတင်ဆက်ပေးထားပါသည်။ ရုပ်ပုံ ဗီဒီယိုများနှင့် ကြည့်လိုလျှင် မူလစာမျက်နှာတွင်ကြည့်နိုင်ပါသည်။
WHO ကို ဘဏ္ဍာငွေ ထောက်ပံ့မှု ရပ်တန့်မယ်လို့ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပြော
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ချုပ် WHO ဟာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် အရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး သူဆောင်ရွက်ရမယ့် အခြေခံ ဝတ္တရားတွေကို ပျက်ကွက်ခဲ့တဲ့အတွက် အမေရိကန်ရဲ့ ငွေကြေး ထောက်ပံ့မှုကို ရပ်တန့်မယ်လို့ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ဆိုပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီတခုဖြစ်တဲ့ WHO ဟာ တရုတ်နိုင်ငံမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ပျံ့နှံ့လာတာကို ဖုံးဖိထားခဲ့သလို စီမံခန့်ခွဲမှု အမှားတွေ လုပ်ခဲ့တယ်လို့ သမ္မတထရမ့်က စွပ်စွဲပြီး WHO အနေနဲ့ ဒီကိစ္စကို တာဝန်ယူရမယ်လို့ဆိုပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ကတော့ ဒီအချိန်ဟာ ဘဏ္ဍာငွေ ထောက်ပံ့မှုဖြတ်တောက်ရမယ့် အချိန်အခါမဟုတ်ဘူးလို့ သတိပေးပါတယ်။
သမ္မတထရမ့်ကိုယ်တိုင်ဟာလည်း ကပ်ရောဂါစီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝေဖန်ပြစ်တင်တာ ခံနေရသူ ဖြစ်ပါတယ်။
သူ့အပေါ်ဝေဖန်မှုတွေကို လမ်းလွှဲဖို့ အခုလို ပြောဆိုလာတယ်လို့ ဝေဖန်မှုတွေလည်း ရှိပါတယ်။ မစ္စတာထရမ့်ဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားမှုတားဆီးရေးမှာ သိပ်နှေးကွေးလွန်းတယ်လို့ အပြစ်တင်ခံရပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဇန်နဝါရီလနှောင်းပိုင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ ကူးသန်းသွားလာမှု ပိတ်ပင်ဖို့ရာ နှောင့်နှေးခဲ့တာကို ထောက်ပြကြပါတယ်။
အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး WHO ရဲ့တရုတ်အပေါ် ဘက်လိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ရတာဆိုပြီး သူကပြန်လွှဲချတာဖြစ်ပါတယ်။
ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားမှုကို ဖုံးအုပ်ပြီး စီမံခန့်ခွဲမှု ဆိုးဆိုးဝါးဝါး မှားယွင်းခဲ့တာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ချုပ်ကို သုံးသပ်နေတဲ့ ကာလအတောအတွင်း ဘဏ္ဍာငွေ ထောက်ပံ့မှုရပ်တန့်ထားဖို့ အစိုးရအဖွဲ့ကို သူညွှန်ကြားထားကြောင်း သမ္မတထရမ့်က အင်္ဂါနေ့လုပ်တဲ့ အိမ်ဖြူတော်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသွားပါတယ်။
WHOက တိုက်ရိုက်တုံ့ပြန်တာ မရှိသေးပေမယ့် အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်ကတော့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် နိုင်ငံတကာ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ရှိသင့်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
WHO ဟာ ကိုဗစ် - ၁၉ တိုက်ဖျက်ရေးမှာ အချက်အချာအကျဆုံး ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘဏ္ဍာငွေထောက်ပံ့မှု မရပ်သင့်ဘူးလို့ သူယုံကြည်ကြောင်း အတွင်းရေးမှူးချုပ်က ဆိုပါတယ်။
WHO ကိုဘယ်သူတွေထောက်ပံ့နေသလဲ
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ချုပ်ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ ရုံးချုပ်က ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျီနီဗာမြို့မှာပါ။ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၄ နိုင်ငံရှိပြီး တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အများပြည်သူကျန်းမာရေးကိစ္စတွေကို ဆောင်ရွက်ဖို့ ဖွဲ့စည်းထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေးတိုးတက်ကောင်းမွန်ဖို့၊ ရောဂါဘေးကင်းလုံခြုံဖို့၊ အားနည်းသူတွေကို ထောက်ပံ့ကူညီဖို့ဟာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေဖြစ်ပါတယ်။
အဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ ရန်ပုံငွေကို အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေရဲ့ထည့်ဝင်ငွေအပြင် မိမိသဘောအလျောက်လှူဒါန်းငွေတို့အပေါ် အဓိက အားထားမှီခိုပါတယ်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေရဲ့ထည့်ဝင်ငွေကိုနိုင်ငံတခုစီရဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုနဲ့ လူဦးရေအချိုးအစားအပေါ်တွက်ချက်ကောက်ခံပါတယ်။ လှူဒါန်းထည့်ဝင်ငွေကတော့ စေတနာအလျောက် ဖြစ်ပါတယ်။
တနိုင်ငံချင်းရဲ့ထောက်ပံ့ငွေတွေထဲမှာ WHO ကို အများဆုံးငွေထောက်ပံ့သူက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈-၁၉ ခုနှစ်မှာ စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၄၀၀ ဖြစ်ပါတယ်။ စုစုပေါင်းဘတ်ဂျက်ရဲ့ ၁၅ ရာနှုန်း နီးပါးဖြစ်ပါတယ်။
၂၀၁၈-၁၉ ခုနှစ်အတွက် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ထည့်ဝင်ငွေကဒေါ်လာ ၇၆ သန်းဖြစ်ပြီး စေတနာအလျောက်လှူဒါန်းငွေက ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းလို့ WHO ဝက်ဘ်ဆိုက်မှာဖော်ပြချက်အရ သိရပါတယ်။
ဒုတိယအများဆုံးလှူဒါန်းသူက ဘီလ်နဲ့မလင်ဒါဂိတ် ဖောင်ဒေးရှင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ချုပ် စုစုပေါင်းရန်ပုံငွေရဲ့ ၉ ဒသမ ၇၆ ရာနှုန်းဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံအလိုက် လှူဒါန်းသူတွေအနက်မှာတော့ အမေရိကန်ပြီးရင် ဒုတိယအများဆုံးက ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုရိုနာကပ်ဘေး တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၇၅ သန်း လှူဒါန်းကြဖို့ WHO က မတ်လမှာ ပန်ကြားထားပြီးနောက်ထပ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလျံ ထပ်မံပန်ကြားအလှူခံဦးမယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်။
မိုက်ကရိုဆော့ဖ် ကုမ္ပဏီတည်ထောင်သူနဲ့ WHO ရဲ့ပင်မအလှူရှင်တယောက်ဖြစ်သူ ဘီလ်ဂိတ်ကတော့ အခုလို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကပ်ဘေးဆိုက်နေချိန်မှာ ဘဏ္ဍာငွေထောက်ပံ့မှု ရပ်တန့်တာဟာ အန္တရာယ်သိပ်ကြီးပါတယ်လို့ တွစ်တာအကောင့်မှာ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။
ဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့စောဒက
“ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ဘေးကာလမှာ အမေရိကန်ရဲ့ ရက်ရောတဲ့အလှူကို အကျိုးအရှိဆုံး အသုံးမချနိုင်မှာကို ကျွန်တော်တို့စိုးရိမ်ပူပန်ပါတယ်”လို့ သမ္မတ ထရမ့်က ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ ရောဂါကူးစက်ခံရသူ ၆ သိန်းရှိပြီး သေဆုံးသူ ၂၆၀၀၀ အထိရှိတဲ့အတွက် ကိုဗစ် - ၁၉ ဒဏ်ကို အပြင်းထန်ဆုံးခံစားရတဲ့ နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။
“တကယ်လို့ WHO ဟာ တရုတ်နိုင်ငံကို ကျွမ်းကျင်ဆေးပညာရှင်တွေပို့၊ လက်တွေ့အခြေအနေကို ဘက်မလိုက်ဘဲ သုံးသပ်ပြီး တရုတ်ရဲ့ ပွင့်လင်းမှုမရှိတာတွေကို ထောက်ပြခဲ့မယ်ဆိုရင် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကို တရုတ်ပြည်ထဲမှာတွင် ထိန်းချုပ်အဆုံးသတ်နိုင်ပြီး အသေအပျောက်ကိုလည်း အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လုပ်နိုင်ခဲ့ပါလိမ့်မယ်”လို့ သမ္မတထရမ့်က သတင်းထောက်တွေကို ပြောခဲ့ပါတယ်။
“အဲသလိုသာလုပ်ခဲ့ရင် လူထောင်ပေါင်းများစွာရဲ့အသက်ကိုကယ်နိုင်ခဲ့မှာဖြစ်သလို တကမ္ဘာလုံး စီးပွားရေးပျက်စီးမယ့်ဘေးကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုတော့ တရုတ်ရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာကိုသာ အကာအကွယ်ပေးခဲ့တယ်။ တရုတ်အစိုးရရဲ့ဆောင်ရွက်ချက်တွေကိုသာ ခုခံကာကွယ်ပေးခဲ့ပါတယ်” လို့လည်း ဆိုပါတယ်။
ဒါပေမယ့်သမ္မတထရမ့်ကိုယ်တိုင် တရုတ်ရဲ့ဆောင်ရွက်ချက်တွေကို ချီးကျူးခဲ့ပြီးအမေရိကန်နိုင်ငံအပေါ်ဗိုင်းရပ်စ် အန္တရာယ် ကျရောက်လာနိုင်တဲ့ အလားအလာကိုတော့ လျှော့တွက်ခဲ့တယ်မဟုတ်လားလို့ သတင်းထောက်တွေက ထောက်ပြမေးမြန်းခဲ့ကြပါတယ်။
ဇန်နဝါရီလကုန်ပိုင်းက တွစ်တာအကောင့်မှာ သမ္မတထရမ့်ရေးသားခဲ့စဥ်က “တရုတ်ဟာ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးကြိုးစားစား အလုပ်လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်ရဲ့ကြိုးစားမှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ တရုတ်ရဲ့ဆောင်ရွက်ချက်တွေဟာ အလုပ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်ပြည်သူတွေကိုယ်စား သမ္မတရှီကို ကျွန်တော်ကျေးဇူးတင်ပါတယ်” လို့ရေးသားခဲ့ပါတယ်။
ဇန်နဝါရီလကုန်မှာ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ကူးသန်းသွားလာမှုတွေကို သမ္မတထရမ့်ကပိတ်ပင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး WHO က အမေရိကန်ကို တိုက်ရိုက် မဝေဖန်ခဲ့ပေမယ့် ခရီးသွားလာခွင့်နဲ့ ကုန်သွယ်ရေး ကန့်သတ်ပိတ်ပင်မှုတွေလုပ်ဖို့ မလိုသေးပါဘူးလို့တော့ ဆက်လက်ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
ပိတ်ဆို့မှုနဲ့ သမ္မတထရမ့်အိမ်ဖြူတော်သတင်းစာ
ပိတ်ဆို့မှု အဆုံးသတ်ရေးကို မကြာခင်လုပ်ဆောင်တော့မယ်လို့ အိမ်ဖြူတော် နှင်းဆီဥယျာဥ် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ သမ္မတထရမ့်က ပြောလိုက်ပါတယ်။ တနင်္လာနေ့မှာ သူက “ပိတ်ဆို့မှု ရုပ်သိမ်းရေး၊ မရုပ်သိမ်းရေးကို သူ့မှာရော၊ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေမှာရော ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်မရှိဘူး”လို့ စိတ်လိုက်မာန်ပါ ပြောခဲ့ပါတယ်။
အင်္ဂါနေ့မှာတော့ စကားပြင်ပြောခဲ့ပါတယ်။ “အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေမှာ တာဝန်ရှိပါတယ်။ သူတို့တာဝန်ယူရပါမယ်” လို့ပြင်ပြောခဲ့တာပါ။
“ပြည်နယ်အစိုးရကအနီးကပ်စောင့်ကြည့်ပါမယ်။ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေမှာ တာဝန်ရှိပါတယ်။ ချောချောမွေ့မွေ့ဖြစ်အောင် သူတို့နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပါမယ်” လို့ဆိုပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဥပဒေနဲ့အညီ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတွေက သူတို့ပြည်နယ်အခြေအနေတွေကို စောင့်ကြည့်ဖို့ တာဝန်ရှိကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူတွေက သဘောတူကြပါတယ်။
“သမ္မတထရမ့်ဟာ ရန်လိုမှုကြောင့်ပျက်စီးနေပြီ”လို့ နယူးယောက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အင်ဒရူးကိုမိုက အင်္ဂါမနက်ခင်းကပြောပါတယ်။
“အမေရိကန်မှာ ဘုရင်မရှိဘူး။ သမ္မတပဲရှိတယ်”လို့လည်း သူကဆိုပါတယ်။
နယူးယောက်ပြည်နယ်ဟာ ကိုရိုနာဒဏ်ကို အဆိုးဆုံးခံရတဲ့ပြည်နယ်ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါဖြစ်သူ ၁ သိန်း ၉ သောင်း၊ သေဆုံးသူ ၁ သောင်းရှိပါတယ်။
ဒါပေမယ့်ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဆေးရုံတင်ရလောက်အောင် ဝေဒနာပြင်းထန်သူ အရေအတွက် လျော့ကျလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။
WHO ကိုဘာတွေဝေဖန်ကြသလဲ
တခြားလည်း ဝေဖန်ခံရတဲ့အချက်တွေ ရှိပါတယ်။
ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက ကိုဗစ် - ၁၉ ပြန့်ပွားမှာကိုစိုးရိမ်ပြီး ခရီးသွားလာမှုကန့်သတ်တာတွေ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ဖို့မလိုဘူးလို့ WHO ကပြောခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအကြံပြုချက်ကို နိုင်ငံအများစုက နောက်ဆုံးမှာ လစ်လျူရှုပယ်ချခဲ့ကြပါတယ်။
မတ်လအတွင်းမှာ တရုတ်ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်က ကိုဗစ် - ၁၉ ရောဂါအရေး ဆွေးနွေးဖို့ တောင်းဆိုတာကို WHO ရဲ့ထိပ်တန်း အရာရှိတဦးက ငြင်းပယ်ခဲ့တဲ့အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရပါတယ်။
နှာခေါင်းစွပ်တပ်ရေး မတပ်ရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ WHO ရဲ့ညွှန်ကြားချက်ဟာ အများပြည်သူကို ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေးဖြစ်စေတယ်ဆိုတဲ့ ဝေဖန်မှုလည်းရှိခဲ့ပါတယ်။
