အိန္ဒိယ - ပါကစ္စတန် တိုက်ခိုက်မှု နောက်ဆုံးရသတင်းတွေကို တင်ဆက်လို့ ပြီးပါပြီ။
ဘီဘီစီသတင်းတွေကို ဖတ်ရှုခဲ့ကြတဲ့အတွက်လည်းကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင်းနဲ့ ပါကစ္စတန်အုပ်ချုပ်တဲ့ ကက်ရှ်မီးယားဒေသက အကြမ်းဖက်သမားတွေရဲ့ အဆောက်အဦကို ပစ်မှတ်ထားပြီး နေရာ ၉ နေရာကို ဒုံးကျည်တွေနဲ့ ပစ်ခတ်ခဲ့တယ်လို့ အိန္ဒိယအစိုးရက ထုတ်ပြန်ထားပြီးတဲ့နောက် နှစ်နိုင်ငံကြားက နောက်ဆုံးရအခြေအနေတွေကို တိုက်ရိုက်တင်ဆက်ပေးနေပါတယ်။
အိန္ဒိယ - ပါကစ္စတန် တိုက်ခိုက်မှု နောက်ဆုံးရသတင်းတွေကို တင်ဆက်လို့ ပြီးပါပြီ။
ဘီဘီစီသတင်းတွေကို ဖတ်ရှုခဲ့ကြတဲ့အတွက်လည်းကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
နှစ်နိုင်ငံ ဖြစ်တည်မှုစတင်တဲ့ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ကတည်းက ပါကစ္စတန်နဲ့ အိန္ဒိယကြား စစ်ပွဲတစ်ကြိမ်မက ဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အများစုကတော့ ကက်ရှ်မီးယားကို အခြေတည်ပါတယ်။
ပထမဆုံးစစ်ပွဲကတော့ ခွဲထွက်မှုစတင်ပြီး လပိုင်းအကြာမှာပဲ စတင်တာဖြစ်လို့ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှာ ကုလကကြားဝင်ခဲ့တဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဟာ ကျိုးပျက်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်နိုင်ငံစလုံးကတော့ ကက်ရှ်မီးယားကို ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း ပြောနေကြပါတယ်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှာ အိန္ဒိယ ထိန်းချုပ်တဲ့ကက်ရှ်မီးယားကို ပါကစ္စတန်တပ်ဖွဲ့တွေ ဖြတ်ကျော် ဝင်လာတဲ့အခါ မြေပြင်နဲ့ ဝေဟင် တိုက်ပွဲ ပြင်းထန်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်မှာ စစ်ပွဲဟာ အရှေ့ ပါကစ္စတန်အထိ မီးစ စင်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ အိန္ဒိယဟာ လွတ်လပ်ရေးတပ်ဖွဲ့တွေကို ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကနေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စတင်ပါတယ်။
၁၉၉၉ ခုနှစ်မှာတော့ ကာဂီပဋိပက္ခဖြစ်ပါတယ်။ ပါကစ္စတန်တပ်ဖွဲ့ တွေက အိန္ဒိယ ထိန်းချုပ်တဲ့ ကက်ရှ်မီးယား ဒေသကို စိမ့်ဝင်မှုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ နျူကလီးယား လက်နက်ပိုင် ပြိုင်ဘက် နှစ်နိုင်ငံခြားက ပထမဆုံးထိတွေ့မှုဖြစ်ခဲ့တာကြောင့် ကမ္ဘာအတွက် တပ်လှန့်စရာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်တွေ အတွင်းမှာတော့ စစ်သွေးကြွတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် တင်းမာမှုတွေ မြင့် တက်လာပါတယ်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ အူရီ တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီးတဲ့နောက် အိန္ဒိယက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ပါတယ်။ ၂၀၁၉ မှာ ပူလ်ဝါမာ ဗုံးခွဲမှုဖြစ်ပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ ဘာလာကော့အနီးကမှာ အိန္ဒိယက လေကြောင်းတိုက်ပါတယ်။
ပါကစ္စတန်ကလည်း လေကြောင်းနဲ့ ပြန်တုံ့ပြန်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်ပဲ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ ကာဂီ ပဋိပက္ခဖြစ်စဥ်ပြီးကတည်းကဆိုရင် အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်ကြား အန္တရာယ်အများဆုံး တင်းမာမှုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
အိန္ဒိယထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကက်ရှ်မီးယားဒေသအတွင်းမှာတော့ အနည်းဆုံး လူ ၁၀ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ၃၂ ဦးက ဒဏ်ရာရရှိခဲ့တာကို ဘီဘီစီအနေနဲ့ အတည်ပြုထားနိုင်ပါတယ်။
ဒေလီဘက်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကို တုံ့ပြန်ဖို့ နှစ်နိုင်ငံကြား သဘောအလျောက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ နယ်စပ် တလျှောက်မှာ လက်နက်ကြီးတွေ ကျလို့သေဆုံးတာဖြစ်ပါတယ်။
ပွန်ချ်နဲ့ မီဟန်ဒါဒေသတွေမှာ အမြောက်ပစ်ခတ်မှုဟာ အထူးကို ပြင်းထန်လွန်းပါတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။
အိမ်တွေ၊ စျေးဆိုင်တွေနဲ့ အဆောက်အဦအများအပြားဟာ ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ပျက်စီးခဲ့ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ညပိုင်း နာရီပိုင်းတွေအထိကို ပေါက်ကွဲသံတွေကိုကျယ်ကျယ်လောင်လောင်ကြားခဲ့ရ တယ်” လို့ ပွန်ချ် ဒေသခံသတင်းထောက် ဇမ်ရုဒ် မတ်ချ်ဟာ က ဘီဘီစီကို ဖုန်းကတဆင့်ပြောပြခဲ့ပါတယ်။
“လူတွေ တစ်ညလုံး မအိပ်နိုင်ခဲ့ကြပါဘူး။ သူတို့ရဲ့အိမ်တွေကို စွန့်ပစ်ပြီး လုံခြုံမယ့်နေရာတွေကို ပြေးခဲ့ကြရတယ်” လို့ မတ်ချ်ဟာကပြောပါတယ်။
“ဒေသကဆေးရုံမှာလည်း ဒဏ်ရာရတဲ့လူနာတွေနဲ့ ပြည့်နက်နေပါပြီ”
''အခု ဒီဒေသတွင်းမှာရှိတဲ့ ဘယ်သူကမှ နိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံအကြား စစ်ပွဲကို မဖြစ်ချင်ကြပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “လက်နက်ချဖို့” တာဝန်က အစ္စလာမ်မာဘတ်(ပါကစ္စတန်) မှာရှိပါတယ်'' လို့ ဂျမူးနဲ့ ကက်ရှ်မီးယား ဝန်ကြီးချုပ် အိုမာ အက်ဘ်ဒူလာက ပြောလိုက်ပါတယ်။
အိန္ဒိယက ပါကစ္စတန်ကို တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံး လူမြင်ကွင်း ထွက် မှတ်ချက်ပေးချိန်မှာ သူက အခုလိုပြောလိုက်တာ။
အိန္ဒိယအစိုးအနေနဲ့ အိန္ဒိယထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကက်ရှ်မီးယားဒေသမှာ ပြီးခဲ့တဲ့လက ဖြစ်ခဲ့တဲ့ လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုရဲ့ နောက်ကွယ်က ပါဝင်သူတွေအတွက် “မှန်ကန်တဲ့နည်းနာ” ကိုရွေးခဲ့ပြီး “သင့်တော်တဲ့တန်ပြန်မှု” ကို ပေးခဲ့တယ်လို့လည်း အက်ဘ်ဒူလာက ပြောပါတယ်။
“ပါကစ္စတန်ဘက်က အကြမ်းဖက်သူတွေရှိတဲ့နေရာကိုသာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သလို၊ အရပ်သားနဲ့ စစ်ဘက်ရေးရာနေရာတွေကိုတော့ မတိုက်ခိုက်ခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ပါကစ္စတန်ကတော့ ကျွန်တော် တို့ရဲ့ အရပ်သားတွေကိုနဲ့ နေရာအချို့ကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ပြီး ဗုံးကြဲထားပါတယ်” လို့ သူက ANI သတင်းအေဂျင်စီကို သူက ပြောထားပါတယ်။
အဲဒီလိုနယ်မြေတွေထဲမှာရှိနေကြတဲ့ ဒေသခံတွေအနေနဲ့ ထိပ်ထိပ်ပြာပြာဖြစ်ဖို့ မလိုဘူးလို့ ဝန်ကြီးချုပ်က အာမခံပါတယ်။
“အရပ်သားတွေအနေနဲ့ ဒီကနေပြီးတော့ အဝေးကိုထွက်ပြေးစရာမရှိပါဘူး” လို့ သူက ပြောပါတယ်။ အကျပ်အတည်းတစ်ခုကို ကျော်လွှားဖို့ မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ အထောက်အပံ့မျိုး ဒေသအတွင်းမှာ အလုံအလောက်ရှိထားပြီးဖြစ်ပါတယ်လို့လည်း သူကပြောပါတယ်။
အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်ကြားက ‘‘နက်ရှိုင်းလာနေတဲ့စစ်ရေးထိပ်တိုက်တွေ့မှုတွေကို အတော်လေး စိုးရိမ်တယ်လို့ဆိုပြီး ရုရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက စာထုတ်လာပါတယ်။
အဲဒီအတွက်လည်း နှစ်နိုင်ငံစလုံးအနေနဲ့ ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းလုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
‘‘အကြမ်းဖက်မှုလုပ်ရပ်ကို ရုရှားက ပြင်းပြင်းထန်ထန်ရှုတ်ချပါတယ်။ ဒီအကြမ်းဖက်မှုကို ထိထိရောက်ရောက်တိုက်ဖျက်နိုင်အောင် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းတစ်ခုလုံး အားထုတ်ရာရာမှာ စည်းလုံးညီညွတ်ဖို့ လိုတဲ့အကြောင်းလည်း အလေးထားပြောလိုပါတယ်’’ လို့ဆိုပါတယ်။
‘‘လက်ရှိ ဒေလီနဲ့ အစ္စလာမာဘတ်ကြားဖြစ်နေတဲ့ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာဖြေရှင်းဖို့ မျှော်လင့်ပြီး ရုရှားဟာ နှစ်ဖက်အဖြေရှာနိုင်ရေးမှာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပါမယ်’’ လို့လည်း ထည့်ပြောထားပါတယ္။
ရုရှားဟာ အိန္ဒိယရဲ့ ဆယ်စုနှစ်ချီကြာ အနီးကပ်ဆုံးမဟာမိတ်ဖြစ်ပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာလည်း ရုရှားဟာ ပါကစ္စတန်နဲ့ ချစ်ကြည်တဲ့ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းထားနိုင်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, EPA
ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှဘတ် ရှရိဒ် ဦးဆောင်ပြုလုပ်တဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကော်မတီ အစည်းအဝေးအဝေးပွဲအပြီး ကြေညာချက်ထွက်လာပါတယ်။
အဲဒီထဲမှာ ပါကစ္စတန်မြေပေါ်မှာ အကြမ်းဖက်စခန်းတွေရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ အိန္ဒိယပြောဆိုချက်တွေကို ပါကစ္စတန်ဘက်က ငြင်းဆိုလိုက်ပြီး အခြေအမြစ်မရှိတဲ့စွပ်စွဲချက်တွေလို့ တုံ့ပြန်ပါတယ်။
‘‘၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၂ ရက်အပြီးမှာ ပါကစ္စတန်ဟာ ယုံကြည်၊ ပွင့်လင်းပြီး ဘက်မလိုက်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု တစ်ခု ပြုလုပ်ဖို့ လေးလေးစားစားကမ်းလှမ်းခဲ့ပေမဲ့ စိတ်မကောင်းစရာ ပယ်ချခံခဲ့ရတယ်’’ လို့ အဲဒီ ထုတ်ပြန်ချက်က ဆိုပါတယ်။
‘‘အကြမ်းဖက်စခန်းတွေ’’ လို့ စွပ်စွဲခံရတဲ့နေရာကို နိုင်ငံတကာ မီဒီယာတွေ မေလ ၆ ရက်မှာ သွားကြည့်ခဲ့ကြပြီးပြီဖြစ်ပြီး လာမယ့် ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာလည်း ထပ်သွားနိုင်အောင် စီစဥ်ထားတယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အိန္ဒိယဟာ သူ့ပြောဆိုချ်ကတွေအတွက် သက်သေမပြဘဲ ‘‘သူရဲ့ နိုင်ငံရေးအမြင်ကျဥ်းကျဥ်းနဲ့ ... အပြစ်မဲ့အရပ်သားတွေအပေါ် ’’ တိုက်ခိုက်မှုလုပ်ခဲ့တယ်လို့ ထုတ်ပြန်ချက်က ဆိုပါတယ်။

အိန္ဒိယ အုပ်ချုပ်တဲ့ ကက်ရှ်မီးယားဘက်ခြမ်းက စရင်နာဂါမှာတော့ ပုံမှန်ဆို လူတွေ ဥဒဟို သွားလာဖြတ်သန်းနေတဲ့လေဆိပ်သွားတဲ့လမ်းမကြီးလည်း တိတ်ဆိတ်ခြောက်ကပ်နေတယ်လို့ အဲဒီကိုရောက်နေတဲ့ ဘီဘီစီသတင်းထောက်က ပြောပါတယ်။
ဒေသတွင်းမှာ အခရာကျတဲ့ စရင်နာဂါမြို့က လေဆိပ်ကို အရပ်သားတွေအသုံးပြုခွင့် ယာယီပိတ်ထားလိုက်ပြီဖြစ်ပြီး စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအတွက်ပဲ အသုံးပြုခွင့်ပြုထားတယ်လို့ သူက ဆိုပါတယ်။
ဒေသခံအများစုဟာ ဗုံးခိုကျင်းတွေထဲ ဝင်ပုန်းနေကြပြီး တချို့ကလည်း ဘေးလွတ်ရာပြောင်းနေကြပြီလို့ဆိုပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သူတို့ကြားမှာ တူညီတဲ့တစ်ချက်ကတော့ ပါကစ္စတန်နဲ့ ပါကစ္စတန်အုပ်ချုပ်တဲ့ကက်ရှ်မီးယားဘက်ခြမ်းကို အိန္ဒိယရဲ့လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကို ပါကစ္စတန်ဘက်က တုံ့ပြန်လာမှာကို စိုးရိမ်စိတ်ဖြစ်တယ်လို့ စရင်ဂါနာကိုရောက်နေတဲ့ ဘီဘီစီသတင်းထောက် အာမီယာ ပါဇာဒါက ပြောပါတယ်။
အိန္ဒိယထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကက်ရှ်မီးယားဒေသထဲ ပြီးခဲ့တဲ့လကဖြစ်ခဲ့တဲ့ တိုက်ခိုက်မှု အပေါ် အသေးစိတ်ကိုအိန္ဒိယဘက်က ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မစ္စတာ မီသျှီက ထုတ်ပြောလာပါတယ်။
အဲဒီတုန်းကတိုက်ခိုက်မှုကို “ပါကစ္စတန်နဲ့ ပါကစ္စတန်ဘက်က သေချာလေ့ကျင့်ထားတဲ့ အကြမ်းဖက်တွေ” ကလုပ်ဆောင်ခဲ့တာလို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီထက် အသေးစိတ်တာကိုတော့ သူက ပြောသွားတာမျိုးမရှိပါဘူး။
တိုက်ခိုက်မှုကို TRF အဖွဲ့ကို ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့ပါတယ်။ လက်ဖ်ခါ-အီး-တိုင်ဘာ အဖွဲ့လို့ဖော်ညွှန်းခဲ့ပြီး အဲဒီအဖွဲ့ဟာ ပါကစ္စတန်မှာအခြေစိုက်ကာ အိန္ဒိယက အဲဒီအဖွဲ့ကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားတာပါ။
တိုက်ခိုက်ပြီးမကြာခင်မှာဘဲ တိုက်ခိုက်မှုနောက်ကွယ်မှာ TRFအဖွဲ့က ရှိခဲ့တာလိုဆိုတဲ့ TRF ကိုယ်စားသဖွယ် ပြောဆိုချက်ပို့စ် တစ်ခု ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်မှာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့်လည်း နောက်ပိုင်းမှာတော့ TRF က အဲဒီပြောဆိုချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး အကောင့်ကို ဝင်နိုင်တဲ့သူ တစ်ဦးဦးက အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မှားယွင်းစွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့တာလို့ ပြောပါတယ်။
တိုက်ခိုက်မှုမှာပါကစ္စတန်ပါဝင်တယ်ဆိုတဲ့ ပြောဆိုမှုကို ပါကစ္စတန်ကငြင်းဆိုခဲ့သလို အိန္ဒိယအနေနဲ့ ဘယ်လိုသက်သေအထောက်အထားမဆိုရှိနေရင် ပြသဖို့ ပါကစ္စတန်က ပြောခဲ့ပါတယ်။
“ပါကစ္စတန်အခြေစိုက် အကြမ်းဖက်အစု အဖွဲ့တွေကို” လို့ အိန္ဒိယထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့က စောင့်ကြည့်နေပြီး နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုတွေလည်း ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ညွှန်းဆိုထား ကြောင်း မစ္စတာ မီသျှီက ပြောပါတယ်။
“ဒါကြောင့် ကြိုတင်လက်ဦးမှု ရယူတဲ့အနေနဲ့ရော၊ ဟန့်တားတဲ့အနေနဲ့ရော အခုလို ဖြစ်လာတာ''
အိန္ဒိယရဲ့ ပါကစ္စတန်အပေါ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရခြင်းဟာ “ချင့်ချင့်ချိန်ချိန်၊ နှိုင်းနှိုင်းဆဆနဲ့ တာဝန်ရှိရှိ” လုပ်ခဲ့တာလို့လည်း သူကပြောပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
ဘီဘီစီ အူရဒူဘာသာစကားဌာန
အိန္ဒိယရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ပါကစ္စတန်မှာ အခြေစိုက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂက အကြမ်းဖက်လို့ သတ်မှတ်တာခံထားရတဲ့ မူလာတာ မာဆုဒ် အဇာရဲ့ မိသားစုဝင် ၁၀ ဦးနဲ့ သူ့လူယုံတွေ သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်က ဘဟာဝါပူးလ်မြို့က ဆက်ဟန် အလ္လာ ဗလီကို အိန္ဒိယက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ချိန် သေဆုံးခဲ့ကြတာလို့ သူဦးဆောင်တဲ့ စစ်သွေးကြွအဖွဲ့ JeM က ကြေညာချက် ထုတ်တာဖြစ်ပါတယ်။
သေဆုံးသူတွေထဲမှာ သူတို့ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစ်မကြီးနဲ့ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၊ သူ့ရဲ့တူဖြစ်သူနဲ့ ဇနီး၊ တူမတစ်ဦး၊ မိသားစုဝင် ကလေး ၅ ဦးတို့ ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
JeM အဖွဲ့ဟာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက အိန္ဒိယ အုပ်ချုပ်တဲ့ ကက်ရှ်မီးယားဘက်ခြမ်းမှာ တပ်ဖွဲ့ဝင်အယောက် ၄၀ သေဆုံးခဲ့တဲ့ အသေခံဗုံးခွဲမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဒီဖြစ်ရပ်ကြောင့်ပဲ အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်ဟာ စစ်ဖြစ်လုနီးဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
အိန္ဒိယရဲ့ အခုတိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အဇာရဲ့ အနီးကပ်လူယုံ ၃ ဦးနဲ့ အဲဒီလူယုံတွေထဲက တစ်ဦးရဲ့ မိခင်တို့ သေဆုံးခဲ့တာလို့လည်း အဲဒီအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ပါတယ်။
အိန္ဒိယရဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ နှစ်နိုင်ငံကြား သဘောအလျောက်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ထိန်းချုပ်မျဥ်း(Line of Control) တလျှောက်က ပစ်ခတ်မှုတွေအတွင်း လူပေါင်း ၂၆ ဦးသေဆုံးတယ်လို့ ပါကစ္စတန် စစ်တပ်ပြောခွင့်ရက ပြောပါတယ်။
နောက်ထပ် လူ ၄၆ ဦးလည်း ဒဏ်ရာရတယ်လို့ ပါကစ္စတန် စစ်တပ် ပြောခွင့်ရ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာမက် ရှရစ်ဖ် ချောင်ဒရီက ပြောပါတယ်။
အစောပိုင်းမှာ သေဆုံးသူ ၈ ဦး ရှိတယ်လို့ ပါကစ္စတန်ဘက်က ပြောထားတာပါ။
အစောပိုင်းတုန်းက အိန္ဒိယဘက်က ပြုလုပ်သွားတဲ့သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာတော့ အိန္ဒိယ စစ်တပ်အရာရှိက ‘‘ပါကစ္စတန်မှာ အရပ်သားသေဆုံးမှုဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့သတင်းမရသေးဘူး’’ လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Reuters
ပါကစ္စတန်နဲ့ ပါကစ္စတန်အုပ်ချုပ်တဲ့ ကက်ရှ်မီးယားခြမ်းဘက်ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်တာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဗစ်ခရမ် မစ်ဆရီနဲ့အတူ အိန္ဒိယ စစ်ဘက် အရာရှိတွေ ပြီးခဲ့တဲ့မိနစ်ပိုင်းကပဲ ဒေလီမြို့မှာ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်သွားပါတယ်။
ဒီသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ တိုက်ခိုက်မှု အသေးစိတ်ကိုလည်း အိန္ဒိယ စစ်ဘက်အရာရှိတွေက ထုတ်ပြောလာပါတယ်။
ပြောကြားချက်ထဲက ထူးခြားအချက်တွေက အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတိုက်ခိုက်မှု အသေးစိတ်ကို သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြောခဲ့သူတွေကတော့ အိန္ဒိယစစ်တပ်က ကာနယ် ဆိုဖီယာ ကွာရှီနဲ့ လေတပ်မှူး ယိုမီကာ ဆင်းတပ်တို့ဖြစ်ပါတယ်။
သူတို့အပြောအရ ‘‘ဖျက်ဆီးခဲ့တဲ့ အကြမ်းဖက်စခန်းတွေ’’ လို့ ညွှန်းထားတဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကိုလည်း သူတို့က သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲမှာ ပြခဲ့ကြပါတယ်။
ပါကစ္စတန်အတွင်းနဲ့ ပါကစ္စတန်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကက်ရှ်မီးယားထဲကို အိန္ဒိယရဲ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ တိုက်ခိုက်မှုအပြီး အိန္ဒိယစတော့စျေးကွက်တန်ဖိုးအညွှန်းတွေဟာ စျေးအဖွင့်မှာတင် လျော့ကျဖွင့်လှစ်ခဲ့ရပါတယ်။
Sensex ရဲ့ စတော့တွေက ပွိုင့် ၈၀၀ နီးပါးအထိဆုံးရှုံးခဲ့သလို Nifty ကတော့ ပွို့င် ၁၅၀ အထိ အကြိုရောင်းဝယ်ရေးအတွင်း ဆုံးရှုံးခဲ့ကြတာပါ။
ဒါပေမယ့်လည်း စျေးကွက်ဖွင့်ပြီး မိနစ်အနည်းငယ် အကြာမှာဘဲ အဲဒီဆုံးရှုံးခဲ့တာတွေကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ကမ္ဘ့ာကုန်သွယ်စည်းကြပ်ခွန်ရဲ့ အကြီးကျယ်အကျပ်ရိုက်နေတဲ့ကြားမှာဘဲ ကုန်သွယ်ရေးကို မြှင့်တင်နိုင်ဖို့ ဗြိတိန်နဲ့ အိန္ဒိယတို့ရဲ့ အင်္ဂါနေ့ ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်ရဲ့ သတင်းတွေက စျေးကွက်အပေါ် တုံ့ပြန်မှုတွေရှိနေတာပါ။
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ အာရှစျေးကွက်မှာတော့ ကုန်သွယ်ရေးတွေဟာ အစိမ်းရောင် စျေးတည်ငြိမ်မှုအတွင်းမှာဘဲ အရောင်းအဝယ်တွေဖြစ်နေကြပါတယ်။
ဟိန္ဒူတို့ရဲ့ အရေးကို ရှေ့တန်း တင်ပေးမယ့် ဟိန္ဒူနိုင်ငံအစိုးရကို လိုချင်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါက ခွဲခြားကန့်သတ်တဲ့ သဘာဝရှိပြီး ကမ္ဘာမှာ လူဦးရေအများဆုံး တိုင်းပြည်အတွင်း မတူကွဲပြားတဲ့ ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းတွေအကြား ငြိမ်းချမ်းစွာ ယှဉ်တွဲနေထိုင်နိုင်မှုကို ခြိမ်းခြောက် နေတယ်လို့ ဝေဖန်သူတွေက ဆိုပါတယ်။
အပြည့်အစုံကို ဒီလင်ခ့် မှာဆက်ပြီးဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်ကြားက အခြေအနေကို အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေတယ်လို့ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယိုက သူ့ရဲ့ X (အရင်က တွစ်တာ)အကောင့်မှာ ရေးပါတယ်။
အစောပိုင်းတုန်းကတော့ အိန္ဒိယအမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြံပေး အာဂျစ် ဒိုဗယ်ဟာ ရူဘီယိုနဲ့ စကားပြောခဲ့ပြီး ‘‘လုပ်ဆောင်ထားတဲ့အခြေအနေကိုလည်း အကျဥ်းရုံးပြောခဲ့တယ်’’ လို့ အမေရိကန်မှာရှိတဲ့အိန္ဒိယသံရုံးက ပြောပါတယ်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကလည်း အိန္ဒိယရဲ့တိုက်ခိုက်မှုဟာ ‘‘ရှက်စရာ’’ လို့ မီဒီယာတွေမေးခွန်းကို ပြန်ဖြေချိန်ပြောခဲ့ပါတယ်။
‘‘ဒီအခြေအနေ မြန်မြန်အဆုံးသတ်သွားရေးကို မျှော်လင့်တယ်’’ လို့လည်း သမ္မတ ထရမ့်က ဝါရှင်တန် ဒီစီ မြို့က အိမ်ဖြူတော်မှာ ပြောပါတယ်။
မာကိုရူဘီယိုကလည်း ‘‘ဒီအခြေအနေ မြန်မြန်အဆုံးသတ်ဖို့ မျှော်လင့်တဲ့အကြောင်း’’ သမ္မတ ထရမ့်အပြောကို ထပ်လောင်းပြောပါတယ်။
‘‘ငြိမ်းချမ်းတဲ့အဖြေတစ်ခု ထွက်လာအောင်’’ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းတွေနဲ့ သူ စကားပြောသွားမယ်လို့လည်း မာကိုရူဘီယိုက ပြောထားပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, BJP National President Amit Shah
အိန္ဒိယရဲ့ တပ်ဖွဲ့တွေအတွက် ဂုဏ်ယူပါတယ်လို့ အိန္ဒိယပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အမစ်ရှဟက သူရဲ့ X ဆိုရှယ်မီဒီယာ မှာ ရေးသားပြီး ချီးမွမ်ရေးသားထားပါတယ်။
ပါကစ္စတန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ဆင်ဒူးစစ်ဆင်ရေးအမည်ပေးထားပြီး ဒါဟာ “Pahalgam မှာရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာသတ်ခံရတဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့အပြစ်မဲ့တဲ့ညီအစ်ကိုတွေ”အတွက် အိန္ဒိယရဲ့ တုန့်ပြန်မှုလို့ သူကရေးသားခဲ့ပါတယ်။
“အိန္ဒိယနိုင်ငံနဲ့ သူရဲ့ ပြည်သူတွေအပေါ်မှာ တိုက်ခိုက်လာမှုတွေကို သင့်တော်တဲ့ တုန့်ပြန်မှု တွေပေးဖို့ကို မိုဒီအစိုးရကဆုံးဖြတ်ခဲ့တာပါ။ ဘာရတ်လို့ ဟိန္ဒူစကားနဲ့ခေါ်တဲ့ အိန္ဒိယဟာ အကြမ်းဖက်မှုဝါဒတွေကို အမြစ်ကနေဖြတ်ထုတ်ရှင်းလင်းဖို့ ခိုင်မာစွာ ကတိပြုထားပါတယ်” လို့ သူကထပ်ပေါင်းပြောထားပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
အိန္ဒိယကပစ်လိုက်တဲ့ ဒုံးကျည်တွေဟာ ပညာရေးနဲ့ဆိုင်တဲ့ အဆောက်အဦဝင်းတွေထဲကို ကျရောက်ခဲ့တယ်လို့ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်၊ မရစ်ကီမှာနေထိုင်တဲ့ မိုဟာမက် ယူနစ်ရှဟ က ပြောပါတယ်။
ဒုံးကျည် ၄ လုံးထဲက ပထမ ၃ လုံးဟာအလျင်အမြန်ဆက်တိုက်ဆိုသလို ကျလာခဲ့ပြီး လေးလုံးမြောက်ကတော့ နောက်ထပ် ၅ မိနစ်ကနေ ၇ မိနစ်ကြားမှာ ကျခဲ့တာလို့ ပြောပါတယ်။
အဲဒီလို ကျရောက်တဲ့နေရာတွေမှာ ကျောင်းနဲ့ ကောလိပ်၊ တည်းခိုရိပ်သာနဲ့ ဆေးကုသရေးဆိုင်ရာအဆောက်အဦးတွေနဲ့ ဗလီလိုအရာတွေအသီးသီး စုပေါင်းတည်ရှိနေပြီး ထိခိုက်ပျက်စီးမှုတွေရှိခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီဝင်းကြီးထဲမှာ မိသားစုအချို့နေထိုင်ကြတယ်လို့ ရှဟက ပြောပါတယ်။
အဲဒီဖြစ်တဲ့နေရာအတွင်းမှာ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်သားတွေ၊ မီးသတ်တပ်ဖွဲ့နဲ့ ရဲသားတွေဟာ ထိတ်ထိတ်ပျာပျာဖြစ်နေကြတယ်လို့ သူကပြောပါတယ်။
“လူတွေက အခု အဲဒီနေရာကနေ လုံခြုံတဲ့နေရာတွေကို ရွှေ့နေကြပြီ”
မိုဟာမက် ဝါဟစ်ဟာ ပါကစ္စတန်ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကက်ရှ်မီးယားရဲ့ မြို့တော် မက်ဇက်ဖရာဘဒ်က ဘီလားဗလီနားမှာ နေထိုင်သူတစ်ဦးပါ။
“အိပ်ပျော်နေတဲ့အချိန် ပထမဆုံးပေါက်ကွဲမှုက ကျွန်တော့်အိမ်တောင်တုန်သွားတယ်” လို့ သူက ဘီဘီစီကိုပြောပါတယ်။
“လမ်းပေါ်ကိုထွက်ပြေးခဲ့ရတယ်။ လမ်းပေါ်မှာလူတွေကစုပုံပြီးရှိနှင့်နေပြီ။ ပထမတော့ ဘာဖြစ်မှန်းကို သေချာမသိရသေးဘူး။ ဒုံးကျည် ၃ လုံးကျော်လောက် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီးနောက်တော့ ထိတ်ထိတ် ပျာပျာ နဲ့ ပရမ်းပတာတွေဖြစ်တော့တာပဲ”
အမျိုးသမီးတွေအပါအဝင် လူဒါဇင်လောက်ဟာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြပြီး အနီးနားက ဆေးရုံကို ပို့ဆောင်ခဲ့ရတယ်လို့ ဝါဟစ်ကပြောပါတယ်။
“ကျွန်တော်တို့ဒေသရဲ့ ဗလီကိုဘာကြောင့်ပစ်မှတ်ထားခဲ့တာလည်းဆိုတာ လုံးဝကိုနားမလည် နိုင်ဘူး” လို့ ဝါဟစ်ကပြောပါတယ်။
“ဒီအနီးနားဝန်းကျင်ကဗလီလေးပါ တစ်နေ့ကို ၅ ကြိမ် ဒီအနီးနားကလူတွေ ဝတ်ပြုကြတာ။ ဒီဝန်းကျင်မှာသံသယရှိတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေ ဘယ်တုန်းကမှ မမြင်ခဲ့ဖူးပါဘူး။”
“မသေချာမရေရာမှုတွေက အရမ်းကိုမြင့်တယ်ဆိုတဲ့ အာရုံခံစားမှုတွေနဲ့ လူတွေကသူတို့ရဲ့ အိမ်တွေကနေအခု ထွက်ခွာနေကြရပြီ”
အိန္ဒိယတိုက်လေယာဥ် ၅ စင်းနဲ့ ဒရုန်း ၁ စင်းကို ပစ်ချခဲ့တယ်လို့ဆိုပြီး ပါကစ္စတန်ဘက်က ပြောလာပါတယ်။
‘‘လက်ရှိအချိန်အထိ အိန္ဒိယ တိုက်လေယာဥ် ၅ စင်းကို ပစ်ချခဲ့တယ်လို့ အတည်ပြုနိုင်ပါပြီ။ အဲဒီထဲမှာ ရာဖဲလ် တိုက်လေယာဥ် ၃ စင်း၊ SU- 30 ၁ စင်း၊ MiG-29 ၁ စင်းနဲ့ ဟာရွန် ဒရုန်း ၁ စင်း တို့ကိုပါဝင်ပါတယ်’’ လို့ ပါကစ္စတန် စစ်တပ်ပြောခွင့်ရ ပြောလိုက်ပါတယ်။
ရိုက်တာသတင်းဌာနကို ပြောတဲ့ ရုပ်သံမှာ စစ်တပ်ပြောခွင့်ရသူက အခုလို ပြောလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။
အိန္ဒိယဘက်ကတော့ ပါကစ္စတန်ရဲ့ အခုပြောဆိုချက်ကို မတုံ့ပြန်လာသေးပါဘူး။
ပါကစ္စတန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို နိုင်ငံတွင်း တရားမဝင်ခေါ်ယူမှု၊ နိုင်ငံသားကတ်ပြား အတုလုပ်ပေးမှုတွေနဲ့ ဇန်နဝါရီလတုန်းက အိန္ဒိယ အမျိုးသားတစ်ဦး အဖမ်းခံခဲ့ရပါတယ်။
သူ အကူညီပေးခဲ့တဲ့သူက သူ့ရဲ့ ဇနီးသည် ဖြစ်ပါတယ်။
အိန္ဒိယက မူလာယမ် ဆင်းယာဒက် ၂၁ နှစ်နဲ့ ပါကစ္စတန်က အီရာ ဂျီဝါနီတို့ Ludo Board game လို့ခေါ်တဲ့ ဂိမ်းကစားရင်း ပြီးခဲ့တဲ့ သုံးနှစ်လောက်က အွန်လိုင်းမှာ စပြီး ချစ်ကြိုက်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ လက်တွေ့မှာ အတူတူနေဖို့ ခက်မယ်ဆိုတာတော့ သိကြပါတယ်။
သူတို့ဘယ်လို ကြိုးစားခဲ့ကြလဲ။ အပြည့်အစုံကို ဒီလင်ခ့် မှာ ဆက်ပြီးဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။
အိန္ဒိယအုပ်ချုပ်တဲ့ကက်ရှ်မီးယားဒေသမှာ အရပ်သား ၃ ဦး သေဆုံးတယ်လို့ အိန္ဒိယစစ်တပ် ပြောခွင့်ရသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။
ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး အသေးစိတ်အချက်အလက်တော့ ထုတ်ပြောတာ မရှိသေးပါဘူး။
ပါကစ္စတန်ကိုပြုလုပ်တဲ့ အိန္ဒိယရဲ့ စစ်ဆင်ရေးဟာ စိတ်မကောင်းစရာဖြစ်ရပ်လို့ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက ပြောလိုက်ပါတယ်။
တောင်အာရှနိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန်ကြားက အခုဖြစ်နေတဲ့ တင်းမာမှု မြင့်တက်နေတဲ့အခြေအနေကို တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြန်လည်ဖြေကြားတာဖြစ်ပါတယ်။
တရုတ်အနေနဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို စိုးရိမ်ပြီး ‘‘လက်ရှိအခြေအနေကို ပိုပြီးဆိုးရွားရှုပ်ထွေးလာနိုင်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်မှန်သမျှကို မလုပ်ဖို့၊ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်၊ ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းဖြေရှင်းဖို့’’ နှစ်နိုင်ငံစလုံးကိုလည်း တောင်းဆိုလိုက်ပါတယ်။