အစိုးရတွေကိုဖြုတ်ချနေတဲ့ Gen Z တွေ - လူမှုကွန်ရက်ပေါ်ကဆန္ဒပြပွဲနဲ့ အပြောင်းအလဲ

မလုံခြုံမှုတွေနဲ့ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုစွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ ဆန္ဒပြကြပြီး ပီရူးနိုင်ငံကွန်ဂရက်လွှတ်တော်လုံခြုံရေးရဲတပ်ဖွဲ့နဲ့ GZ ဆန္ဒပြကြသူတွေအကြား အထိကရုဏ်းဖြစ်ပွားမှု

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Donwilson Odhiambo / Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, ကင်ညာနိုင်ငံ က Gen Z တွေက နိုင်ငံထဲက ၁၉၉၀ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုကို အောက်မေ့ဖွယ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြ
    • ရေးသားသူ, လူဝီ ဘာရာချိုနဲ့ တက်ဆာဝေါင်း
    • ရာထူးတာဝန်, ဘီဘီစီကမ္ဘာတလွှား

အသက် ၁၃ နှစ်ကနေ ၁၈ နှစ်အရွယ်ရှိတဲ့ လူငယ်မျိုးဆက် ဂျန်ဇီ (Gen Z)တွေဟာ အစိုးရတွေ အပေါ် စိတ်ပျက်အားမလိုအားမရဖြစ်တာနဲ့ အပြောင်းအလဲလိုလားချက်တွေ ဖြစ်နေပါတယ်။

မော်ရိုကိုကနေ မက်ဒက်ဂက်စကာ၊ ပါရာဂွေးကနေ ပီရူးတို့အထိ ဆန္ဒပြမှုတွေဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ကျယ်ပြန့်လာနေတာပါ။

အဲဒီလူငယ်လှုပ်ရှားမှုတွေရဲ့ပျံ့နှံ့မှုကို ဆိုရှယ်မီဒီယာက မီးထိုးပေးနေပေမယ့် ကျွမ်းကျင်သူတွေကတော့ ဖျက်ဆီးခြင်းရဲ့ အစပျိုးမှုတွေလည်း ပါဝင်နိုင်တယ်လို့ သတိပေးကြပါတယ်။

မက်ဒက်ဂက်စကာမှာတော့ ရေနဲ့ စွမ်းအင်ပြတ်တောက်မှုဆန္ဒပြရာကနေ အစိုးရပြုတ်ကျခဲ့ပါတယ်။

အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနဲ့ ပတ်သက်ရာပတ်သက်ကြောင်းကောင်းစားရေး လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို ဆန္ဒပြကြရာကနေ နီပေါဝန်ကြီးချုပ် နုတ်ထွက်ခဲ့ရတယ်။

မလုံခြုံမှုတွေနဲ့ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုစွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ ဆန္ဒပြကြပြီး ပီရူးနိုင်ငံကွန်ဂရက်လွှတ်တော်လုံခြုံရေးရဲတပ်ဖွဲ့နဲ့ GZ ဆန္ဒပြကြသူတွေအကြား အထိကရုဏ်းဖြစ်ပွားမှု

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Klebher Vasquez / Anadolu via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, မလုံခြုံမှုတွေနဲ့ အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုစွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ ဆန္ဒပြကြပြီး ပီရူးနိုင်ငံကွန်ဂရက်လွှတ်တော်လုံခြုံရေးရဲတပ်ဖွဲ့နဲ့ GZ ဆန္ဒပြကြသူတွေအကြား အထိကရုဏ်းဖြစ်ပွားမှု

ပီရူးနိုင်ငံမှာ မလုံခြုံမှုတွေများလာတာနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုမကောင်းသတင်းတွေကို စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်နေတဲ့ လူငယ်တွေက ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်ကို ချီတက်ခဲ့ပါတယ်။

သူတို့နဲ့အတူ ဘတ်စ်ကားနဲ့ အငှားကားမောင်းသူတွေ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

အင်ဒိုနီးရှားမှာတော့ သာမန် အလုပ်သမားတွေဟာ လူမှုဖူလုံရေးဖြတ်တောက်မှုကို ဆန့်ကျင်ကာ ဆန္ဒပြကြပါတယ်။

မော်ရိုကိုမှာလည်း ဒီနှစ်တွေအတွင်း အစိုးရကိုမလိုလားတဲ့ အုပ်စုလိုက်စုဝေးဆန္ဒပြမှုတွေ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနဲ့ ပညာရေးဝန်ဆောင်မှုတွေ ပိုကောင်းလာဖို့ ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် ဘောလုံးကွင်းတွေကို ဘီလျံချီအကုန်အကျခံ ဆောက်လုပ်မှုတွေကိုပါ ဝေဖန် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပါတယ်။

ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လိုးလားချက်တွေကို ဆန္ဒပြခြင်းနဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ဆန္ဒပြမှုအတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၊ ရာဘတ်မှာ လူငယ်တွေစုဝေးခဲ့ ပါတယ်။ ဆန္ဒပြသူတစ်ဦးက “Gen Z 212 ကျွန်တော်တို့အသံတွေတိတ်ဆိတ်နေမှမဟုတ်ပါဘူး။ ရဲတွေရဲ့အကြမ်းဖက်မှုကို အဆုံးသတ်ပါ။ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုမရှိ။ စည်းလုံးညီညွတ်ပါ“ လို့ရေးသားထားတဲ့ ပိုစတာကိုကိုင်ဆောင်ထားပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Abu Adem Muhammed / Anadolu via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, Gen Z တွေ ဦးစီးဦးဆောင်တဲ့ အစိုးရကိုမလိုလားတဲ့ လူအုပ်စုလိုက်စုဝေးဆန္ဒပြမှုတွေ မော်ရိုကိုမှာဒီနှစ်တွေအတွင်း တွေ့ကြုံခဲ့ရပါတယ်။

အဲဒီလိုဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုတွေအားလုံးမှာ ဖြစ်ကြောင်းကုန်စင် အားလုံးသိအောင်လုပ်ဖို့၊ တသားတည်းရှိကြောင်းပြဖို့၊ ဗျူဟာကျကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့နဲ့ အခြားနိုင်ငံတွေကအခြေအနေတွေကို လေ့လာဖို့ လူမှုကွန်ရက်က အရေးကြီးတဲ့အခန်းကဏ္ဍအဖြစ် ပါဝင်နေပါတယ်။

ဒါပေမယ့်လည်း ဒီဆန္ဒပြပွဲတွေဟာ "ဒီဂျစ်တဲ ချိတ်ဆက်မှုကြောင့် ပုံပေါ်လာတဲ့ လူငယ်ဦးဆောင် ဆန္ဒပြပွဲတွေရဲ့ ၁၅ နှစ်တာ လှိုင်းလုံး" ရဲ့ နောက်ဆုံးအရွေ့တစ်ခုလို့ ကမ္ဘာတစ်လွှားနဲ့ နယ်မြေဒေသလေ့လာမှုဆိုင်ရာ ဂျာမနီအင်စတီကျူက ဂျန်ဂျီရာ ဆွမ်ဘတ်ပွန်သျှီ က ပြောပါတယ်။

အဲဒီလှိုင်းလုံးတွေထဲမှာ ၂၀၁၀-၁၁ အာရပ်နွေဦး၊ ၂၀၁၁ က ဝေါစရိသိမ်းပိုက်ရေး လှုပ်ရှားမှု၊ ၂၀၁၁-၂၀၁၂ စပိန်က စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းနဲ့ အစိုးရချွေတာမှု မူဝါဒတွေ အပေါ် မကျေနပ်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ထိုင်းက ဒီမိုကရေစီအရေးထောက်ခံဆန္ဒပြမှုတွေ (၂၀၂၀-၂၁)၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် သီရိလင်္ကာနဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တို့ ပါဝင်ပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှာ “ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ထောက်ခံပါတယ် သီရိ လင်္ကာ” ဆိုတဲ့စာလုံးပါတဲ့ အနီနဲ့အမဲရောင် တီရှပ်တွေကိုဝတ်ဆင်ထားတဲ့လူတစ်ဦးက အညိုရောင်ယူနီဖောင်း ဦးထုပ်အဖြူဆောင်း ထားကြတဲ့ တန်းစီထားတဲ့ရဲတွေနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင်ရပ်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Akila Jayawardana / NurPhoto via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလအတွင်း ကိုလံဘိုမှာ ရဲတွေနဲ့ ဆန္ဒပြသူတွေထောက်ပံ့ပေးတဲ့ သီရိလင်္ကာလူငယ်သမဂ္ဂတို့ ထိပ်တိုက်တွေ့ကြစဥ်

အဂတိ ခြစားမှု အခြေခိုင်သွားတဲ့အခါ

နိုင်ငံတကာငြိမ်းချမ်းရေးအားပေးမှုဆိုင်ရာ ကာနေဂီ တတ်သိပညာရှင်အဖွဲ့က အကြီးတန်းအဖွဲ့ဝင် စတိဗင် ဖဲလ်ဒ်စတိမ်းကတော့ ဒီလိုဖြစ်စဉ်တွေ နောက်ပိုင်းခပ်ကျကျအထိ ကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ ဖိလစ်ပိုင်မှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တုန်းက ဖြစ်ခဲ့တဲ့ SMS ဖုန်းစာတိုပို့တဲ့ဖြစ်ရပ်ကနေ ဒုတိယမြောက်ပြ ည်သူ့အင်အားတော်လှန်ရေးဖြစ်လာမှုကို ထောက်ပြပါတယ်။

"နည်းပညာအသုံးချပြီး လူငယ်တွေက လူထုလှုပ်ရှားမှု ကြီးကြီးမားမားပေါ်အောင်လုပ်တာ အသစ်အဆန်းတော့ မဟုတ်တော့ဘူး" လို့ သူက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အရင်နဲ့မတူတော့တာက ဖုန်းအသုံးပြုမှုတွေ များပြားလာတာ၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာ၊ စာတိုပို့တဲ့အက်ပလီကေးရှင်းတွေနဲ့ လတ်တလောဆိုရင် ဉာဏ်ရည်တု နည်းပညာပါ ပါဝင်လာတာဖြစ်ပြီး နည်းပညာ ဆန်းပြားမှုတွေပါ ပါဝင်လာတာပါ။

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၈ ရက်၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ခေတ္တမန္တူမြို့က နီပေါလွှတ်တော်အပြင် ဘက်မှာ ဆန္ဒပြနေစဥ်အတွင်း နီပေါအလံကို ကိုင်ဆောင်ပြီး ကြွေးကြော်သံတွေကို ရွတ်ဆိုနေတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ဦး

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Prabin Ranabhat / AFP via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, လတ်တလော နီပေါက ဆန္ဒပြမှုတွေဟာ အရှိန်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အဓိကရုဏ်း တွင်း ရလာဒ်အဖြင့် လူ ၇၀ သေဆုံးပြီး ၂၀၀၀ ကျော်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြပါတယ်။
Skip podcast promotion and continue reading
ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း ညနေခင်းသတင်းအစီအစဉ်

နောက်ဆုံးရ သတင်းနဲ့ မျက်မှောက်ရေးရာအစီအစဉ်များ

ပေါ့ဒ်ကတ်စ်အစီအစဉ်များ

End of podcast promotion

"အဲဒီလိုပုံစံမျိုးနဲ့ Gen Z မျိုးဆက်တွေက ကြီးပြင်းလာကြတာ။ အဲဒီလိုမျိုးအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ဆက်သွယ်ကြတာမျိုးပေါ့" လို့ မစ္စတာ ဖဲလ်ဒ်စတိမ်းက ပြောပါတယ်။

"အဲဒီလိုမျိုးဆက်က သူတို့ကို ထင်ဟပ်ပြတဲ့လှုပ်ရှားမှုနဲ့ပဲ ရှေ့ဆက်တာ"

ဓာတ်ပုံတွေ၊ ပို့စ်တွေက အရင်တုန်းကထက်ကို အရမ်းကို မြန်မြန်ကြီးကို နေရာစုံကို ပျံ့တာကြောင့် လူငယ်တွေရဲ့ ဒေါသနဲ့ တသားတည်းဖြစ်မှုကိုလည်း မီီးထိုးပေးရာရောက်ပါတယ်။

"ဆိုရှယ်မီဒီယာက လူမှုဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ ပိုစ့် တစ်ခုကနေ နိုင်ငံရေးဆက်နွှယ်တဲ့အထောက်အထား ဖြစ်သွားနိုင်ပြီး တချို့ဖြစ်ရပ်တွေမှာ လူထုအုံကြွမှုဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းရင်းတောင်ဖြစ်နိုင်တယ်" လို့သြစတြေးလျအမျိုးသားတက္ကသိုလ်က လူမှုဗေဒပညာရှင် အသီနာ ချာရမ်း ပရက်စတိုက ပြောပါတယ်။

"အကျင့်ပျက်ခြစားမှုအကြောင်းကို သတင်းတွေနဲ့ တရားခွင်တွေမှာ ပြောကြဆိုကြတဲ့အခါ ကိုယ်နဲ့အလှမ်းဝေးသလို ခံစားရလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအကြောင်းကို ကိုယ့်ဖုန်းမှာ မြင်တွေ့ရမျိုးဖြစ်လာတဲ့အခါမှာ အဂတိလိုက်စားမှုကိစ္စကို မြင်တဲ့အမြင်လည်း ပိုမြဲသွားစေတယ်''

"အခုဆို စံအိမ်ကြီးတွေ၊ ပြိုင်ကားတွေ၊ စျေးကြီးတဲ့နာမည်ကြီးတံဆိပ် လက်ဆွဲအိတ်တွေ ဟာ အခွင့်ထူးခံ လူ့မလိုင်တွေနဲ့ နေ့စဥ်ခက်ခက်ခဲခဲ ရုန်းကန်နေရသူတွေကြားမှာ အလှမ်းကွာသွားပြီး လူတွေဟာ သူတို့ကို စော်ကားမှုလို့ မြင်လာကြတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အဂတိလိုက်စားမှုဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အဂတိလိုက်စားမှု မြောက် မြောက်ဆိုတာဟာ တစ်ပိုင်း တစ်ပိုင်းစီ ပြိုဆင်းကုန်တယ်"

နီပေါ ခရိုင်ဝန်ရဲ့သားဖြစ်သူ အနီရောင်အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီ၊ အမဲရောင်ဘောင်းဘီနဲ့ ဂူချီဖိနပ်အနက်ရောင်ဝတ်ထားတဲ့ ဆူဟာဂတ် သာပဟာ စျေးကြီးတဲ့ထုတ်ကုန်တံဆိပ် သေတ္တာတွေနဲ့လုပ်ထားတဲ့ ခရစ်စမတ်သစ်ပင်ဘေးမှာ ပို့စ်ပေးကာ ရိုက်ထားတဲ့ ဓါတ်ပုံ

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Instagram / sgtthb

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, နီပေါနိုင်ငံရေးသမားတစ်ယောက်ရဲ့သားဟာ ကမ္ဘာကျော်စျေးကြီး အသုံးအဆောင်တံဆိပ် ဗူးတွေနဲ့ ပြုလုပ်ထားတဲ့ ခရစ်စမတ်သစ်ပင် ပုံနဲ့အတူ ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး အင်စတာဂရမ်မှာ တင်ခဲ့ပြီးတဲ့နောက် ဆန္ဒပြတာတွေဖြစ်ခဲ့

စက်တင်ဘာလအတွင်း နီပေါမှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ဆန္ဒပြပွဲတွေကတော့ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးရဲ့ သားဖြစ်သူက နာမည်ကြီး ဇိမ်ခံအသုံးအဆောင်တွေနဲ့လုပ်ထားတဲ့ ခရစ္စမတ် သစ်ပင်ဘေး ရိုက်ထားတဲ့ ဓာတ်ပုံကို လူမှုကွန်ရက်ပေါ် တင်ရာကနေ စတင်ပါတယ်။ အလားတူ ဖြစ်ရပ် ဖိလစ်ပိုင် နိုင််ငံမှာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

"နီပေါလိုပါပဲ။ ဖိလစ်ပိုင်မှာလည်း နိုင်ငံရေးက လူတန်းစားတစ်ရပ်ဟာ ပိုတာထက်ပိုတဲ့ အလျံအပယ်ဘဝမျိုးကို ပိုင်ဆိုင်တယ်ဆိုတာမျိုးကို မြင်လိုက်ရတဲ့အခါ လူငယ်တွေရဲ့ ဒေါသက ရင်ဘတ်ချင်း နီးကပ်စေခဲ့တာ'' လို့ မစ္စ ပရက်စ်တိုက ပြောပါတယ်။

"ဖိလစ်ဖိုင်ကဆန္ဒပြမှုတွေမှာတော့ ဒီလိုလိုတာထက်ပိုကြွယ်ဝနေကြတာဟာ နိုင်ငံရေးသမားတွေက ရေကြီးမှုထိန်းချုပ်ရေးစီမံကိန်းတွေမှာသုံးရမယ့်ငွေတွေကို ကိုယ်ကျိုးသုံးနေကြတယ်ဆိုတာ ပေါ်လွင်နေတယ်လို့ မြင်ကြတာ''

“ဟောင်ကောင်လွတ်မြောက်ရေး- ကျွန်တော်တို့ခေတ်ရဲ့ တော်လှန်ရေး” ဆိုတဲ့အနက် ရောင်စာတမ်းကို တရုတ်၊ အင်္ဂလိပ် ၂ ဘာသာနဲ့ ရေးသားထားပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Delphia Ip / NurPhoto via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, ဟောင်ကောင်ရဲ့ "ရေလိုကျင့်" ဆိုတဲ့ ဆန္ဒပြနည်းဗျူဟာကို ထိုင်းဆန္ဒပြသူတွေလည်း သုံးလာပြီး ရဲလက်ကလွတ်အောင် ဆန္ဒပြတစ်နေရာကနေ နောက်တစ်နေရာကို တယ်လီဂရမ်ကနေ ချိတ်ဆက်ရွှေ့ပြောင်း ပြုလုပ်ကြ

နိုင်ငံတွေအကြား ဆန္ဒပြတဲ့နည်းဗျူဟာတွေ ဖလှယ်မှုမှာ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေကလည်း အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

အာရှတလွှား နာမည်ကြီးခဲ့တဲ့ #The MilkTeaAlliance လှုပ်ရှားမှု ဒီမိုကရေစီထောက်ခံရေးကွန်ယက်တို့ဟာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ဟောင်ကောင် ဆန္ဒပြမှုတွေကနေပေါက်ပွားလာပြီး မြန်မာ၊ ထိုင်းတို့အပြင် နိုင်ငံအများအပြားက တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေအတွက် ဗဟိုချက်တစ်ခုလိုဖြစ်လာပါတယ်။

ထိုင်းဆန္ဒပြသူတွေဟာ ဟောင်ကောင်က "ရေလိုကျင့်" ဆိုတဲ့ ဗျူဟာကို ကျင့်သုံးကာ လူအုပ်စုလိုက် နေရာပြောင်းဆန္ဒပြဖို့ တယ်လီဂရမ်ကတဆင့် ချိတ်ဆက်ပြီးလုပ် ရဲတွေရဲ့ပိတ်ဆို့တားဆီးမှုတွေကို ရှောင်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။

"အဲဒီနည်းဗျူဟာက နိုင်ငံသားတွေ ကြံကြံခံနိုင်ပြီး ဖမ်းဆီးခံရမှုကနေ ရှောင်ရှားနိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်ခဲ့တယ်" လို့ မစ္စ ဆွမ်ဘတ်ပွန်သျှီ ကပြောပါတယ်။

အသွား နှစ်ဖက်နဲ့ ဓား

၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့၊ ကာကွယ်တားဆီးရေးဝတ်ဆုံပြည့်ဝတ်ဆင်ထားတဲ့ ထိုင်းအစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြသူ တွေက ဆန္ဒပြနေတဲ့အချိန်အတောအတွင်းမှာ အမှတ် ၁၁ ခြေမြန် တပ်ရင်းက သံဆူးကြိုးတွေကိုဖယ်ရှား- ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့ ဘုရင့်စစ်တပ်ရဲ့ဌာနချုပ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Anusak Laowilas / NurPhoto via Getty Images

အွန်လိုင်းမှာ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ ပျံ့နှံ့လာတဲ့အခါမှာ အာဏာရှင်အုပ်စိုးသူတွေဟာ ဆင်ဆာပိတ်ပင်မှုတွေနဲ့ ဖိအားပေးမှုတွေနဲ့ ပြန်လည်တုန့်ပြန်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကဲခတ်တွေကတော့ ဒီလိုနှိမ်နင်းမှုတွေကို သတိပေးပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် နိုင်ငံတော်က အကြမ်းဖက်တဲ့နည်းလမ်း ဆန္ဒပြပွဲတွေကို နှိမ်နင်းတာကို အွန်လိုင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုတွေကနေတဆင့် မြင်တွေ့ကြပြီး လူထုရဲ့ဒေါသ ပိုပြီးကြီးလာကာ ဆန္ဒပြပွဲတွေ ကြီးမားလာနိုင်ခြေကိုပါ။

ဒီနေရာမှာ ဥပမာပြစရာက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဆန္ဒပြဖြိုခွင်းမှုဖြစ်ပါတယ်။ အာဝါမီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရဟာ အင်တာနက်တွေကို ပိတ်ခဲ့ပြီး အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သူတွေကို ဒီဂျစ်တဲယ်လုံခြုံရေးဥပဒေနဲ့ ဖမ်းဆီးတာအပြင် ကျည်အစစ်တွေနဲ့ ကျောင်းသား တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေကို ပစ်ခတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ကျောင်းသား အဘူ ဆာယက်ကို ရဲက ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်လိုက်တဲ့ဓါတ်ပုံတစ်ခုကိုမြင်ခဲ့ကြပြီး ကျောင်းသားဟာ သူရဲကောင်းသဖွယ်သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသလို လမ်းမတွေပေါ်ကိုလည်း ဆန္ဒပြသူတွေက လှိုင်းလုံးတွေလို ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။

အပေါ်အောက်တစ်ဆက်တည်းဝတ်ဆင်ရတဲ့ ‌ဘောင်းဘီရှည်နဲ့ လူငယ်တစ်ဦးက ဘင်္ဂလာဒေ့ရှ် အလံကိုခေါင်းစည်းကာ နောက်ထပ်အလံအကြီးတစ်ခုကို ဝှေ့ရမ်း နေစဥ်။ အစိမ်းပုတ်ရောင်ပေါ် အလယ်တည့်တည့်မှာ အနီရောင်စက်ဝိုင်းနဲ့ အလံဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဇင်နဲ့ချီတဲ့ ဆန္ဒပြသူတွေကတော့ အများစုတူညီတဲ့ ခေါင်းစည်းတွေကို ဝတ်ဆင်ထား ကြပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, NurPhoto via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်နေ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို ဆန့်ကျင်ခြင်း ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုကြောင့် စည်းလုံးတဲ့ဆန္ဒဖော်ထုတ်ရေး ချီတက်ကြစဥ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ကျောင်းသားတွေနဲ့ ထောက်ခံသူတွေဟာ ကြွေးကြော်မှုတွေကို အော်ဟစ်ကြွေး ကြော်ကာ ချီတက်ခဲ့ကြ

အလားတူပုံစံမျိုးကို သီရိလင်္ကာ၊ အင်ဒို နီးရှားနဲ့ နီပေါမှာလည်း ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ဆန္ဒပြသူတွေကိုသတ်ဖြတ်ခံရတာကြောင့် လူထုရဲ့ဒေါသ ပိုကြီးထားလာပြီး တချို့နေရာတွေမှာဆိုရင် အစိုးရတွေကို ဖြုတ်ချတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုတွေကို ဆိုရှယ်မီဒီယာက အားကောင်းစေတဲ့အတောအတွင်းမှာပဲ ဆန္ဒပြပွဲတွေ တစ်စစီ ဖြိုခွဲခံရဖို့နဲ့ ဖိနှိပ်မှုတွေကိုလည်း ပေါ်စေပါတယ်။

ခေါင်းဆောင်မရှိတဲ့စုစည်းခြင်းဟာ "ပြုလွယ်ပြောင်းလွယ်ဖြစ်မှုနဲ့ သဘောညီမျှမှုဆန်တဲ့ သဘော"ကို ဆောင်ကျဉ်းပေးတယ်လို့ ဆွမ်ဘတ်ပွန်သျှီက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ဆန္ဒပြအုပ်စုတွေ သွေးခွဲသူတွေ ဝင်လာတာ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ ဆန္ဒပြတောင်းဆိုမှု ခေါင်းစဉ်ပြောင်းသွား နိုင်ခြေတွေကို သူက ထောက်ပြပါတယ်။

ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းနဲ့ လက်အပေါ်ဘက်တွေကို ကြိုးနဲ့စည်းထားပြီး ပါးစပ်ကိုဆို့ထားကာ မြေပေါ်မှာ ထူးထောက်နေတဲ့ ဆန္ဒပြအမျိုးသမီးတစ်ဦးရဲ့ ပခုံးပေါ်ကို ဆန္ဒပြသူတစ်ဦးက ခြေထောက်တင်ထားတဲ့ ပုံကိုဖော်ပြထားပါတယ်။ သူတို့ရဲ့နောက်မှာတော့ တော်ဝင်မိ သားစု/ဘုရင် ကိုပြစ်တင်မှုဟာ ရာဇဝတ်မှု မြောက်တယ်ဆိုတဲ့ ပုဒ်မ ၁၁၂ ကိုလက် ကိုင်ဆိုင်း ဘုတ်မှာ ဆေးခြယ်ရေးသား ထားပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Anusak Laowilas / NurPhoto via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, တော်ဝင်မိသားစုအပေါ် ပြစ်တင်ဝေဖန်မှုဟာ ရာဇဝတ်မှုမြောက်တဲ့ ပုဒ်မ ၁၁၂ ကိုဖယ်ရှားဖို့ လူထုစည်းဝေးမှုကနေ အစိုးရဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုတစ်ခု

ဘုရင်စနစ်ရှိနေသေးတဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံမှာတော့ ထိုင်းသမ္မတနိုင်ငံလို့ဆိုပြီး အွန်လိုင်းကနေ ဟတ်ရှ်တွေ သုံးပြီး ၂၀၂၀ ဒီမိုကရေစီယိမ်း လှုပ်ရှားမှုဟာ အွန်လိုင်းက ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုတွေနဲ့ ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိတဲ့လူထုစုဝေးမှုတွေမှာ ကွန်မြူနစ်သင်္ကေတွေပါ ပါဝင်လာတဲ့ အွန်လိုင်းက ပို့စ်တွေကြောင့် အက်ရာဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးတော့ နီပေါနဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တို့မှာဆိုရင် ချိတ်ဆက်မှု လျော့လျဲတဲ့ဆန္ဒပြမှုတွေဟာ အကြမ်းဖက်မှုကို ဦးတည်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဆန္ဒပြမှုတွေရံဖန်ရံခါမှာ အကြမ်းဖက်မှု တွေအဖြစ်ကို အတောမသတ်နိုင်ပဲဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာပဲ အာဏာရှင်အုပ်စိုးသူတွေဟာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေကို ဆန့်ကျင်ဖို့ ဒီဂျစ်တဲယ် အသုံးပြုတဲ့ပစ္စည်းတွေ ဘက်ကို မျက်နှာလှည့်လာနေကြတယ်လို့ သုတေသနတွေမှာ ဖော်ပြပါတယ်။

"အာရပ်နွေဦးတော်လှန်းရေးကတည်းက အာဏာရှင်တွေဟာ ဉာဏ်ရည်တု နည်းပညာသုံးတဲ့ စောင့်ကြည့်မှုတွေ၊ ဆင်ဆာပိတ်မှုတင်းကျပ်တာနဲ့ ဖိနှိပ်တဲ့ဥပဒေတွေကို သုံးပြီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေကို ဖိအားပေးမျိုးစုံနဲ့ အန္တရာယ်ကြားကနေ လှုပ်ရှားသွားအောင် လုပ်ပစ်လိုက်တယ် " လို့ မစ္စ ဆွမ်ဘတ်ပွန်သျှီက ပြောပါတယ်။

အမျိုးသားအလံဟောင်းကို မျက်နှာတွေမှာ ခြယ်သရေးစွဲထားသလို အောင်မြင်ခြင်း သင်္ကေတ V ကို လက်ထဲမှာကိုင်ဆောင်ထားကြတဲ့ ကလေးငယ်တွေ။ ကောင်လေး တစ်ယောက်က အော်ဟစ်ဆန္ဒထုတ်ဖော်နေပုံ

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Patrick Baz / AFP via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, အရှေ့အလယ်ပိုင်းတကြောနဲ့ မြောက်ပိုင်းအာဖရိကအထိပါဝင်ခဲ့တဲ့ အာရပ်နွေဦးတော်လှန်ရေး အတွင်း လစ်ဗျားက ကလေးငယ်တွေ သူတို့ရဲ့အမျိုးသားအလံဟောင်းကို မျက်နှာတွေမှာ ခြယ်သပြီး တူဘရာခ်မြို့က အစိုးရဆန့် ကျင်ရေးဆန္ဒပြပွဲတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးဝရုန်းသုန်းကားဖြစ်နေချိန်နဲ့ မွမ်မာ ကဒါဖီ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ဆူပူအုံ ကြွမှုတွေဖြစ်နေတဲ့အချိန်ဖြစ်သလို နောက်ပိုင်းမှာတော့ အာဏာကနေ ပြုတ်ကျတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဆိုရှယ်မီဒီယာ ဦးဆောင်တဲ့ဆန္ဒပြပွဲတွေရဲ့ ရေရှည်အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေအပေါ် မှာလည်း ကျွမ်းကျင်သူတွေက အငြင်းပွားနေကြရပါတယ်။

၁၉၈၀ နဲ့ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွေအတွင်းမှာတော့ လက်နက်မပါဆန္ဒပြမှုတွေရဲ့ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်း ဟာ အောင်မြင်မှုရခဲ့ပေမယ့် ၂၀၁၀ နဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွေမှာတော့ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိကို ကျဆင်းခဲ့တယ်လို့ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဟားဗတ်စ် တက္ကသိုလ်ရဲ့ လေ့လာချက်မှာဖော်ပြပါတယ်။

"ဆန္ဒပြမှုကြီးကြီးမားမားလှုပ်ရှားမှုတွေကနေ အာဏာရှင်နဲ့ အစိုးရတွေကို ပြောင်းလဲစေခဲ့တယ် ဆိုရင်တောင် ရေရှည်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအတွက်တော့ အာမခံနိုင်တာမျိုး မရှိပါဘူး"လို့ မစ္စ ဆွမ်ဘတ်ပွန်သျှီက ပြောပါတယ်။

"ဆန္ဒပြမှုတွေကနေ ပြည်တွင်းစစ်ကို ထိုးတက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဆီရီးယား၊ မြန်မာနဲ့ ယီမင် တို့လိုပေါ့။ အာဏာအတွက် ယှဥ်ပြိုင်ရင်း ပြိုင်ဘက်ဂိုဏ်းဂဏကွဲတာ ဒါမှမဟုတ် အာဏာရှင်ပြန်လာနိုင်ပြီး သူ့ရဲ့လွှမ်းမိုးမှုခိုင်မာလာစေတဲ့ အီဂျစ်၊ တူနီရှားနဲ့ ဆာဘီးယားတို့လိုမျိုး ဖြစ်နိုင်သလို၊ အရင်အာဏာရှင်အစိုးရတွေရဲ့အမြစ်တွယ်နေတဲ့အခြေခံအဆောက်အဦတွေ တစ်စစီဖြုတ်ချတာမျိုးတို့လို ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကျရှုံးမှုမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်"

hashtag တွေရဲ့အလွန်

Anti-government protesters in Antsiranana, Madagascar rallied on October 2, 2025, calling for a general strike to pressure President Andry Rajoelina to resign.
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့၊ မက်ဒက်ဂက်စကာ အန်ဆာရာနာနာမှာ အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြသူတွေက လူထုစည်းဝေးခဲ့ကြပြီး အထွေထွေသပိတ်တွေနဲ့ သမ္မတ အန်ဒရီ ရာဂျိုးလီနာနုတ်ထွက်ဖို့ ဖိအားပေးခဲ့ပါတယ်။

ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, FITA / AFP via Getty Images

ဓာတ်ပုံ ပုံစာ, "နှစ်မျိုးစပ် မဟာဗျူဟာတွေ"လို အွန်လိုင်းနဲ့ အော့ဖ်လိုင်းကနေ ချဥ်းကပ်မှုတွေဟာ တကယ့်ပြောင်းလဲမှုဖြစ်လာရေး မရှိမဖြစ်လိုအပ်တယ်လို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ပြောပါတယ်

"ပင်ကိုအားဖြင့်တော့ ဆိုရှယ်မီဒီယာဟာ ကာလရှည်ပြောင်းလဲမှုတွေအတွက် ရည်ရွယ် လုပ်ဆောင်တာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး" လို့ မစ္စတာ ဖဲလ်ဒ်စတိမ်းက ပြောပါတယ်။

"ကာလရှည်အပြောင်းအလဲဖြစ်သွားဖို့ အယ်လိုဂရစ်သမ်၊ ဒေါသနဲ့ ဟတ်ရှ်တက်တွေကို မီခိုနေရတာလေ"

"အပြောင်းအလဲဖြစ်ဖို့ဆိုရင် လူထုဟာ အွန်လိုင်းပေါ် အသည်းအသည်လှုပ်ရှားနေရာကနေ လုပ်ဆုပ်လက်ကိုင်ပြနိုင်မှုရော အွန်လိုင်းနဲ့ပါ ယှက်နွှယ်တဲ့ ရေရှည်မှန်းတဲ့အသွင်ကူးပြောင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်းကို ရှာဖို့လိုအပ်ပါတယ်"

"နှစ်မျိုးစပ် မဟာဗျူဟာ"အတွက် လိုအပ်တယ်လို့လည်း ကျွမ်းကျင်သူတွေက အလေးပေးပြောဆိုကြပါတယ်။

သပိတ်တွေနဲ့ လူထုစည်းဝေးမှုတွေလို အရာတွေမှာ "အဲဒီနည်းဗျူဟာတွေဟာ အွန်လိုင်း တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့ ပုံမှန်ဆန္ဒပြမှုလို ပုံစံတွေကို ပေါင်းစပ်သင့်ပါတယ်" ဘလို့ ဆွမ်ဘတ် ပွန်သျှီကပြောပါတယ်။

'' အရပ်ဘက်အဖွဲ့တွေ၊ နိုင်ငံရေးပါတီတွေ၊ သက်ဆိုင်ရာပါဝင်ပတ်သက်သူတွေနဲ့ အွန်လိုင်းအခြေပြု လှုပ်ရှားမှုတွေကြား ဟန်ချက်ညီညီ ခိုင်မာအောင်ပူးပေါင်းပြီး ကျယ်ပြောတဲ့မဟာမိတ် အချိတ်အဆက်ဖြစ်ဖို့ သိပ်ကို အရေးကြီးတယ်''