An siostam poilitigeach anns na SA
Dè th' ann am Bun-reachd nan SA?
Coimhead a' bhidio seo a tha a' mìneachadh Bun-reachd nan SA agus na diofar mheuran de riaghaltas nan SA.
What is the US Constitution?
Tha Bun-reachd nan SA a' toirt cunntas air còraichean muinntir Ameireaga agus structar Riaghaltas nan SA.
Dè na còraichean agus na dleastanasan a tha air saoranaich Ameireaga?
Tha còraichean sònraichte aig saoranaich Ameireaga agus tha iad sin air an comharrachadh sa bhun-reachd.
Tha na còraichean sin gu lèir sgrìobhte ann am Bun-reachd nan SA, a' Bhun-reachd sgrìobhte as sine air an t-saoghal. 'S e an lagh as àirde san dùthaich, agus tha a h-uile saoranach fon lagh sin.
Tha e uabhasach doirbh do dhuine sam bith, ceann-suidhe, neach-poilitigs no saoranach àbhaisteach a' Bhun-reachd atharrachadh.
Bun-reachd nan SA
Tha Bun-reachd nan SA a' sealltainn còraichean muinntir Ameireaga agus structar riaghaltas nan SA.
'S e Artaigil 1 de Bhun-reachd nan SA bun-stèidh Mòr-dhail nan SA no a' phàrlamaid thaghte. Tha e ag ràdh gum bi dà thaigh, no pàirtean a nì co-dhùnaidhean, ann am Mòr-dhail nan SA – Seanadh agus Taigh nan Riochdairean. Tha e cuideachd a' toirt cunntas air mar a thèid riochdairean an t-Seanaidh agus Thaigh nan Riochdairean a thaghadh.
Tha Artaigil 2 de Bhun-reachd nan SA a' toirt cunntas air mar a tha Ceann-suidhe nan SA air a thaghadh agus na cumhachdan aca.
Tha Artaigil 3 ag ràdh gur e Prìomh Chùirt nan SA a' chùirt as àirde a bhios anns na SA.
Dè th' ann an atharrachaidhean Bun-reachd nan SA?
Tha a' chiad deich Atharraichean air a' Bhun-reachd a' dìon a h-uile saorsa bunaiteach a th' aig na h-Ameireaganaich. Canar Bile nan Còraichean riutha sin. 'S dòcha gur e a' chiad agus an dara atharrachadh as ainmeile dhiubh.
Dè th' anns a' Chiad Atharrachadh?
Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances.
Tha na h-Ameireaganaich a' creidsinn gu bheil saorsa labhairt is bheachdan riatanach ann an deamocrasaidh. Tha an cothrom deasbad a dhèanamh agus bhòtadh, cruinneachadh agus fianais-dhùbhlain a thogail, adhradh a dhèanamh agus ceartas a bhith ann dhan h-uile duine, an crochadh air labhairt agus fiosrachadh a bhith gun bhacadh.
B' e 3 Cèitean 2023 an 30mh ceann-bliadhna aig Latha Saorsa Meadhanan Clò-bhuailte an t-Saoghail. Tha an latha seo a' toirt cothrom gus cuideam a chur air an fheum a th' ann dhan h-uile riaghaltas air an t-saoghal spèis a thoirt dha na geallaidhean aca a thaobh meadhanan clò-bhuailte saor agus saor labhairt. Anns na SA, dh'fhoillsich an Ceann-suidhe Biden fiosrachadh a' toirt urram dhan h-uile neach-naidheachd is neach-aithris a' chòir aca air saor labhairt a chleachdadh airson dèanamh cinnteach gun tèid an fhìrinn innse. Chuir e cuideam anns an aithris air cho cudromach 's a tha a' Chiad Atharrachadh agus ag ràdh tha saor labhairt na clach-stèidh dhen deamocrasaidh (SA) againn.
Dè th' anns an Dara Atharrachadh?
Tha pàirt dhen Dara Atharrachadh de Bhun-reachd nan SA ag ràdh, chan fhaodar a dhol an aghaidh còir nan daoine buill-airm a chumail agus a ghiùlan.
Tha an Dara Atharrachadh gu math connspaideach anns na SA. Tha seo a chionn 's gur e seo an t-atharrachadh a tha a' toirt cead do shaoranaich Ameireaga a tha nas sine na 18 gunna a bhith aca.
Faodaidh gunnaichean a bhith aig fiù 's clann fo 18 ma thug pàrantan no luchd-gleidhidh dhaibh iad mar phrèasantan agus ma tha cead sgrìobhte aca. Tha e comasach do dh'Ameireaganach uidheamachd armailteach, mar buill-airm ionnsaigheil a loisgeas barrachd air aon turas, a bhith aca.
An dèidh grunn mhòr-mharbhaidhean, tha cuid air a bhith ag iarraidh atharrachadh ann an laghan nan gunnaichean, agus fiù 's atharrachadh às ùr a dhèanamh air a' bhun-reachd. Tha mòran maoineachaidh is taic aig a' bhuidheann iomairt Comann Nàiseanta nan Raidhfilean (National Rifle Association) agus tha iad an aghaidh atharrachadh mar sin.
