Neges ac agwedd y bardd
Bardd gwladgarol yw Myrddin ap Dafydd, ac mae hyn yn cael ei amlygu yn y gerdd Walkers’ Wood yn ei ddicter tuag at dwristiaid sy’n newid yr ardal er gwaeth. Mae’n disgrifio ei hun fel dyn anfodlon ar adegau ac mae’r anfodlonrwydd hwn yn amlygu ei hun pan mae’n gosod pellter rhyngddo ef a’r cerddwyr trwy eu galw’n ‘rhai’ yn y geiriau Ar ôl y rhai fu’n crwydro Walkers’ Wood.

Er mwyn cyfleu ei ddicter a’i ddirmyg am y twristiaid sy’n gadael llanast ar eu holau, mae’n defnyddio geiriau Saesneg, ‘Betws Guide’ a ‘crisps’. Mae’r defnydd hwn o’r Saesneg yn darlunio pa mor fregus yw ein hiaith a’n diwylliant dan fygythiad mewnlifiad parhaus o bobl ddi-Gymraeg sydd ddim o Gymru. Nid yw twristiaid yn dangos diffyg parch at y Gymraeg trwy ddefnyddio’r enw ‘Walkers’ Wood’ yn hytrach na ‘Choed Llugwy’ ac mae’r bardd yn gweld hynny. Nid ydynt yn dangos parch at y wlad chwaith, maen nhw’n gollwng y cwdyn creision.
Serch hynny, gallwn ddadlau bod y mab yn cynrychioli gobaith i’r genhedlaeth nesaf, sy’n awgrym o sicrwydd a hyder i barhad Cymru a’r Gymraeg. Wedi’r cwbl, mae’n llwyddo i drosglwyddo etifeddiaeth werthfawr i’w fab trwy gyflwyno enwau hardd y coed iddo yn y Gymraeg. Mae perthynas agos y tad a’r mab yn cael ei phwysleisio wrth i’r bardd ailadrodd y gair ‘Dad’ ar ddiwedd pob cwestiwn y mae’r mab yn ei ofyn.
Question
Cymharwch y gerdd hon a’r gerdd Enwau gan Wyn Owens (Fesul Gair). Trafodwch agwedd y bardd yn y ddwy gerdd.
Mae Myrddin ap Dafydd yn flin yn y gerdd Walkers’ Wood. Mae Wyn Owens hefyd yn flin yn y gerdd Enwau. Er nad yw’r ddau fardd yn defnyddio geiriau cas i gyfleu eu dicter, mae’r ddau fardd yn flin am yr un peth, sef y ffaith fod ein geiriau Cymraeg am wrthrychau pob dydd fel blodau ac adar a lleoliadau yn cael eu colli. Maen nhw'n cael eu colli am nad ydyn ni yn eu defnyddio ddigon ac am nad ydyn ni yn eu trosglwyddo i’r genhedlaeth nesaf.
Yng ngherdd Wyn Owens, Enwau, mae’n dweud ein bod yn colli enwau carnau, adar a blodau. Penllanw hyn fydd colli enw ein gwlad a thrwy hynny, golli perchnogaeth ar ein gwlad am fod Cymru yn llechu tan gysgod ei chymdoges fawr.
Mae awgrym cryf mai Lloegr yw’r ‘[g]ymdoges fawr’ – a’r iaith Saesneg efallai. Dywed fod yr enwau hyn i gyd yn ‘gwywo’ yn anffodus am na chlywir eu hyngan gan odid un llais.
Serch hynny, mae’r ffaith fod un llais yn cofio’r enwau yma yn golygu nad yw’r geiriau wedi mynd ar goll eto. Mae yma obaith, petai’r llais hwn yn gallu trosglwyddo’r enwau i eraill, gallwn sicrhau ein bod yn cadw’r enwau hyn yn fyw yn y Gymraeg.
Ceisio sicrhau ein bod yn cadw’r enwau Cymraeg y mae Myrddin ap Dafydd, wrth iddo atgoffa’i fab am enw gwreiddiol y goedwig sef ‘Coed Llugwy’ ac wrth gyfeirio at enwau’r coed – ‘y gollen’ a’r ‘ffawydd’.
Cwestiynau i’r gynulleidfa yw’r rhai rhethregol yng ngherdd Wyn Owens. Drwy ofyn y rhain mae’n gobeithio y gwnânt sylwi ar y golled,
A weli di’r garn ar y gorwel draw / yn herio’r amserau a rhyferthwy’r glaw?
Cyfres o gwestiynau sydd gan Myrddin ap Dafydd yn Walkers’ Wood hefyd. Serch hynny, cyfres o gwestiynau gan y mab i’w dad sydd yn y gerdd hon:
Ble ddaeth hon, y ddeilen felen, Dad, / A dannedd mân ar hyd ei hymyl hi?
Trwy gyfrwng y cwestiynau hyn rydyn ni’n cael darlun o berthynas agos y tad a’r mab ac rydyn ni’n cael llygedyn o obaith hefyd, yn y ffaith bod y tad yn gallu trosglwyddo cymaint o gyfoeth yr iaith i’w fab, yn ddiarwybod iddo, yn ei atebion iddo.
Cred Wyn Owens yn Enwau ein bod, trwy golli’r holl enwau yma, yn gadael i’n gwlad i fynd rhwng y cŵn a’r brain
. Mae Myrddin ap Dafydd o’r un farn, sef ein bod yn gwneud cam â’n gwlad trwy ildio’n ormodol i dwristiaid,
Coed Llugwy ydi’r enw arnynt, was, / Ond Walkers’ Wood sydd yn y Betws Guide.
More guides on this topic
- Etifeddiaeth gan Gerallt Lloyd Owen
- Ofn gan Hywel Griffiths
- Y Coed gan Gwenallt
- Tai Unnos gan Iwan Llwyd
- Rhaid peidio dawnsio... gan Emyr Lewis
- Y Ferch wrth y Bar yng Nghlwb Ifor gan Rhys Iorwerth
- Gweld y Gorwel gan Aneirin Karadog
- Eifionydd gan R Williams Parry
- Y Sbectol Hud gan Mererid Hopwood
- Cymharu dwy gerdd
- Nodweddion arddull
- Y mesurau caeth
- Y mesurau rhydd