Armada SbaenDychwelyd i Sbaen

Ar ôl cael eu curo ym Mrwydr Gravelines, gorchmynnodd Medina Sidonia i’r llynges ddychwelyd i Sbaen. Gorfododd y cerrynt, y gwyntoedd a phresenoldeb y Saeson yn y Sianel, y Sbaenwyr i hwylio i’r gogledd o amgylch arfordiroedd yr Alban ac Iwerddon, lle distrywiodd y moroedd tymhestlog a’r creigiau bron i hanner y llynges.

Cafodd dros 20,000 o Sbaenwyr eu lladd a chafodd nifer eu carcharu. Cododd gywilydd ar Sbaen a chyrhaeddodd mawredd Elisabeth ei lefel uchaf.

Crynodeb

1. Mae’r Armada yn gadael Lisbon ar 28 Mai 1588. Mae’n gadael yn hwyr oherwydd stormydd a gwaith atgyweirio, ac mae’n hwylio o’r diwedd i Loegr ar 21 Gorffennaf.
2. Mae’r Armada yn cael ei weld gan y Saeson o Lizard Point yng Nghernyw. Mae ffaglau yn cael eu cynnau ar hyd arfordir Lloegr fel rhybudd.
3. Mae’r Armada yn parhau drwy’r Sianel ac mae’n cael ei dilyn gan longau’r Saeson, ond nid yw’n cael ei ddifrodi rhyw lawer.
4. Mae’r Armada yn bwrw angor ger Calais lle mae disgwyl i fwy o filwyr ymuno, dan arweiniad Dug Parma, ond mae’r Saeson yn anfon llongau tân sydd ar dân i mewn i’r llynges. Mae llongau Sbaen yn cynhyrfu ac wedi’u gwasgaru y tu allan i’w ffurfiant arferol.
5. Mae llongau Sbaen yn cael eu chwythu tuag at fanciau tywod peryglus ac mae’r Saeson yn ymosod unwaith eto ym Mrwydr Gravelines. Y tro yma, maen nhw’n brwydro o bellter agos ac mae llynges Sbaen yn cael ei difrodi’n sylweddol.
6. Mae’r Armada yn cael ei gorfodi tua’r gogledd o amgylch arfordir dwyrain Lloegr, ac mae llynges y Saeson yn troi nôl ar ôl i gyflenwadau bwyd a ffrwydron brinhau.
7. Mae’r Armada yn hwylio am gartref ond mae’n cael ei gorfodi i fynd o amgylch yr Alban ac Iwerddon. Mae nifer o longau yn cael eu dryllio mewn stormydd ac mae miloedd o forwyr yn boddi.
8. Mae cychod Sbaen sy’n goroesi yn cyrraedd nôl yn Sbaen, ond mae bron i hanner eu llynges ar goll.
9. Mae’r Saeson yn dathlu buddugoliaeth fawr dros archbŵer Ewrop, Sbaen.

Colledion y frwydr

Wynebodd y ddwy ochr golledion ond roedd colledion y Saeson yn gymharol fach o’i gymharu â’r Sbaenwyr. Collodd y Saeson 100 o ddynion o’i gymharu â 20,000 o ddynion a 51 o longau’r Sbaenwyr.

Serch hynny, er gwaethaf buddugoliaeth Lloegr, roedd miloedd o forwyr a milwyr Lloegr yn newynu, gan farw o salwch a chlefydau yn yr wythnosau’n dilyn y frwydr.