Ông Trump đối đầu Fed: chuyện như ở một quốc gia khác

Việc một nhà lãnh đạo chính trị gây sức ép đòi ngân hàng trung ương thực hiện những chính sách gây tranh cãi, thậm chí thử thách các giới hạn pháp lý để đạt được mục tiêu đó – với Martin Redrado ở Argentina, cuộc đối đầu giữa ông Donald Trump và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) mang lại cảm giác quen thuộc đến bất ngờ.

Ông Redrado từng bị cách chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương Argentina vào năm 2010, sau khi chống lại yêu cầu của Tổng thống khi đó là bà Cristina Kirchner đòi chuyển giao dự trữ ngoại hối để chi trả nợ quốc gia.

Trước tòa, ông đã thắng kiện nhưng cuối cùng vẫn từ chức do áp lực mà ông nói với BBC là "không thể chịu đựng nổi".

Giờ đây, cuộc đối đầu đó được nhớ đến như một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm về cơn khủng hoảng kinh tế sau này của Argentina – với lạm phát cao và đồng nội tệ lao dốc, những hệ lụy mà đất nước này đến nay vẫn chưa hoàn toàn vượt qua.

Cuộc đấu giữa ông Trump và Fed đã làm dấy lên tranh luận về việc liệu Mỹ có đang đi theo con đường tương tự hay không.

Kể từ khi quay trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái, ông Trump liên tục cáo buộc Chủ tịch Fed Jerome Powell điều hành kinh tế yếu kém và đẩy chi phí nợ của chính phủ tăng cao do duy trì lãi suất ở mức quá cao.

Tuy nhiên, sự can thiệp của ông vào Fed không chỉ dừng lại ở những lời chỉ trích trên mạng xã hội.

Vào tháng 8/2025, ông Trump tìm cách sa thải một nhà hoạch định chính sách cấp cao của Fed là bà Lisa Cook – quyết định hiện đang gặp thách thức pháp lý tại Tòa án Tối cao.

Sau đó, hôm Chủ nhật 11/1, ông Powell cho biết Fed đang bị Bộ Tư pháp điều tra hình sự liên quan đến việc đội chi phí trong một dự án cải tạo trụ sở – những cáo buộc mà ông Powell bác bỏ và nói chỉ là "cái cớ".

Thị trường tài chính phản ứng khá dè dặt trước những diễn biến này. Theo các nhà phân tích, điều đó cho thấy giới đầu tư tin rằng Fed vẫn có thể tiếp tục hoạt động độc lập.

Nhưng niềm tin đó sẽ bị thách thức trong những tuần tới, khi Tòa án Tối cao dự kiến nghe lập luận về việc sa thải bà Cook, và Tổng thống Trump được cho là sẽ công bố người mà ông lựa chọn để thay thế ông Powell – vốn sẽ kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch Fed vào tháng 5/2025.

Ông Redrado cho biết cảm thấy ngạc nhiên khi thấy những gì từng xảy ra với ông nay lại lặp lại tại Mỹ – quốc gia lâu nay vẫn được xem là hình mẫu toàn cầu.

"Chuyện này nghe giống câu chuyện ở các thị trường mới nổi hơn," ông nói.

Không chỉ mỗi ông Redrado đưa ra sự so sánh này.

"Đây là kiểu hành xử của các 'nước cộng hòa chuối', chứ không phải điều nên xảy ra ở Hợp chúng quốc Hoa Kỳ," nhà kinh tế Jason Furman – cựu Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời Tổng thống Barack Obama – nói với BBC. Đây là một thuật ngữ mang tính miệt thị thường dùng để chỉ các quốc gia có chính trị bất ổn và ý chí của giới cầm quyền chi phối nền kinh tế.

Trong một cuộc phỏng vấn với CNBC, cựu Chủ tịch Fed Janet Yellen – người từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính dưới thời Tổng thống Joe Biden – cũng đưa ra cảnh báo tương tự khi chỉ trích cách ông Trump muốn Fed điều hành chính sách.

"Đó là con đường dẫn tới một nước cộng hòa chuối," bà nói.

Rủi ro lạm phát

Ông Trump vẫn tỏ ra cứng rắn trước các lời kêu gọi hạn chế can thiệp vào Fed – một định chế kinh tế quyền lực với lượng dự trữ khổng lồ và khả năng tác động mạnh đến chi phí vay mượn trong toàn nền kinh tế.

Ông phủ nhận liên quan đến cuộc điều tra hình sự, khẳng định vụ việc không liên quan đến lãi suất, đồng thời cho rằng ông có quyền bày tỏ quan điểm.

"Tôi nghĩ những gì tôi đang làm là ổn," Trump nói.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo rằng việc ông Trump tiếp tục tấn công Fed có thể gây rủi ro cho nền kinh tế vì những bằng chứng tích lũy trong nhiều thập kỷ cho thấy ngân hàng trung ương đạt hiệu quả tốt nhất khi hoạt động không chịu áp lực chính trị.

Sự đồng thuận đó hình thành sau những trải nghiệm đau đớn với lạm phát trong thập niên 1970, trong đó có Mỹ, dẫn tới làn sóng cải cách trên toàn cầu.

Nhiều nghiên cứu học thuật đã chỉ ra mối liên hệ giữa tính độc lập của ngân hàng trung ương và mức lạm phát thấp hơn trong dài hạn.

Các chuyên gia cho rằng chính giới có quá nhiều động cơ để tận dụng quyền lực của ngân hàng trung ương nhằm tạo ra cú hích kinh tế ngắn hạn hoặc chiều lòng các nhóm cử tri nhất định – ngay cả khi điều đó gây tổn hại cho nền kinh tế về lâu dài.

Dù áp lực của ông Trump đối với Fed là điều chưa từng có tiền lệ ở Mỹ, ông không phải là nguyên thủ duy nhất phớt lờ lời khuyên rằng nên để ngân hàng trung ương hoạt động độc lập.

Tại Anh, cựu Thủ tướng Liz Truss từng công kích Ngân hàng Trung ương Anh, chỉ trích tính độc lập của cơ quan này và cho rằng họ nắm quá nhiều quyền lực.

Một nghiên cứu về ngân hàng trung ương tại 118 quốc gia trong giai đoạn 2010–2018 cho thấy, mỗi năm có khoảng 10% ngân hàng trung ương phải đối mặt với áp lực từ các nhà lãnh đạo chính trị – như ông Trump – muốn hạ lãi suất để giảm chi phí vay và tạo ra cú kích thích kinh tế ngắn hạn.

Theo nhà kinh tế Carola Binder, giáo sư tại Đại học Texas ở Austin và người thực hiện nghiên cứu này – áp lực lên ngân hàng trung ương thường xuất hiện nhiều hơn ở các quốc gia có lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc hoặc dân túy, và thường kéo theo lạm phát cao hơn.

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan đã thay ba thống đốc ngân hàng trung ương chỉ trong vòng ba năm (2019–2021), khi ông tìm kiếm người sẵn sàng thực hiện quan điểm phi truyền thống của mình rằng lãi suất cao gây ra lạm phát.

Lạm phát tại nước này đã vọt lên trên 50% khi ngân hàng trung ương buộc phải chiều theo yêu cầu của ông, trước khi Erdogan chấp nhận bổ nhiệm những lãnh đạo có quan điểm ôn hòa hơn.

Ngay cả ở những quốc gia nơi ngân hàng trung ương chống lại được sự can thiệp, nghiên cứu của Binder phát hiện lạm phát vẫn có xu hướng tăng – dù ở mức thấp hơn – cho thấy chỉ riêng áp lực chính trị cũng đã gây ra thiệt hại.

Bà Binder cho rằng áp lực đó khiến công chúng nghi ngờ khả năng kiểm soát lạm phát của ngân hàng trung ương, từ đó hình thành kỳ vọng giá cả sẽ tăng trong tương lai – điều thường mang tính tự hiện thực hóa.

Hiện tại, các cuộc thăm dò cho thấy kỳ vọng lạm phát tại Mỹ vẫn được kiểm soát, khiến tác động của cuộc đối đầu này nhiều khả năng mang tính chính trị hơn là kinh tế, theo bà Binder.

Tuy vậy, bà cảnh báo: "Đó vẫn là một khả năng đối với Mỹ – rằng điều này có thể gây lạm phát."

Hệ lụy với nước Mỹ

Ngay cả nếu Fed trở thành công cụ của Tổng thống Trump, các nhà phân tích cho rằng nền kinh tế Mỹ khó có khả năng hứng chịu hậu quả nghiêm trọng như các quốc gia nhỏ hơn như Argentina hay Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy cuộc đối đầu này đang gây tác động, thể hiện ở việc đồng USD đã giảm khoảng 8% so với rổ tiền tệ trong vòng một năm qua.

Trong dài hạn, rất khó xác định nguyên nhân chính của các tổn hại kinh tế – liệu đó là do sự xói mòn tính độc lập của ngân hàng trung ương hay các yếu tố khác có liên quan, như suy yếu dân chủ hoặc pháp quyền – theo bà Carolina Garriga, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Essex.

Dù vậy, bà cho rằng các phản ứng tức thời của thị trường – như việc đồng USD giảm giá sau khi thông tin về cuộc điều tra hình sự đối với Fed được công bố – cho thấy giới đầu tư coi tính độc lập của ngân hàng trung ương là một yếu tố quan trọng.

"Rất khó để tách bạch các yếu tố, nhưng không khó khi nhìn vào phản ứng thị trường trước một thông báo cụ thể," bà nói.

Kể từ khi cuộc điều tra hình sự được công khai, nhiều lãnh đạo Phố Wall và các nghị sĩ Quốc hội – trong đó có cả đảng viên Cộng hòa – đã lên tiếng mạnh mẽ bảo vệ Fed.

Tại Tòa án Tối cao, các thẩm phán cũng phát tín hiệu rằng họ xem Fed là một thực thể khác biệt so với các cơ quan chính phủ khác – nơi họ từng cho phép ông Trump tiến hành các vụ sa thải.

Các nhà phân tích cho rằng Fed vẫn có thể duy trì được niềm tin vào chính sách của mình, lưu ý rằng việc quyết định lãi suất được thực hiện bởi một ủy ban gồm 12 thành viên, trong đó Tổng thống Trump chỉ bổ nhiệm bảy người, và mỗi người có nhiệm kỳ dài, được sắp xếp so le.

"Có một chút lo ngại. Nhưng chưa đến mức có một cú 'bật công tắc' khiến niềm tin vào các thể chế Mỹ sụp đổ và kéo theo một vòng xoáy đi xuống", bà Jennifer McKeown, kinh tế trưởng toàn cầu của Capital Economics, nói.

Tuy nhiên, phần lớn uy tín về tính độc lập của Fed dựa trên thông lệ hơn là thiết kế pháp lý.

Trong các bảng xếp hạng toàn cầu về mức độ độc lập của ngân hàng trung ương dựa trên các yếu tố luật định, Fed chỉ đứng ở nhóm một phần ba dưới.

Ông Redrado cho biết ông vẫn hy vọng sức mạnh của các thể chế Mỹ sẽ chiến thắng – điều đã không xảy ra ở Argentina – nhưng đồng thời cảnh báo rằng ông Trump đang tự đặt mình vào một rủi ro không cần thiết.

"Tổng thống Trump thực chất đang tự làm hại chính mình khi lao vào cuộc đối đầu kiểu này. Ông ấy đáng lẽ phải hiểu rõ điều đó hơn ai hết, " ông nói.